«
خلیل ارجمند»
، بنیانگذار «
ارج»
که بود؟
خلیل ارجمند در سال ١٢٨٨ در تهران به دنیا آمد. پدرش رحیم، تحصیلات مقدماتی و عربی خود را در مدرسه آقا شیخ هادی آغاز کرد و سپس به مدرسه آمریکاییها رفت و در ۱۹سالگی پس از اتمام تحصیلات در دارالفنون، با سمت کارمندی اداره پست در بندرگز شروع به کار کرد.
او بعد از حدود چهل سال کار و فعالیت، از صاحبمنصبان عالیرتبه وزارت پست و تلگراف شد.
ارجمند پس از پايان دوره دبيرستان، همزمان با مهندس بازرگان در بورس اعزام دانشجويان به فرانسه پذيرفته شد. پس از اتمام تحصيل در فرانسه و يك سال كارآموزي، در سال ١٣١٥ به ايران بازگشت.
او یکی از مهندسانی بود که در میان اولین گروه شصت نفره اعزام به خارج قرار گرفت و در دوران تحصیل نیز فردی مستعد و کوشا بود.
خلیل ارجمند در دوره حکومت رضاشاه صنعتگری را شروع کرد.
در آن زمان خلیل هم در دانشکده فنی دانشگاه تهران درس میداد و هم مشغول رتق و فتق امورات کارخانه بود و با کارگران سروکار داشت.
او همواره در سر ایدههای نابی داشت که در طول فعالیت حرفهایش، سعی کرد آنها را اجرایی کند.
در سال۱۳۱۶ شرکت ارج را با هشت کارگر ساده و در یک کارگاه کوچک نزديك دروازه قزوين تهران تأسيس کرد. نخستین فعالیت او ساختن در و پنجره و نردههاي فلزي بود.
در سال١٣٢٠ با اشغال كشور، راههاي تجاري محدود شد و همين مسئله باعث گسترش فعاليت کارخانه ارج گرديد و تقاضا براي خدمات و توليدات ارج افزايش يافت.
به همین دلیل ارجمند در ارديبهشت ١٣٢١ در منطقهی جنوب شرقی تهران (بيرون دروازه خراسان) كارخانه بزرگي تأسيس كرد.
او براي اولين بار، سيمهاي مسي قطور را به سيمهاي نازك تبديل كرد و توانست صنعت موتور برق، توليد سيمهاي نازك و عايقدار را پایهگذاری کند.
براي نازک کردن سیمها، از خراسان كرميت را به کارخانه ميآورد و سيمها را از طريق ماشين مفتولسازي توليد ميكرد. پس از چند ماه مطالعه، روشي براي عايقدار كردن سيمها پيدا كرد.
سرانجام، سيمهاي عايقدار نازكي به بازار آمد كه براي هزاران موتور، كارخانه و دينامهاي وسايل نقليه، به كار ميرفت. وي سيمها را در دستگاه ترانسفورماتور جوشكاري به كار ميبرد.
بزرگترين شاهكار صنعتي خلیل ارجمند، ساخت مجموعه تلمبههاي الكتريك بود كه تمام اجزا آن به صورت کامل در كارخانه توليد ميشد.
در زمان جنگ جهانی دوم لاستیک ماشین نایاب شد، به طوری که بسیاری از رانندگان حاضر بودند هزینه زیادی برای خرید لاستیک بپردازند تا خودرویشان زمینگیر نشود.
در این زمان خلیل ارجمند به تولید لاستیک اتومبیل مشغول شد. البته لاستیکهای تولیدی مقاوم و بادوام نبود اما در آن زمان و با آن شرایط همین هم کفایت میکرد.
خیلی زود سفارشهایی را هم از سازمانهای دولتی گرفت و با تمام توان شروع به تولید لاستیک کرد و توانست خیلی زود رضایت همگان را جلب کند.
ارجمند صندوقی برای کمک به دانشجویان دانشکده فنی تاسیس کرد و هرسال کارخانه ارج به این دانشکده بورسیه و به دانشجویان برتر جایزه میداد.
او فعالیتهای بسیاری برای رفاه مردم انجام داد. در آن زمان در جنوب تهران، کمآبی یکی از مشکلات بزرگ و معضلات تهرانیها بود. بنابراین خلیل ارجمند شروع به ساخت پمپهای برقی کرد تا در آن مناطق نصب و راهاندازی کند.
بخشی از هزینههای ساخت و نصب پمپها اخذ شد، اما نیمی از هزینههای آن به شکل خیریه بود که ارجمند آنها را خودش تقبل کرد.
تهران به دلیل موقعیت جغرافیایی و شیبی که به طرف جنوب داشت، در مناطق جنوبی دارای سفرههای آب زیرزمینی بود که با زدن چاههای عمیق یا نیمهعمیق و قرار دادن پمپ به آب میرسیدند. دیدن صحنهی خروج آب از لولهها برای مردم محروم مناطق جنوب تهران، چیزی شبیه به معجزه بود. این آب صرف شستوشو، پختوپز، حمام و غیره میشد.
سرانجام مهندس خليل ارجمند در سال ١٣٢٣ در اثر سانحه فوت کرد. او در حالی که برای بازدید و بررسی وضعیت سیمهای برق که در چاه نصب شده بود خودش وارد چاه شده بود، در اثر قطع کابل و برخورد سر به لبهی چاه درگذشت.
پس از فوت مهندس خلیل ارجمند در سن ٣٥ سالگی، مهندس بازرگان در کانون مهندسان در رابطه با ایشان سخنرانی کرد. بازرگان در خصوص خلیلی گفت که او احسنالخالقین و شاهکار خلقت خداوند است.
✅ @karkhone