«نامه های موتزارت»

🖋ترجمه و تدوین: محسن الهامیان



«مایکل كِلی» خواننده‎ ايرلندی اُپرا كه در زمان موتزارت شهرت بسياری داشت، شكل ظاهریِ آهنگساز مشهور را چنين توصيف كرده است:

"قدش كوتاه و صورتش لاغر و رنگ پريده است. موهای درهم ريخته‎اش او را شبيه آدم‎هاي بی سر وپا نشان می‎دهد. با وجودی كه پدر و مادرش زيبا بودند، ولی موتزارت تنها در دوران كودكی زيبا بود. در سال‎های بعد او هيچ منظری از زيبایی دوران كودكی نداشت، با اين همه قيافه‎اش دلنشين می‎نمود. ظاهر محكمش شخصيتِ خاص او را نشان می‎داد، ولی صورت ظاهرش هيچ نشاني از نبوغ ذاتی او را نداشت. چشم‎های درشت و بيرون زده‎اش بيشتر حالت نزاری داشت تا چشمانی درخشان و پر هيجان. ابروانش آلماني و مژگانش بلند و پر پشت بود... سرش به نسبت جثه‎اش بسيار بزرگ بود، ولی دست‎و پايش در تناسب دقيقی قرار داشتند. حركت راحت و طبيعي و زيبایی انگشت‎های كوچكش روی پيانو، بسيار خوش منظر بود و قدرتی داشت كه گاهی موجب تعجب بود و چشم‎ها را به خود جلب می‎كرد."

در مورد شيوه‎ آهنگسازی موزارت نامه‎ای از وی به بارونی كه ضمن تقديم مقداری شراب به او از موتزارت در اين مورد سئوال كرده، در دست است. موتزارت هم در پاسخ می نویسد:
"زمانی كه واقعاً آزاد از هر فكری هستم، يعنی زمانی كه كاملاً تنهاهستم و خُلقی خوش دارم - در حين سفر در يك كالسكه، در حين قدم زدن بعد از صرف يك غذای خوشمزه يا در اثنای شب موقعی كه خوابم نمی‎برد، در چنين فرصت‎هايی است كه ايده‎هايم روان‎تر و فراوان‎تر جاری می‎شود. چرا و چگونه آن‎ها به فكرم خطور می‎كند نمی‎دانم و نه اين كه می‎توانم جلوی جريان آن‎ها را بگيرم. ايده‎هایی كه توجه‎ام به آن‎ها جلب می‎شود را در مغزم نگه می‎دارم و عادت دارم كه آن‎ها را برای خودم زمزمه كنم. اگر اين كار را ادامه دهم خيلی زود می‎فهمم كه با اين ايده‎ها چه بايد بكنم، درست مثل آماده كردن يك غذای خوشمزه، آن‎ها را در ذهنم با قواعد كنترپوان وفق داده و با سازهاي مختلفی امتحانشان می‎كنم.اين كار درون مرا به آتش می‎كشد و اگر مزاحمی نداشته باشم، سوژه‎ام گسترش يافته، سازمان پيدا كرده و مشخص مي‎شود، اين سوژه هر قدر كه طولانی باشد بازهم در ذهنم كامل شده و كار روی آن به پايان مي‎رسد، به طوري كه می‎توانم آن را بالا و پائين كنم درست مثل اين كه يك تصوير يا مجسمه‎ زيبایی را با يك نگاه نظاره می‎كنم. در تصورم تمامی بخش‎ها را به دنبال هم می‎شنوم درست همان گونه كه همه‎ آن‎ها را می‎توانم يك جا بشنوم. اين كار آن قدر لذّت دارد كه نمی‎توانم توصيفش كنم! تمامي اين ابداعات در يك روياي بسيار دلپذير اتفاق می‎افتد. در آخر سر شنيده شدن مجموعه‎ كامل، بيشترين لذّت را دارد. آن چه كه به اين صورت فراهم آمده به سادگی از ذهنم بيرون نمي‎رود و شايد اين بزرگترين موهبت خداوند نسبت به من باشد. زماني كه تصميم مي‏گيرم ايده‎هايم را بنويسم، از كيسه‎ خاطراتم آن‎ها را بيرون می‎ريزم و اگر منظورم را با اين عبارت بيان می‎كنم، به اين خاطر است كه ايده‎هايم به شيوه‎ای كه گفتم جمع آوری شده است. به همين دليل نوشتن آن‎ها روی كاغذ به سرعت انجام می‎شود، چون در مورد همه چيز قبلاً فكر شده و كمتر اتفاق می‎افتد كه نوشته‎ام با آنچه قبلاً فكر شده متفاوت باشد. در اثنای چنين اشتغالی مي‎توانم مزاحمت ديگران را تحمل و در حين نوشتن با اين و آن صحبت كنم، تنها چيزي كه مانع كارم می‎شود مرغ يا اردك بريان يا شيرينی‎های خوشمزه است. ولی اين كه چرا آثار من خاص شيوه‎ من و موتزارتی است و با آثار ساير مصنفين متفاوت است، شايد به همان دليلی باشد كه باعث شده دماغ من اين همه بزرگ و عقابي باشد يا به عبارت خلاصه موتزارتی بوده و از دماغ ساير مردم متفاوت باشد. چون من تحصيل چندانی در موسيقي نكرده و شيوه‎ی اصيلی هم ندارم."

نامه‎های موتزارت نامه‎هایی متفكرانه نيستند، غير ادبی و به سبك گفتگو نوشته شده‎اند، به همين دليل زنده، با روح و بسيار خصوصي هستند. اين نامه‎ها به اين خاطر نوشته نشده‎اند كه روزی چاپ شوند. اين نامه‎ها در همه‎ زمينه‎ها به طور كلی با نامه‎های «ريشار واگنر» كه "مقاله‎گونه" هستند٬ متفاوت می‎باشند.

نامه نويسی موتزارت مثل شيوه‎ي آهنگسازي‎اش مي‎باشد كه در بالا ذكر شد و هميشه در سبك خود منحصر به فرد باقي می‎ماند.در املاء كلمات، نقطه‎گذاری‎ها و موارد دستور زبان خطاهای بسيار وجود دارد. قسمتی از اين خطاها متوجه زبان آلمانی است كه چندان ادبی نيست و قسمت ديگر به خاطر لهجه‎ی جنوب آلمان است كه موتزارت داشته است.
@renaissancetranslate