سال نو آمد، سپاس ای جاودان
جان ما آسوده دار و شادمان؛
هم خـِرَد افزای و هم مهر و توان
روز نو، امـّید نو بر دل نشان!
🌞 آشنایی با جشنهای ایرانی
بخشبندی جشنهای نوروزی
🌞 جشن نوروز، جشن نوگشت سال و جشن آفرینش است.
نوروز در ایران بزرگترین و باشکوهترین جشن سال شمرده میشد که با جشنهایی در روزهای پایانی اسپندماه و برافروختن آتش به پیشواز آن میرفتند،
با سیزدهبهدر با آن به پایان میرساندند؛
هرچند که سیزدهبهدر پایانبخشِ جشنهای نوروز نبود.
در ایران باستان جشنهای نوروز چندین بخش داشت.
🌞 بر پایه شناختهشدهترین بخشبندی،
روز نخست فروردین(اورمزد روز)، آغاز نوروز کوچک بود و ایرانیان تا روز سوم به دید و بازدید با خویشاوندان، بزرگان خانواده و شادباشگویی میپرداختند.
🌞 روز سوم تا ششم نوروز، زمان برگزاری دید و بازدیدها و جشنهای همگانی و گروهی بود. به این سه روز "جشن ریپتون" میگفتند.
در ایران باستان "ایزد ریپتون" نگهبان گرمای نیمهی روز بود و جشن ریپتون برای شادمانی بازگشت او برگزار میشد. "ریپتون" به چم نیمروز و روشنایی و گرمای نیمهی روز است.
زرتشتیان باستان، جشن ریپتون را همزمان با اورمزد روز(آغاز نوروز) برگزار میکردند.
🌞 از ششم تا نهم فروردین بزرگترین جشنهای نوروزی برگزار میشدند. ششم این ماه، جشن بزرگ خوردادگان و آغاز نوروز بزرگ بود.
به روز ششم فروردین، روز امید نیز گفته میشد که در آن روز ایزد یکتا سپیدبختی، نیکروزی و فراوانی سال نو را به مردم پیشکش میکرد. جشنهای شادباشنویسی در این سه روز برگزار میشد. همچنین ششم فروردین زادروز نمادین زرتشت، پیامبر ایرانی است.
🌞 روزهای نهم تا دوازدهم فروردین،
هنگام دیدارهای همگانی پادشاهان با مردم، گوش سپردن به نیازهای آنان و برآوردن خواستهها بود.
این زمانبندی در زمان هخامنشیان به گونهی دیگری بود. پادشاهان هخامنشی شش روز نخست نوروز را در کنار مردم بودند و پس از آن به نزدیکان خود رسیدگی میکردند. بهویژه که جشن آغاز نوروز را نیز همگانی و در تختجمشید برگزار میکردند.
🌞 سیزدهم تا نوزدهم نوروز، زمان گردش در باغها، بوستانها، بهرهبردن از زیباییهای زیستبوم و پایکوبی بود. شادمانی و پایکوبی(رقص) در گردشگاهها در روز سیزدهبهدر بهجا مانده از این آیین است.
🌞 روزهای نوزدهم تا بیستویکم نیز جشن فروردینگان برای شادی روان درگذشتگان برگزار میشد.
🌞 جشنهای نخستین شنبه و نخستین چهارشنبهی سال(که هر دو جشن گردشگاه و همچون سیزدهبهدر بود)، جشن آبانگاه(در روز دهم فروردین و برای بارش باران)، جشن سروشگان در روز هفدهم فروردین و نیایش شاه ورهرام در بیستم این ماه، از دیگر جشنهای فروردین و در پیوند با نوروز بودند. زرتشتیان نیز از گذشته تاکنون جشنهای دینی ویژه همچون نیایش پیر هریشت و جشن هیرومبا را در روزهای هفتم تا یازدهم برگزار میکنند.
پژوهشگر فرهنگ و زبان پارسی
بزرگمهر صالحی
برگرفته از:
۱- گاهشماری و جشنهای ایران باستان هاشم_رضی
۲- آیینها و جشنهای کهن در ایران امروز محمود_روح_الامینی
۳- نوشتارهای پژوهشی رضا_مرادی_غیاث_آبادی
۴- آثارالباقیه و التفهیم ابوریحان_بیرونی
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan