دودهایی از آتش مالکیت عمومی
فرض کنید اسکله بندرعباس مالک یا مالکان خصوصی داشت، یا این که توسط بخش خصوصی اداره و کنترل می‌شد. آیا به همین راحتی می‌شد محموله‌های بسیار خطرناک مواد منفجره را در آن انبار کرد و جان و مال شهروندان کاملاً بی‌دفاع و بی‌گناه و بی‌خبر از همه جا را به خطر انداخت؟ و به فرض محال هم که چنین اهمالی صورت می‌گرفت و چنان فاجعه‌ای رخ می‌داد، آیا کشف حقیقت و پیگرد و تعقیب مجرمان و مقصّران مثل امروز غیرممکن بود؟ عقل سلیم به هر دو سؤال با قاطعیت پاسخ منفی می‌دهد.
حالا فرض کنید که روز و روزگاری جنگل‌های هیرکانی را به حراج گذاشته بودند و به کسانی فروخته بودند. به نظرتان آیا مالکان جنگل دارایی‌شان را با «علفزار» اشتباه می‌گرفتند؟ آیا می‌نشستند و نگاه می‌کردند تا مِلکشان آتش بگیرد؟ آیا روزها وقوع آتش‌سوزی را انکار می‌کردند؟ آیا با تأخیری طولانی و با کاهلی تمام دست به کار اطفاء حریق می‌شدند؟ باورش سخت است.
حال که زحمت کشیدید و این همه احتمالات بعید را از قوه مخیله‌تان گذراندید، لطفاً یک حالت دیگر را هم فرض کنید، و آن اینکه حفظ کیفیت هوای کلان‌شهرها را هم به یک یا چند بنگاه خصوصی سپرده بودند. یعنی بنگاه‌هایی که سودشان از پاکیزگی هوای شهر تأمین می‌شد و برای رسیدن به این سود احتمالاً هزاران ترفند حقوقی یا تکنولوژیک خلاقانه‌ای را امتحان می‌کردند که امروز حتّی یکی از آن‌ها هم به فکر من و شما نمی‌رسد. البته که در این صورت دنیا بهشت نمی‌شد و مشکل آلودگی از میان نمی‌رفت، ولی حتماً روزگارمان به از امروز بود که دم به دقیقه وضع بدتر می‌شود و دست هیچکس هم به هیچ‌جا بند نیست. حداقل این بود که در مسیر دشوار اصلاح و بهبود حرکت می‌کردیم، نه در برهوت بلاتکلیفی.
تصوّر می‌کنم اگر واقعاً دل‌نگران زندگی و بسترهای حفظ و رشد و ترقّی زندگی بودیم (از جنگل و هوا و آب گرفته تا آموزش و بهداشت و فرهنگ)، دیگر خیلی به این فکر نمی‌کردیم که این ثروت‌ها «مال» چه کسی هستند، و دیگر برایمان عجیب و نپذیرفتنی نبود که فلان جنگل یا رودخانه یا جادّه «مال» فلان سرمایه‌دار یا فلان شرکت باشد، بلکه در درجه اوّل به این فکر می‌کردیم که با کدام روش می‌توان این ساز و برگ‌های زندگی را از شرّ اتلاف و اسراف و نابودی در امان نگاه داشت. امّا به نظر می‌رسد دغدغه‌ها و اولویت‌های مهمتری وجود دارند.
می‌دانیم و می‌بینیم که مالکیت و اداره عمومی روش خوبی برای حفظ ثروت‌هایی که ملّی نامیده می‌شوند نیست؛ به‌خصوص در مناطقی از جهان که طبق سنّت‌های کهن دولتمردان همیشه طلبکارند و هیچ تصوّری از مسئول بودن ندارند. ولی علی‌رغم این دانستن و دیدن، همچنان بر مشاع بودن مهم‌ترین منابع ثروت اصرار داریم و همه مشکلات را به بی‌کفایتی «این» دولت یا «این» حکومت خاص نسبت می‌دهیم. شاید به این خاطر که عدالت (به معنای نفی حتّی‌المقدور همه نابرابری‌ها) آن‌قدر ضروری به نظرمان می‌رسد که اگر شده حاضریم حتّی خود زندگی را هم به پایش قربانی کنیم. به بیان بسیار عامیانه: اگر دیگی عادلانه نمی‌جوشد، می‌خواهم سر سگ در آن بجوشد.
در هر صورت که کار از کار گذشته، ولی اگر قرار بود در یک جمله به همه فرزندان آینده این سرزمین وصیت کنم احتمالاً می‌گفتم: باقی ماندن زندگی از عادلانه به نظر رسیدن آن مهم‌تر است.
https://t.me/AmirrezaAbdolii/
فرض کنید اسکله بندرعباس مالک یا مالکان خصوصی داشت، یا این که توسط بخش خصوصی اداره و کنترل می‌شد. آیا به همین راحتی می‌شد محموله‌های بسیار خطرناک مواد منفجره را در آن انبار کرد و جان و مال شهروندان کاملاً بی‌دفاع و بی‌گناه و بی‌خبر از همه جا را به خطر انداخت؟ و به فرض محال هم که چنین اهمالی صورت می‌گرفت و چنان فاجعه‌ای رخ می‌داد، آیا کشف حقیقت و پیگرد و تعقیب مجرمان و مقصّران مثل امروز غیرممکن بود؟ عقل سلیم به هر دو سؤال با قاطعیت پاسخ منفی می‌دهد.
حالا فرض کنید که روز و روزگاری جنگل‌های هیرکانی را به حراج گذاشته بودند و به کسانی فروخته بودند. به نظرتان آیا مالکان جنگل دارایی‌شان را با «علفزار» اشتباه می‌گرفتند؟ آیا می‌نشستند و نگاه می‌کردند تا مِلکشان آتش بگیرد؟ آیا روزها وقوع آتش‌سوزی را انکار می‌کردند؟ آیا با تأخیری طولانی و با کاهلی تمام دست به کار اطفاء حریق می‌شدند؟ باورش سخت است.
حال که زحمت کشیدید و این همه احتمالات بعید را از قوه مخیله‌تان گذراندید، لطفاً یک حالت دیگر را هم فرض کنید، و آن اینکه حفظ کیفیت هوای کلان‌شهرها را هم به یک یا چند بنگاه خصوصی سپرده بودند. یعنی بنگاه‌هایی که سودشان از پاکیزگی هوای شهر تأمین می‌شد و برای رسیدن به این سود احتمالاً هزاران ترفند حقوقی یا تکنولوژیک خلاقانه‌ای را امتحان می‌کردند که امروز حتّی یکی از آن‌ها هم به فکر من و شما نمی‌رسد. البته که در این صورت دنیا بهشت نمی‌شد و مشکل آلودگی از میان نمی‌رفت، ولی حتماً روزگارمان به از امروز بود که دم به دقیقه وضع بدتر می‌شود و دست هیچکس هم به هیچ‌جا بند نیست. حداقل این بود که در مسیر دشوار اصلاح و بهبود حرکت می‌کردیم، نه در برهوت بلاتکلیفی.
تصوّر می‌کنم اگر واقعاً دل‌نگران زندگی و بسترهای حفظ و رشد و ترقّی زندگی بودیم (از جنگل و هوا و آب گرفته تا آموزش و بهداشت و فرهنگ)، دیگر خیلی به این فکر نمی‌کردیم که این ثروت‌ها «مال» چه کسی هستند، و دیگر برایمان عجیب و نپذیرفتنی نبود که فلان جنگل یا رودخانه یا جادّه «مال» فلان سرمایه‌دار یا فلان شرکت باشد، بلکه در درجه اوّل به این فکر می‌کردیم که با کدام روش می‌توان این ساز و برگ‌های زندگی را از شرّ اتلاف و اسراف و نابودی در امان نگاه داشت. امّا به نظر می‌رسد دغدغه‌ها و اولویت‌های مهمتری وجود دارند.
می‌دانیم و می‌بینیم که مالکیت و اداره عمومی روش خوبی برای حفظ ثروت‌هایی که ملّی نامیده می‌شوند نیست؛ به‌خصوص در مناطقی از جهان که طبق سنّت‌های کهن دولتمردان همیشه طلبکارند و هیچ تصوّری از مسئول بودن ندارند. ولی علی‌رغم این دانستن و دیدن، همچنان بر مشاع بودن مهم‌ترین منابع ثروت اصرار داریم و همه مشکلات را به بی‌کفایتی «این» دولت یا «این» حکومت خاص نسبت می‌دهیم. شاید به این خاطر که عدالت (به معنای نفی حتّی‌المقدور همه نابرابری‌ها) آن‌قدر ضروری به نظرمان می‌رسد که اگر شده حاضریم حتّی خود زندگی را هم به پایش قربانی کنیم. به بیان بسیار عامیانه: اگر دیگی عادلانه نمی‌جوشد، می‌خواهم سر سگ در آن بجوشد.
در هر صورت که کار از کار گذشته، ولی اگر قرار بود در یک جمله به همه فرزندان آینده این سرزمین وصیت کنم احتمالاً می‌گفتم: باقی ماندن زندگی از عادلانه به نظر رسیدن آن مهم‌تر است.
https://t.me/AmirrezaAbdolii/
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment