تابلوی "فردوسی شاهنامه را برای سلطان محمود می خواند"؛ اثر وارتگس سورنیانس نقاش معروف ارمنی.
حکایت فردوسی، شاهنامه و سلطان محمود حکایتی است جهانی شده. تا جاییکه این نقاشی ارمنی، در ۱۹۱۳ میلادی، آن را سوژه اثری ماندگار کرده است.
ما دقیقا نمی دانیم میان سلطان محمودِ انیرانیِ سنی متعصب و حکیم فردوسی شیعه ی شعوبی(ایرانگرا) چه گذشت. اما همین قدر می دانیم که نه سلطان محمود که در دربار خود ده ها شاعر ملیجک صفت مداح داشت، فردوسی آزاده مرد را خوش داشت و نه فردوسی آن چیزی را خلق کرده بود که سلطان محمود می خواست.
فردوسی به دنبال احیای عجم(ایرانیت) و ممزوج کردن حس ناسیونالیسم ایرانی با حکمت شیعی بود؛ سلطان محمود درکی از این ظرائف نداشت؛ که اگر داشت کار بر فردوسی گران می شد. او اثری حماسی می خواست از جنگ ها و پهلوانی ها تا در کنار شاعران بزم آرایش، شاعری رزم آرا نیز داشته باشد.
در نهایت شکی نیست که سلطان محمود قدر فردوسی و شاهنامه را ندانست. البته به خیال خود صله ای درخور به فردوسی داد. اما این صله در خور گرانسنگی شاهنامه نبود. فردوسی کل صله را در حمام به دلاک بخشید و این به گوش سلطان غزنوی رسید و خشم او را دو چندان کرد.
سلطان غزنوی تنها زمانی به قدر شاهنامه پی برد که در یکی از جنگ های دشوارش(فتح هند)، سربازان دشمن را دید که در رجزخوانی، ابیات خوش آهنگ شاهنامه را می خوانند:

چو فردا برآید بلند آفتاب
من و گرز و میدان و افراسیاب

چنانش بکوبم به گرز گران
که پولاد کوبند آهنگران

او که تحت تاثیر ضرب آهنگ رجزخوانی ها قرار گرفته بود از اطرافیان پرسید چه می خوانند؟ و شنید که ابیاتی از شاهنامه فردوسی ست....اینجا بود که پشیمان شد و در بازگشت از جنگ به دنبال فردوسی فرستاد؛ اما فردوسی درگذشته بود. به افسانه می گویند وقتی از یک دروازه طوس صله های زر فرستاده شده برای فردوسی وارد می شد از دروازه دیگر تابوت فردوسی را می بردند....

جامی درباره این حکایت می نویسد :

برفت شوکت محمود در جهان و نماند
جز این فسانه که نشناخت قدر فردوسی

جامی همچنین این ابیات را در هجو سلطان محمود به فردوسی منتسب می کند که در اصالت آن تردید وجود دارد، اما سراینده هر که باشد خوب سروده است:

اگر شاه را شاه بودی پدر
به سر بر نهادی مرا تاج زر

نیارست نام بزرگان شنود
چو اندر تبارش بزرگی نبود

درختی که تلخ است آن را سرشت
ورش در نشانی به باغ بهشت

سرانجام گوهر به کار آورد
همان میوه تلخ بار آورد

عکس دوم متعلق به نقاش اثر است.

#فردوسی#شاهنامه#ایران#ناسیونالیسم#حکمت#ادبیات_فارسی#سلطان_محمود_غزنوی

@zahrdaroo