انتشار سازمانیافته اخبار و ادعاهای ساختگی در جمهوری اسلامی ایران پدیده نوظهوری نیست. با وجود این، چهار ماه آخر سال ۱۳۹۸، از پایان آبان تا پایان اسفند، از نظر تراکم انتشار دروغهای حکومتی، منحصر بهفرد بود. اعتراضهای آبان، آمار جانباختگان همین ماه، تلافی قتل «قاسم سلیمانی»، ساقط کردن هواپیمای اوکراینی، انتخابات دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی و انتشار کرونا، شش محور اصلی انتشار اخبار دروغ در طول این چهار ماه محسوب میشوند.
به مناسبت پایان سال ۱۳۹۸، در مجموعهای شش قسمتی، «ایرانوایر» به بررسی «کمپینهای ضداطلاعات» حکومت ایران در این شش محور پرداخته است.
چهارمین قسمت از این مجموعه، به بازخوانی ادعاهای رسانهها و مسوولان حکومتی در مورد سقوط هواپیمای مسافربری اوکراینی اختصاص دارد.
۱۸دی، پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین که از تهران راهی کییف بود، اندکی پس از برخاستن از «فرودگاه بینالمللی امام خمینی»، سقوط کرد و همه ۱۷۶ سرنشین آن جان باختند. به دنبال این واقعه، مقامهای امریکا و سپس بریتانیا، استرالیا و کانادا اعلام کردند که «بویینگ ۷۳۷» اوکراینی با شلیک موشکی ایرانی سرنگون شده است. روزنامه «نیویورکتایمز» نیز با بررسی فیلم منتشر شده در شبکههای مجازی از لحظه هدف قرار گرفتن هواپیما، اصالت فیلم و اصابت موشک به هواپیمای اوکراینی را مورد تاکید قرار داد.
اما روایت رسانههای رسمی ایران و حامیان حکومت در شبکههای مجازی، چیز دیگری بود. آنها مجموعه گستردهای از توجیحات در اثبات غیرممکن بودن اصابت موشک به هواپیمای اوکراینی را مطرح کردند و روزنامهنگارانی که عقیده متفاوتی داشتند را «خائن» به کشور دانستند. موضع گیریهای آنها، مبتنی بر ادعاهای متعدد مقامات رسمی جمهوری اسلامی بود.
دروغ محض دانستنِ اصابت موشک به هواپیما
ساعاتی پس از سقوط پرواز شماره ۷۵۲، «ابوالفضل شکارچی»، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح گفت: «در حوزه جنگ روانی، امروز امریکاییها تبلیغ کردند که هواپیمای اوکراینی مورد اصابت قرار گرفته است که حرف مضحکی است.»
او نظرات در مورد اصابت موشک به هواپیمای اوکراینی را «شایعه» دانست و آنها را «کاملا دروغ محض» عنوان کرد و افزود: «قطعا این موضوع توسط خط نفاق به نفع امریکاییها دنبال میشود.»
روز بعد، «علی ربیعی»، سخنگوی دولت خبر ساقط شدن هواپیما با موشک را یک «روش کاملا حساب شده و شناخته شده در عملیات روانی» دانست و پیشبینی کرد: «در آینده که مشخص شد این ادعای دروغ عاری از حقیقت است، هیچکس مسوولیت این دروغ بزرگ را برعهده نخواهد گرفت.»
ربیعی ادامه داد: «متاسفم که سیستم عملیات روانی دولت امریکا و همراهان آگاه و ناآگاه آنها با این دروغ پردازیها، بر زخمهای جانکاه خانوادههای داغدار نمک میپاشند.»
۱۹ دی، «علی عابدزاده»، رییس سازمان هواپیمایی کشوری گفت: «برخورد موشک به هواپیمای اوکراینی از لحاظ علمی غیرممکن و چنین شایعاتی، هیچگونه منطقی ندارد.» او افزود: «بین همه بخشهای نظامی و غیرنظامی در ایران هماهنگی کامل وجود دارد و در همان زمان سقوط، دهها هواپیمای ایرانی و خارجی در حال پرواز بر فضای امن ایران بودند و اگر کشوری امنیت نداشته باشد، مگر ممکن است که این تعداد پرواز بر فضای آن در حال انجام باشد؟!»
همزمان، «تسنیم»، خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گزارشی اختصاصی را منتشر کرد و نوشت: «برخی منابع غربی به تسنیم میگویند استفاده از کارت سقوط هواپیمای بویینگ متعلق به اوکراین در نزدیکی فرودگاه امام خمینی، یکی از مصوبات جلسات کاخ سفید بوده و فضاسازی بر اساس آن به سیا و پنتاگون واگذار شده و مدیران رسانههای بزرگ غربی درباره آن توجیه (brief) شدهاند.»
این خبرگزاری در ادامه توضیح داد که چرا کارشناسان سپاه ادعای ساقط شدن هواپیما را «مهمل» میدانند: «در صورت برخورد موشک مورد ادعای سامانه [موشکی]، هواپیما بلافاصله در جا کاملا منفجر خواهد شد. این در حالی است که اینگونه نبوده... افرادی که کوچکترین شناختی از نحوه فعالیت سامانههای پدافندی داشته باشند، به روشنی میدانند که ادعای اشتباه سامانه پدافندی در حمله به هواپیماهای مسافربری که قانونی وارد آسمان کشوری میشوند و از فرودگاه به پرواز در میآیند، چهقدر مهمل و غیرمنطقی است!»
همزمان، تسنیم در مصاحبه با «هوشنگ شهبازی»، خلبان معروف ایرانی، از قول او نوشت: «بنده ۳۵ سال سابقه پرواز دارم، چنانچه به این هواپیما موشک میزدند، همان بالا در آسمان پخش میشد و قطعات آن در زمین کیلومترها از همدیگر فاصله داشتند... عقل سلیم میگوید باید منطقی فکر کنیم. به هیچ عنوان امکان برخورد موشک به این هواپیما وجود نداشته است.»