✳️ «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟
❇️ آیا باید بگوییم و بنویسیم «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟
◀️ مرحوم دکتر معین در کتاب «اضافه» در ذیل «اضافه و بَدَل» آورده است:
بدانکه مشابه به مضاف و مضاف‌الیه، ترکیب بدل و مُبْدَل است. درین صورت حرف آخر اسمِ اول را مکسور نخوانند، بلکه آخر هر دو اسم را موقوف تلفظ نمایند؛ چنانکه «امام حسن» و «شاهزاده هرمز» و «مِرزا (میرزا) صاحب سخن‌شناس محمود بیگ». پس میمِ «امام» و های «شاهزاده» و سینِ «سخن‌شناس» را مکسور نباید خواند زیرا که این هر سه اسم، بَدَل است از آنها ... در فارسی معمول شده است که در خطاب به مرد، «آقای ...» (به اضافه) گویند ... باید دانست که «آقا» عنوان و بدل است همچون خواجه، صاحب، مخدوم و غیره، و اضافه لزومی ندارد. همان‌گونه که گویند «خواجه نصیر طوسی» و نگویند «خواجهٔ نصیر طوسی» ... در زبان‌های بیگانه نیز همین صورت مُجریٰ است ... در انگلیسی گویند: Mr. James و نگویند Mr. of James (معین، ۱۳۶۳: ۲۳۸-۲۳۹).
◀️ اما در متون نظم و نثر قدیم و جدید، موارد متعددی یافت می‌شود که بدل و مُبْدَلٌ‌منه با کسره به هم اضافه شده‌اند:
۱. در انجیل عیسای روح‌الله است/ که او بر شما نیز خود آگه است (قدری، ۱۳۸۴: ۱۴۱).
۲. سبک‌شناسی مرحوم ملک‌الشعرای بهار (خزائلی، ۱۳۴۴: ۸).
۳. سال اول، رئیس ملک‌الشعرای بهار بود (گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۴۵: ۹).
۴. از محضر پرفیض بزرگان علم و ادب و عرفان: علامه میرزا محمدخان قزوینی، علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار ... بهره‌ها برده ...» (همان: ۱۶).
۵. از نمونه‌های موفق این‌گونه اشعار، قطعهٔ «کبوتران من» اثر ملک‌الشعرای بهار است (احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
۶. انجمنِ ادبی فرهنگستان، به ریاستِ ملک‌الشعرای بهار، روزِ سه‌شنبه ٢١ بهمن ۱۳۲۵ تأسیس ... شد (سمیعی، ۱۳۷۴: ۱۴۱).
◀️ نمونهٔ آخر که از احمد سمیعی (گیلانی) استاد درست‌نویسی آورده شده نشان می‌دهد چنین ترکیباتی در نثر معیار نیز رواج یافته است.
امروزه نیز از زبان بزرگان فراوان می‌شنویم: محمدحسن خانِ اعتمادالسلطنه.
◀️نکته:
۱. مضاف و مضاف‌الیه ممکن است اسم، صفت (به جای موصوف)، مصدر، ضمیر پرسشی، قید، شبه‌جمله، مُنادا باشند (شریعت، ۱۳۷۲: ۳۶۴).
۲. مرحوم خسرو فرشیدْوَرْد یکی از انواع ترکیب اضافی را اضافهٔ صُوری یا اضافه بَدَلی (اضافهٔ تعظیمی) ذکر کرده و یکی از مثال‌هایش این است: مرحومِ بهار (فرشیدورد، ۱۳۸۲: ۲۱۹-۲۲۰).
◀️ در نتیجه و با توجه به اختلاف‌نظر دستورنویسان و همچنین یکدست نبودن شواهد نظم و نثر می‌توان گفت «ملک‌الشعرا بهار» و «ملک‌الشعرای بهار» هر دو درست است.
❇️ منابع :
۱. احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶، زبان و نگارش فارسی، سمت، چ ۲۶، تهران.
۲. انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن، ۱۳۹۳، دستور زبان فارسی ۲، فاطمی، ویرایش ۴، چ ۴، تهران.
۳. خزائلی، محمد، ۱۳۴۴، شرح گلستان، احمد علمی، چ ۱، تهران.
۴. سمیعی (گیلانی)، احمد، ۱۳۷۴، سابقهٔ فرهنگستان در ایران، نامهٔ فرهنگستان، ش ۱، بهار، ۱۳۶-۱۴۳.
۵. شریعت، محمدجواد، ۱۳۷۲، دستور زبان فارسی، اساطیر، چ ۶، تهران.
۶. فرشیدورد، خسرو، ۱۳۸۲، دستور مفصل امروز، سخن، چ ۱، تهران.
۷. قدری، ۱۳۸۴، جَنگ‌نامهٔ کِشْم (سراینده: ناشناس) و جَرون‌نامه (سراینده: قدری)، تصحیح: محمدباقر وثوقی، عبدالرسول خیراندیش، میراث مکتوب، چ ۱، تهران.
۸. گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۶۲، دیوان گلچین، ما، چ ۱، تهران.
۹. معین، محمد، ۱۳۶۳، اضافه، امیرکبیر، چ ۴، تهران.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ آیا باید بگوییم و بنویسیم «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟
◀️ مرحوم دکتر معین در کتاب «اضافه» در ذیل «اضافه و بَدَل» آورده است:
بدانکه مشابه به مضاف و مضاف‌الیه، ترکیب بدل و مُبْدَل است. درین صورت حرف آخر اسمِ اول را مکسور نخوانند، بلکه آخر هر دو اسم را موقوف تلفظ نمایند؛ چنانکه «امام حسن» و «شاهزاده هرمز» و «مِرزا (میرزا) صاحب سخن‌شناس محمود بیگ». پس میمِ «امام» و های «شاهزاده» و سینِ «سخن‌شناس» را مکسور نباید خواند زیرا که این هر سه اسم، بَدَل است از آنها ... در فارسی معمول شده است که در خطاب به مرد، «آقای ...» (به اضافه) گویند ... باید دانست که «آقا» عنوان و بدل است همچون خواجه، صاحب، مخدوم و غیره، و اضافه لزومی ندارد. همان‌گونه که گویند «خواجه نصیر طوسی» و نگویند «خواجهٔ نصیر طوسی» ... در زبان‌های بیگانه نیز همین صورت مُجریٰ است ... در انگلیسی گویند: Mr. James و نگویند Mr. of James (معین، ۱۳۶۳: ۲۳۸-۲۳۹).
◀️ اما در متون نظم و نثر قدیم و جدید، موارد متعددی یافت می‌شود که بدل و مُبْدَلٌ‌منه با کسره به هم اضافه شده‌اند:
۱. در انجیل عیسای روح‌الله است/ که او بر شما نیز خود آگه است (قدری، ۱۳۸۴: ۱۴۱).
۲. سبک‌شناسی مرحوم ملک‌الشعرای بهار (خزائلی، ۱۳۴۴: ۸).
۳. سال اول، رئیس ملک‌الشعرای بهار بود (گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۴۵: ۹).
۴. از محضر پرفیض بزرگان علم و ادب و عرفان: علامه میرزا محمدخان قزوینی، علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار ... بهره‌ها برده ...» (همان: ۱۶).
۵. از نمونه‌های موفق این‌گونه اشعار، قطعهٔ «کبوتران من» اثر ملک‌الشعرای بهار است (احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
۶. انجمنِ ادبی فرهنگستان، به ریاستِ ملک‌الشعرای بهار، روزِ سه‌شنبه ٢١ بهمن ۱۳۲۵ تأسیس ... شد (سمیعی، ۱۳۷۴: ۱۴۱).
◀️ نمونهٔ آخر که از احمد سمیعی (گیلانی) استاد درست‌نویسی آورده شده نشان می‌دهد چنین ترکیباتی در نثر معیار نیز رواج یافته است.
امروزه نیز از زبان بزرگان فراوان می‌شنویم: محمدحسن خانِ اعتمادالسلطنه.
◀️نکته:
۱. مضاف و مضاف‌الیه ممکن است اسم، صفت (به جای موصوف)، مصدر، ضمیر پرسشی، قید، شبه‌جمله، مُنادا باشند (شریعت، ۱۳۷۲: ۳۶۴).
۲. مرحوم خسرو فرشیدْوَرْد یکی از انواع ترکیب اضافی را اضافهٔ صُوری یا اضافه بَدَلی (اضافهٔ تعظیمی) ذکر کرده و یکی از مثال‌هایش این است: مرحومِ بهار (فرشیدورد، ۱۳۸۲: ۲۱۹-۲۲۰).
◀️ در نتیجه و با توجه به اختلاف‌نظر دستورنویسان و همچنین یکدست نبودن شواهد نظم و نثر می‌توان گفت «ملک‌الشعرا بهار» و «ملک‌الشعرای بهار» هر دو درست است.
❇️ منابع :
۱. احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶، زبان و نگارش فارسی، سمت، چ ۲۶، تهران.
۲. انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن، ۱۳۹۳، دستور زبان فارسی ۲، فاطمی، ویرایش ۴، چ ۴، تهران.
۳. خزائلی، محمد، ۱۳۴۴، شرح گلستان، احمد علمی، چ ۱، تهران.
۴. سمیعی (گیلانی)، احمد، ۱۳۷۴، سابقهٔ فرهنگستان در ایران، نامهٔ فرهنگستان، ش ۱، بهار، ۱۳۶-۱۴۳.
۵. شریعت، محمدجواد، ۱۳۷۲، دستور زبان فارسی، اساطیر، چ ۶، تهران.
۶. فرشیدورد، خسرو، ۱۳۸۲، دستور مفصل امروز، سخن، چ ۱، تهران.
۷. قدری، ۱۳۸۴، جَنگ‌نامهٔ کِشْم (سراینده: ناشناس) و جَرون‌نامه (سراینده: قدری)، تصحیح: محمدباقر وثوقی، عبدالرسول خیراندیش، میراث مکتوب، چ ۱، تهران.
۸. گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۶۲، دیوان گلچین، ما، چ ۱، تهران.
۹. معین، محمد، ۱۳۶۳، اضافه، امیرکبیر، چ ۴، تهران.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment