متنِ سند مهمِ دستخط ناصرالدین شاه در باب فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی خطاب به کامران‌میرزا نائب‌السلطنه

نایب السلطنه؛ تلگراف حاجی میرزاحسن شیرازی را دیدم، اولاً جواب تلگراف او را این طور بزنید که تلگراف شما رسیده به حضور رساندم. فرمودند: چون جواب مفصل دارد، جواب را پیش مشير الوزارة بغداد فرستادیم که به شما خواهد رساند. حقیقتِ حالت این علما و مردم، محل تعجب است که چقدر در جهالت هستند و هیچ نمی‌فهمند که حالا دنیا در چه حالت و چه وضع است! خیال می‌کنند، حالا عهد و زمان امیر تیمور گورکان است یا نادرشاه یا کریم خان نیز! هر وقتی، هر زمانی، اقتضائی دارد! حالا نمی‌توان به طورها و وضع‌های سابق رفتار کرد، بر سر دخانیات و بانک و راه آهن، اولاً «ليث أول قارورت کثرت في السلام» دولت عثمانی و سلطان آن- که خود را خليفه پیغمبر صلوات الله عليه و اله میداند - حالا پنجاه سال است که تمام اینها را بلکه چندین صد دفعه از این‌ها بالاترها را به دول خارجه اروپ و کمپانی‌های آنها اعطا کرده و داده است و اگر می‌دانستند که خلاف قرآن و شریعت و خلاف استقلال سلطنت شان است، چرا میدادند؟ ما، یک فرسنگ راه‌آهن از طهران الى حضرت عبدالعظیم داده‌ایم، آنها پانصد فرسنگ راه‌آهن داده‌اند که حالا از تمام فرنگ به اسلامبول پایتخت، با راه‌آهن آمد و شد می‌شود. وانگهی سپهسالار مرحوم، یک قرار خیلی بدمغزی برای دولت و ملت ما با کمپانی انگلیس بست که اجازه داد، راه آهن از دهات مازندران الى دهات فارس بکشند و البته پانصد فرسنگ راه و زمین را تصاحب بگیرند و هم چنین، شرایط دیگری داشت که در حقیقت ایران را فروخته بودند. ما به هزار زحمت و به هزار تدبیر، این چند کار بی‌معنی را به آنها عوض داده، آن قرارنامه مفسده را از آنها پس گرفته، پاره کردیم. در حقیقت، دوباره ایران را احیا کردیم. مثلاً بانک مرد فرنگی، پولی در صندوقش گذاشته است. هر کس از او قرض بخواهد، به منفعت کم می‌دهد و از گرو و بيع شرط زمین و ملک و غیره، ممنوع است؛ فقط پول باید بدهد و پس بگیرد و هیچ کس هم مجبور نیست که برود از فرنگی قرض بکند. هر کس به میل خود قرض کرد، بکند. هر کس نکرد، نکند؛ و هر وقت که بلیت بانک او را به او بدهند، پول خواهد داد و همچنین، کمپانی دخانیات، پول نقد در اولِ حاصل تنباکو به رضای مالک می‌دهند، تنباکو می‌خرند یا حمل به خارجه می‌کنند یا در داخله می‌فروشند. آن را هم به دستیاری تجار و دلال‌های ایرانی می‌کنند. اینها، چه ضرری برای دولت و ملت و شریعت دارد؟ وانگهی ز عشق تا به صبوری، هزار فرسنگ است. این عوض‌هائی که داده شده است، در مقابل آن قرارنامه سپهسالار - که باطل شد- در حقیقت هیچ است! اینها برکنار. حالا به قول آقامیرزاحسن شیرزای، این قراردادها و کمپانی‌ها را جواب داده، می‌گوئیم نمی‌خواهم، بروید. مگر آنها و دولت انگلیس و غیره، به همین یک حرف ما که خلاف شرع است و بروید، خواهند رفت و قبول خواهند کرد یا دولت‌شان با ایران جنگ خواهد کرد نعوذ بالله! هنوز آن فقره جهاديه علمای کربلا و نجف که آمدند طهران و فتحعلی شاه بیچاره را واداشته با دولت روسیه به جنگ و جدال انداخته، از خاطره‌ها فراموش نشده است و هر چه دولت ایران تا به حال می‌کشد، از نتیجه نصایح همان علمای آن وقت کربلا و نجف است! و حالا يقيناً تجدید آن لازم نیست یا می‌گویند بیائید خسارات و مخارج ما را با منفعت پول‌های ما، بدهید یا ترک حقوق خود کرده، برویم! حالا ببینیم این مبلغ را دولت و ملت، چطور می‌توانند به آنها بدهند؟ البته این ادعای آنها، سر به ده کرور تومان بلکه بالاتر می‌زند! وقتی که از عهده مخارج و خسارات آنها نتوانسته برآیند، خواهند گفت: بسیار خوب، پس در عوض جزایر بحر عمان و بنادر فارس و گمرک‌های بنادر فارس را به ما بدهید! این هم حقیقتا نور على نور خواهد شد. پس آدم عاقل چرا باید این حرف‌ها را بزند؟ چرا باید این فکرهای بی‌معنی را بکند ؟ چرا قدر تدابیر و قابلیت کارگزاران را نداند که الحمد‌لله نمی‌گذارند کارها به این جاها بکشد! خلاصه، حاجی میرزاحسن، البته اعلم علماست! لیکن اگر ساعت‌سازی و نجاری نداند، عیب او نیست! اگر از کارها و رموز دولت عاری و باطل است، بحثی ندارد! بهتر این است، شما با پست مفصلاً ایشان را از این مقوله که نوشتم، اطلاع بدهید!

✅ @karkhone