🔴جامعه‌شناسان در تنگنا
🖋محسن آزموده
«آیا تغییری حادث نشده است؟ آیا همه ارکان و شئونات زندگی از بیخ و بن دگرگون نشده‌اند؟ آیا در پس کوچه و انتهای راهی که ما هم اکنون در آن ایستاده‌ایم، با لبخند شیطنت‌آمیز نیچه روبرو نیستیم که به ما می گوید: ساعت خاکی ابدی وجود، بارها و بارها برگردانده می‌شود و تو نیز با آن، ای ذره خاک»(زندگی روزمره در ایران مدرن،هاله لاجوردی، تهران: 1393، ص 153)
جامعه‌شناسی دانشی معطوف به تغییر است. بگذریم که جامعه‌شناسان معرفت به ما می‌گویند، عموم علوم در نهایت با واقعیت عینی سر و کار دارند، حتی به ظاهر نظری‌ترین دانش‌ها مثل ریاضیات و نجوم و زیست‌شناسی. اما ربط و نسبت اصحاب علوم اجتماعی، با واقعیت‌های عینی جامعه بیش از این‌هاست و مرزگذاری میان توصیف و تجویز در آن چندان درست به نظر نمی‌رسد، بگذریم که ممکن است برخی جامعه‌شناسان هدف خود را صرفا توصیف و نظریه‌پردازی بخوانند. پس وقتی جامعه‌شناسی در واقعیت‌های اجتماعی مداقه می‌کند، به بهبود می‌اندیشد، یعنی می‌توان شرایط را عوض کرد مشکلات را رفع و جامعه‌شناسی که چنین نتواند، در تنگناست.
جامعه‌شناسان، انسان را موجودی اجتماعی در نظر می‌گیرند. از دورکیم می‌آموزیم که انسان‌ها در به ظاهر درونی‌ترین و شخصی‌ترین تصمیم‌ها، متاثر از وضعیت‌های اجتماعی و سیاسی‌اند.
تنها فقر و فساد و روسپیگری و رفتارهای خشونت‌آمیز نیستند که از علل و عوامل اجتماعی بر می‌آیند. حتی افسردگی و عارضه‌های روانی و فردی آدم‌ها، به رغم همه توجیهاتی که روان شناسان و روان پزشکان ارائه می‌کنند، تا حدود زیادی از عوامل محیطی و به تعبیر دقیق‌تر، اجتماعی ناشی می‌شود و نادیده گرفتن این علل، خودفریبی و سر را زیر برف کردن است.
چند هفته پیش یک خبرنگار حوزه اجتماعی، جوان مرگ شد. در این فاصله، رسانه‌ها از اخبار تلخ و ناراحت کننده خودکشی چند کودک در گوشه و کنار جامعه سخن گفتند. چند چهره مشهور و نام‌آور هم در کمال ناباوری و بهت، به علت کرونا درگذشتند. شنیدن و گفتن خبر مرگ، خیلی ساده و راحت شده.
آن‌قدر که حتی توضیح و توصیف آن، دشوار شده، اگر نگوییم محال است؛ چه برسد که جامعهشناس یا روزنامه نگار اجتماعی بخواهد راه حلی برای آن ارائه کند. یک بار جامعه‌شناسی در وصف زلزله بم، نوشته بود که در میانه فاجعه، زبان از گفتن قاصر می‌شود و آدم تنها هاج و واج می‌ماند و واژگانی برای بیان (اکسپرسیون) آنچه تجربه می‌کند، نمی‌یابد.
جامعه‌شناسان ما امروز، به تنگنا دچار شدهاند. راهکار برای برون شو از مشکلات پیش‌کش، نه فقط از توضیح و تبیین آنچه در حال وقوع است، وامانده، بلکه دچار چنان خمود و رکودی شده که پژوهشگران دردآشنایش، در واکنش به شرایط موجود از خودشان مایه می‌گذارند.
اصحاب علوم اجتماعی، باید به دنبال توضیح و تشریح وضعیت خودشان برآیند، نوعی جامعهشناسیِ «جامعه‌شناسی»! چرا چنین شده؟ چرا فارغ‌التحصیلان و اساتید علوم اجتماعی، این اندازه غمگین و افسرده‌اند؟ چرا «آکادمیا»، «کودکان ناهمگون»(تعبیر از احمد شاملو در شعر کاشفان فروتن شوکران) خودش را تاب نمی‌آورد؟ آیا باید همه گناه را به گردن بیرون از دانشگاه انداخت و با پوشیدن دستکش، خیال خود را راحت کرد؟ آیا علوم اجتماعی در دعوای بین عاملیت و ساختار، در نهایت ما را به «دترمینیسم» فرا می‌خواند؟پس آن دعوت جامعه‌شناسی برای بهبود و تغییر چه می‌شود؟ آیا باید دل به مرثیه خوش کرد و زانوی غم بغل کرد و واپس‌نگرانه گریست؟ آیا باید با مرور گذشته، دنبال مقصر گشت و یکدیگر را درید؟
نقل آنچه رخ داده و یادآوری گذشته باید با نگاهی به رهایی صورت گیرد، وگرنه جز تلنبار اندوه، نتیجه‌ای در بر ندارد، چنان که آن جامعهشناس می‌گفت:
"هر دوران گذشته‌ای حاوی افقی از انتظارات بر آورده نشده است و هر کسی که نظر به آینده دارد، باید با نوعی قدرت موعودگرایانه، این انتظارات را به یادآورد...قدرت نجات بخش خاطره به معنای امحای قدرت گذشته بر آینده نیست، بلکه تلاشی است برای تذکر احساس گناه آدمیان عصر حاضر در قِبَل اعصار گذشته. بنابراین هر نقدی می‌بایست از دیدگاه رستگاری صورت گیرد"(همان کتاب، ص 155).
@critical_thought
@renaissancetranslate
🖋محسن آزموده
«آیا تغییری حادث نشده است؟ آیا همه ارکان و شئونات زندگی از بیخ و بن دگرگون نشده‌اند؟ آیا در پس کوچه و انتهای راهی که ما هم اکنون در آن ایستاده‌ایم، با لبخند شیطنت‌آمیز نیچه روبرو نیستیم که به ما می گوید: ساعت خاکی ابدی وجود، بارها و بارها برگردانده می‌شود و تو نیز با آن، ای ذره خاک»(زندگی روزمره در ایران مدرن،هاله لاجوردی، تهران: 1393، ص 153)
جامعه‌شناسی دانشی معطوف به تغییر است. بگذریم که جامعه‌شناسان معرفت به ما می‌گویند، عموم علوم در نهایت با واقعیت عینی سر و کار دارند، حتی به ظاهر نظری‌ترین دانش‌ها مثل ریاضیات و نجوم و زیست‌شناسی. اما ربط و نسبت اصحاب علوم اجتماعی، با واقعیت‌های عینی جامعه بیش از این‌هاست و مرزگذاری میان توصیف و تجویز در آن چندان درست به نظر نمی‌رسد، بگذریم که ممکن است برخی جامعه‌شناسان هدف خود را صرفا توصیف و نظریه‌پردازی بخوانند. پس وقتی جامعه‌شناسی در واقعیت‌های اجتماعی مداقه می‌کند، به بهبود می‌اندیشد، یعنی می‌توان شرایط را عوض کرد مشکلات را رفع و جامعه‌شناسی که چنین نتواند، در تنگناست.
جامعه‌شناسان، انسان را موجودی اجتماعی در نظر می‌گیرند. از دورکیم می‌آموزیم که انسان‌ها در به ظاهر درونی‌ترین و شخصی‌ترین تصمیم‌ها، متاثر از وضعیت‌های اجتماعی و سیاسی‌اند.
تنها فقر و فساد و روسپیگری و رفتارهای خشونت‌آمیز نیستند که از علل و عوامل اجتماعی بر می‌آیند. حتی افسردگی و عارضه‌های روانی و فردی آدم‌ها، به رغم همه توجیهاتی که روان شناسان و روان پزشکان ارائه می‌کنند، تا حدود زیادی از عوامل محیطی و به تعبیر دقیق‌تر، اجتماعی ناشی می‌شود و نادیده گرفتن این علل، خودفریبی و سر را زیر برف کردن است.
چند هفته پیش یک خبرنگار حوزه اجتماعی، جوان مرگ شد. در این فاصله، رسانه‌ها از اخبار تلخ و ناراحت کننده خودکشی چند کودک در گوشه و کنار جامعه سخن گفتند. چند چهره مشهور و نام‌آور هم در کمال ناباوری و بهت، به علت کرونا درگذشتند. شنیدن و گفتن خبر مرگ، خیلی ساده و راحت شده.
آن‌قدر که حتی توضیح و توصیف آن، دشوار شده، اگر نگوییم محال است؛ چه برسد که جامعهشناس یا روزنامه نگار اجتماعی بخواهد راه حلی برای آن ارائه کند. یک بار جامعه‌شناسی در وصف زلزله بم، نوشته بود که در میانه فاجعه، زبان از گفتن قاصر می‌شود و آدم تنها هاج و واج می‌ماند و واژگانی برای بیان (اکسپرسیون) آنچه تجربه می‌کند، نمی‌یابد.
جامعه‌شناسان ما امروز، به تنگنا دچار شدهاند. راهکار برای برون شو از مشکلات پیش‌کش، نه فقط از توضیح و تبیین آنچه در حال وقوع است، وامانده، بلکه دچار چنان خمود و رکودی شده که پژوهشگران دردآشنایش، در واکنش به شرایط موجود از خودشان مایه می‌گذارند.
اصحاب علوم اجتماعی، باید به دنبال توضیح و تشریح وضعیت خودشان برآیند، نوعی جامعهشناسیِ «جامعه‌شناسی»! چرا چنین شده؟ چرا فارغ‌التحصیلان و اساتید علوم اجتماعی، این اندازه غمگین و افسرده‌اند؟ چرا «آکادمیا»، «کودکان ناهمگون»(تعبیر از احمد شاملو در شعر کاشفان فروتن شوکران) خودش را تاب نمی‌آورد؟ آیا باید همه گناه را به گردن بیرون از دانشگاه انداخت و با پوشیدن دستکش، خیال خود را راحت کرد؟ آیا علوم اجتماعی در دعوای بین عاملیت و ساختار، در نهایت ما را به «دترمینیسم» فرا می‌خواند؟پس آن دعوت جامعه‌شناسی برای بهبود و تغییر چه می‌شود؟ آیا باید دل به مرثیه خوش کرد و زانوی غم بغل کرد و واپس‌نگرانه گریست؟ آیا باید با مرور گذشته، دنبال مقصر گشت و یکدیگر را درید؟
نقل آنچه رخ داده و یادآوری گذشته باید با نگاهی به رهایی صورت گیرد، وگرنه جز تلنبار اندوه، نتیجه‌ای در بر ندارد، چنان که آن جامعهشناس می‌گفت:
"هر دوران گذشته‌ای حاوی افقی از انتظارات بر آورده نشده است و هر کسی که نظر به آینده دارد، باید با نوعی قدرت موعودگرایانه، این انتظارات را به یادآورد...قدرت نجات بخش خاطره به معنای امحای قدرت گذشته بر آینده نیست، بلکه تلاشی است برای تذکر احساس گناه آدمیان عصر حاضر در قِبَل اعصار گذشته. بنابراین هر نقدی می‌بایست از دیدگاه رستگاری صورت گیرد"(همان کتاب، ص 155).
@critical_thought
@renaissancetranslate
1 comment
P
جامعه شناس و علم جامعه شناسی که رفرنسش ایران و ایرانی ستیزی مانند شاملو باشد، جامعه بیراهه رفته را فحش کش می کند. این علم در جهان نیاز به اصلاح دارد. مدت هاست همه مردم را در یک قابلمه ریخته اند با هم هم زدند و اسمشان را خلق و امت گذاشت و هر روز دشنامشان می دهند چرا بی فکرید، چرا بی هویتید، چرا احمقید و نیاز به رفیق فلان، پیشوا فلان، رهبر فلان دارید تا حماقتتان را درمانی باشد. مردمانی مفلوک و تو سری خور که فقط فحش کششان کردند هرگز نمی توانند بهتر از دیروزشان باشند
Log in to comment