عرفانی و مساجد و نگارگری و هنر تذهیب قرآن گرفته تا مراسم عاشورا و ماه رمضان و عید فطر همگی عناصری بیگانه با ایران است. ملیگرایی ایرانی در نسخههای رادیکالتر خود میپندارد جمهوری اسلامی و آخوند هم پدیدههایی صرفاً «عربی» هستند و بیگانه با ایران. بر همین اساس انقلاب ۵۷ حمله دوباره اعراب به ایران نام میگیرد. اسلام چه به عنوان دین و چه به عنوان بستر فرهنگی، بیگانه تلقی میشود. نتیجه این نگاه این است که نه تنها بخش عمده میراث ملی ایران بیگانه تلقی میشود، بلکه بخش مهمی از فرهنگ، ارزشها و آداب و رسوم روزمره مردم نیز بیگانهسازی میشود. یک ملیگرای افراطی ایرانی دیر یا زود به این نتیجه خواهد رسید که در کشوری خارجی ساکن است و باید آن را ترک کند! ملیگرایی ایرانی با بیگانهسازی جنبههای مهمی از میراث ملی ایرانی در واقع جایگاه خویش را تضعیف میکند و ادعای حفظ و نمایندگی این میراث را به رقبایش واگذار میکند. این برای گفتمانی ملیگرا فاجعهای تمام است که ادعای حفاظت از میراث ملی را به رقبا واگذارد. در واقع این نسخه از ملیگرایی در درازمدت خود را نسبت به ایران بیگانه میکند و حس بیگانگی نسبت به کشور موجب وازدگی و شکستخویی میشود.
ایران بزرگتر و فراگیرتر از اسلام و فرهنگ اسلامیمآب است، اما بیگمان عناصر عربی-سامی-اسلامی بخشی از فرهنگ و تاریخ ایران را تشکیل میدهند. بیگانهسازی این عناصر نه تنها مشکل دین در ایران را حل نخواهد، که باعث خواهد شد ملیگرایی ایرانی پیروانی تولید کند که با نیمی از میراث ملیشان بیگانهاند. در برابر بیگانهسازی باید از درونیسازی و نقادیِ سنتِ اسلامی دفاع کرد. اولی سنت پدران ماست و دومی حاصل فرهنگ انتقادی مدرن. نقدِ سنتِ اسلامی، بیگانهسازی آن نیست، نقد، درگیر شدن از درون است. درونی کردن نیز صرفاً «پذیرش» نیست، بلکه دوباره تفسیر کردن و از آنِ خود کردن است. هر دو این استراتژیها به ما امکان میدهد بر تاریخ خود مسلط باشیم و هویت ملی خویش را مجدداً تعریف کنیم. اما بیگانهسازی عاملیت ما را از ما میگیرد. بازسازی ملیگرایی ایرانی در پرتو این ملاحظات آن را قویتر و فراگیرتر خواهد کرد.
#بابک_مینا
@Ellinne