سرو چمان (بخش اول)

«آقای نیازمند بیمار اســت.» این خبری اســت که در گاراژ سوت و کور
قندچی درباره اش حرف میزنند. اتاق‌ها خالی‌اند و پارتیشــن های سبزرنگ قدیمی
چیزی برای پنهان کردن ندارند و فایل های آهنی دیگر مثلشان در هیچ شرکت جوانی
پیدا نمیشــود. صدایش از اتاقی با پنجره های بلند پرنور شنیده میشود. فقط چند
جمله، صدایی لرزان و زمخت. آفتاب به پشــتش می تابد، هیبتی ســیاه و ســایهای
بلندقامت روی صندلی نشســته اســت. هنــوز خیلی چیزها یــادش مانده. هرچند
رئیس دفتــرش، فولادی که از دهه ی 50 در این گاراژ برایش کار کرده، میگوید:
«نه به آن وضوح»
قاب عکس قدیمی را که می آورد، همه چیز در اتاق زنده می شود و برمی گردد به
پنجاه و ســه سال پیش، وقتی رضا نیازمند، مدیر سازمان گسترش و نوسازی،
در دهه ی 40 همراه هیئتی از وزارت صنایع پا به گاراژش گذاشــت. یا حتی عقب تر،
روزهایی که از مدرسه فرار میکرد و روزش را در مکانیکی های خیابان قزوین به شب
می رســاند.همه چیز برمی گردد به پسربچه ای درس نخوان که همه ی راهها را امتحان میکرد تا از مدرسه فرار کند؛ از درخت بالا میرفت، سر دایی اش را کلاه میگذاشت و دست به دامن مستأجر مکانیکشان میشد. بارها از قنات آباد دوید و دوید تا خیابان قزوین، بهشتی پر از قطعه و خودرو و ابزار. دست گذاشت زیر چانه و به کار کارگرها
و استادکارهای مکانیک نگاه کرد. همه ی مکانیک های ایرانی و روس و چک پسربچه‌ی
تماشاچی را می شــناختند. کسی که بعدها اولین تولیدکننده ی خودروهای سنگین
شــد؛ رئیس کارخانه ی ایران کاوه. حاال قاب عکس را در دســتش گرفته، نمیگذارد
عکسی از این لحظه ثبت شود. حسرت به تندی هوای اتاق را پر میکند.
او را در خیابان قزوین به اصغر آهنگر می شــناختند؛ جوانی بلندبالا، چهارشانه، با
دستها و بازوهای سخت که خوب فکر میکرد، خوب یاد میگرفت و خوب میساخت.
همین عید به دیدن رضا نیازمند رفته است. هنوز هم تلفنی از حال و روزش خبر دارد.
رئیس دفترش مردی حدوداً پنجاه ساله است که می گوید: «هزارساله بشوند.» گاهی
خــودش به جای قندچی جواب می دهد یا ســؤالها را با صــدای بلند برایش تکرار
میکند. حرف هایش پر از شیفتگی است و ته همه ی جمله ها و توصیف ها میخواهد
بــه چیزی دقت کنیم: «دقت کنید! آن زمان! دقت کنید چه طور بود.» اما قندچی از
همه چیــز آنقدر عادی حــرف میزند که انگار هیچ اتفاقی نیفتاده اســت و بیشتر
ضمیرهایی که برای خودش به کار میبرد، اول شــخص جمع است؛ ما. گاهی بعد از
سؤال ها سکوت می کند، توی فکر میرود و درست همان وقت که فولادی میخواهد
سؤال را برایش توضیح دهد یا چیزی را یادآوری کند، صدایش سکوت را میشکند و
مثل ماشــینی که استارت خورده، روشن میشود. گاهی قبل از جواب دادن سؤال را
یک بار دیگر تکرار میکند. فولادی تند تند عکس هایی از جوانی رئیسش می آورد. «از
روی احساســات ناسیونالیستی و میهنپرستی اسم کاوه را روی کارخانه اش گذاشته
اســت. همین نام هم باعث ســؤال هایی شد. میخواســتند دلیلش را بدانند.» اصغر
قندچی ماشین های سنگین تولید داخل را متولد کرد و با آنها بزرگ شد. روزی هم
که گفتند تو دیگر مدیر این کارخانه نیستی و باید همه چیز را بگذاری و بروی، انگار
فرزندش را از دست داده باشد، عزادار شد: «آنها فرزندم را گرفتند.»

قنات آباد، نزدیک میدان اعدام

«میــدان اعدام را بلدی؟ تهــران همان یک تکه بود.» یک ســوی میدان اعدام
خانی آباد و ســوی دیگــر قنات آباد. با یک خیابان فاصله. قندچــی کودکی اش را در
قنات آباد گذراند. پدربزرگ مادری اش «به قول آنروزی ها ســقط فروش بود و به قول
امروزی ها ســوپری. یعنی قند و چای و برنج و روغن میفروخت.» آنوقت ها اطراف
تهران ده بود. تهرانی که قندچی به تصویر میکشد، از امامزاده معصوم است تا امامزاده
حسن. پایینتر از آن به شهریار میرسد و شاه عبدالعظیم. اطراف تهران دهات کوچکی
بود که پدربزرگ به همه شان جنس میداد. کاش وقتی پدربزرگ اجناس مغازه را بار
شــتر و گاری میکرد و به دهات میبرد، میدانســت که اصغــر، بچه ی درس نخوان
خانواده، یک روز پدر کامیونسازهای ایران میشود.
در زمان های که درس خواندن دختران مرســوم نبــود، همه ی دختران خانواده ی
قندچــی درس میخواندند و مدرســه میرفتند. پدر با اینکه بیمــار بود و در خانه
خوابیده بود، دلش میخواســت دخترها و پســرهایش تحصیلکرده شوند. از هشت
بچه ای که داشت، هیچکدام مثل اصغر از مدرسه فراری نبود، فرزند سوم و اولین پسر
خانواده؛ خانوادهای که بعدها یکی از فرزندان دانشــجویش، احمد، روز شــانزده آذر
شهید شد.
«هر کاری کردند نشد که نشد. آن زمان مثل حالا نبود که یک روز نروی مدرسه
و بیاینــد در خانه ات. یک ثلث یک ثلث فرار میکردیم.» اطراف قنات آباد محله هایی
بود که اصغر روزهای فرار از مدرسه را آنجا به شب میرساند و گاهی هم میرفت آن

ادامه مطلب

✅ @karkhone