✳️ نمادهای جانوری در شعر فارسی- ۱
#آهو
نماد زیبایی به ویژه زیبایی چشم، خرامندگی، آزادگی و بی‌گناهی
من لاله آزادم خودرویم و خودبویم
در دشت مکان دارم هم فطرت آهویم...
محمدابراهیم صفا
آن آهوی سیه چشم از دام ما برون شد!
یارب چه چاره سازم با این دل رمیده؟!
حافظ
آهوی مهربانی رم کرده می گریزد الفت ندارد او با روح پلنگی ما!
؟؟
ای چشم تو دلفریب و جادو!
در چشم تو خیره چشم آهو
سعدی
چشمش نه به چشم یار ماند؟ رویش نه به نوبهار ماند؟
نظامی، از زبان مجنون در وصف آهو
#پلنگ
نماد تکبر و بلندپروازی، قدرت و گاه دشمن
با همت باز باش و با کبر پلنگ
زیبا به گه شکار و پیروز به جنگ!
مسعودسعد
بزرگواری جنسی است از فعال امیر
چنانکه هیبت نوعی است از خصال پلنگ!
فرخی
خیال خام پلنگ من به سوی ماه جهیدن بود!
و مـاه را ز بلندایش به روی خاک کشیدن بود!
حسین منزوی
دریغ است ایران که ویران شود!
کنام پلنگان و شیران شود
فردوسی
برآشفت سهراب و شد چون پلنگ چو بدخواه او چاره گر بد به جنگ
فردوسی
#پشه
نماد ضعف و ناتوانی، ریزترین موجود، کوتاهی زندگی
پشه کی داند که این باغ از کی است؟
در بهاران زاد و مرگش در دی است
مولانا
بر اوج چو پرواز کنم از نظر تیز
می بینم اگر پشه ای اندر تک دریاست!
ناصرخسرو
جایی که عقاب پر بریزد
از پشه ی لاغری چه خیزد؟!
؟؟
#جغد
جغد یا بوم امروزه نماد شومی است و برای همین گاه نماد مظلومیت قرار گرفته است:
من راندگان بارگاه شاعران را
در کلبه ی چوبین شعرم می پذیرم
افسانه می پردازم از جغد
این کوتوال قلعه ی بی برج و بارو
...
ای جغدها! ای زاغ ها! غمگین مباشید!
زیرا اگر دشنام زیبایی شما را رانده از باغ
و آوازتان شوم است در شعر خدایان
من قصه پرداز نفس های سیاهم
فرخنده می دانم سرود تلختان را!
منوچهر آتشی
اماحقیقت این است که این پرنده در فرهنگ کهن ایرانی پرنده ای شوم نبوده و حتی به «خجستگی» و خوش یمنی نیز مشهور بوده است.
اعتقاد به «گجستگی» جغد پس از اسلام در شعر و اندیشه ایرانیان رواج یافته است.
در میان اعراب و یهودیان اعتقاد به شومی بوم از دیرباز وجود داشته است.
در این باره به مقاله «ویرانه نشین مینوی» دکتر نعیمه متوسلی و دکتر مرضیه ندافی مراجعه شود.
در فرهنگ دهخدا در این باره چنین آمده است:
«بوم: جغد... و آن پرنده ای است که به نحوست اشتهار دارد و بعضی گویند پرنده ای است از جنس جغد لیکن بسیار بزرگ و...»
کاربرد نام این پرنده در شعر فردوسی اشاره مستقیمی به بدشگونی آن ندارد؛ اما در سروده های دیگر شاعران با مفهوم شومی و نحوست همراه است:
هرآن کس را که باشد راهبر بوم
نبیند جز که ویرانی بر و بوم
ناصرخسرو
خاقانیا! ز گیتی چون جویی آشنایی
خواهی ز بوم و کرکس تو سایه همایی!
سعدی
کس نیاید بزیر سایه بوم
ور همای از جهان شود معدوم
سعدی
#بلبل
نماد شیدایی و دل‌باختگی
ای گل تازه که بویی ز وفا نیست تو را!
خبر از سرزنش خار جفا نیست تو را
رحم بر بلبل بی برگ ونوا نیست تو را...
وحشی بافقی
سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه ها کرد!
حافظ
بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد
باد غیرت به صدش خار پریشان دل کرد
حافظ
چون است حال بستان؟ ای باد نوبهاری!
کز بلبلان برآمد فریاد بی قراری!
#سگ
نماد دو ویژگی مثبت و منفی وفاداری و ناپاکی و حقارت:
سگی را لقمه ای هرگز فراموش
نگردد ور زنی صد نوبتش سنگ
سعدی
نه در سرش مغز و نه در تنش رگ
چه طوس فرومایه پیشم چه سگ
فردوسی
سگ دون همت استخوان جوید
بچه ٔشیر مغز جان جوید
مرد عالی همم نجوید بند
سگ بود سگ به لقمه ای خرسند!
سعدی
در شعر فارسی گاه نفس را در ناپاکی به سگ مانند کرده اند:
کسی که جامه به سگ برزند نمازی نیست
نماز من که پذیرد که در بغل دارم؟!
مولانا
#هدهد
نماد راهنما و مرشد در شعرهای عرفانی، پیک بشارت
مرحبا ای هدهد هادی شده!
در حقیقت پیک هر وادی شده
عطار نیشابوری
ای هدهد صبا به سبا می فرستمت
بنگر که از کجا به کجا می فرستمت!
#مگس
نماد مزاحمت، منفعت طلبی و گاه ناتوانی و حقارت:
تو آنی که از یک مگس رنجه ای
که امروز سالار و سرپنجه ای!
من دگر شعر نخواهم که بگویم که مگس
زحمتم می دهد از بس که سخن شیرین است!
این دغل دوستان که می بینی
مگسانند گرد شیرینی
دل من نه مرد آن است که با غمش برآید
مگسی کجا تواند که برافکند عقابی!
سعدی
#دلفین
نماد انسانیت و مهربانی شناخته شده است.
تنها در شعر ساره دستاران نمونه ای از آوردن نماد دلفین یافتم:
این روزها
حال و هوای خوبی دارم
صبح‌ها
سنجابی از در و دیوار دلم بالا می‌رود
شب‌ها
دلفین‌ها در خواب‌هایم شنا می‌کنند
این روزها حال و هوای خوبی دارم
اما من به پایان چیزهای خوب مشکوکم!
می‌ترسم چشم باز کنم
از سنجابم پوست گردویی مانده باشد
دلفین‌ها در خواب‌هایم خودکشی کرده باشند
❇️ فرزانه کریمی
@Fkarimi2424
@ferdosesokhan
#آهو
نماد زیبایی به ویژه زیبایی چشم، خرامندگی، آزادگی و بی‌گناهی
من لاله آزادم خودرویم و خودبویم
در دشت مکان دارم هم فطرت آهویم...
محمدابراهیم صفا
آن آهوی سیه چشم از دام ما برون شد!
یارب چه چاره سازم با این دل رمیده؟!
حافظ
آهوی مهربانی رم کرده می گریزد الفت ندارد او با روح پلنگی ما!
؟؟
ای چشم تو دلفریب و جادو!
در چشم تو خیره چشم آهو
سعدی
چشمش نه به چشم یار ماند؟ رویش نه به نوبهار ماند؟
نظامی، از زبان مجنون در وصف آهو
#پلنگ
نماد تکبر و بلندپروازی، قدرت و گاه دشمن
با همت باز باش و با کبر پلنگ
زیبا به گه شکار و پیروز به جنگ!
مسعودسعد
بزرگواری جنسی است از فعال امیر
چنانکه هیبت نوعی است از خصال پلنگ!
فرخی
خیال خام پلنگ من به سوی ماه جهیدن بود!
و مـاه را ز بلندایش به روی خاک کشیدن بود!
حسین منزوی
دریغ است ایران که ویران شود!
کنام پلنگان و شیران شود
فردوسی
برآشفت سهراب و شد چون پلنگ چو بدخواه او چاره گر بد به جنگ
فردوسی
#پشه
نماد ضعف و ناتوانی، ریزترین موجود، کوتاهی زندگی
پشه کی داند که این باغ از کی است؟
در بهاران زاد و مرگش در دی است
مولانا
بر اوج چو پرواز کنم از نظر تیز
می بینم اگر پشه ای اندر تک دریاست!
ناصرخسرو
جایی که عقاب پر بریزد
از پشه ی لاغری چه خیزد؟!
؟؟
#جغد
جغد یا بوم امروزه نماد شومی است و برای همین گاه نماد مظلومیت قرار گرفته است:
من راندگان بارگاه شاعران را
در کلبه ی چوبین شعرم می پذیرم
افسانه می پردازم از جغد
این کوتوال قلعه ی بی برج و بارو
...
ای جغدها! ای زاغ ها! غمگین مباشید!
زیرا اگر دشنام زیبایی شما را رانده از باغ
و آوازتان شوم است در شعر خدایان
من قصه پرداز نفس های سیاهم
فرخنده می دانم سرود تلختان را!
منوچهر آتشی
اماحقیقت این است که این پرنده در فرهنگ کهن ایرانی پرنده ای شوم نبوده و حتی به «خجستگی» و خوش یمنی نیز مشهور بوده است.
اعتقاد به «گجستگی» جغد پس از اسلام در شعر و اندیشه ایرانیان رواج یافته است.
در میان اعراب و یهودیان اعتقاد به شومی بوم از دیرباز وجود داشته است.
در این باره به مقاله «ویرانه نشین مینوی» دکتر نعیمه متوسلی و دکتر مرضیه ندافی مراجعه شود.
در فرهنگ دهخدا در این باره چنین آمده است:
«بوم: جغد... و آن پرنده ای است که به نحوست اشتهار دارد و بعضی گویند پرنده ای است از جنس جغد لیکن بسیار بزرگ و...»
کاربرد نام این پرنده در شعر فردوسی اشاره مستقیمی به بدشگونی آن ندارد؛ اما در سروده های دیگر شاعران با مفهوم شومی و نحوست همراه است:
هرآن کس را که باشد راهبر بوم
نبیند جز که ویرانی بر و بوم
ناصرخسرو
خاقانیا! ز گیتی چون جویی آشنایی
خواهی ز بوم و کرکس تو سایه همایی!
سعدی
کس نیاید بزیر سایه بوم
ور همای از جهان شود معدوم
سعدی
#بلبل
نماد شیدایی و دل‌باختگی
ای گل تازه که بویی ز وفا نیست تو را!
خبر از سرزنش خار جفا نیست تو را
رحم بر بلبل بی برگ ونوا نیست تو را...
وحشی بافقی
سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چه ها کرد!
حافظ
بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد
باد غیرت به صدش خار پریشان دل کرد
حافظ
چون است حال بستان؟ ای باد نوبهاری!
کز بلبلان برآمد فریاد بی قراری!
#سگ
نماد دو ویژگی مثبت و منفی وفاداری و ناپاکی و حقارت:
سگی را لقمه ای هرگز فراموش
نگردد ور زنی صد نوبتش سنگ
سعدی
نه در سرش مغز و نه در تنش رگ
چه طوس فرومایه پیشم چه سگ
فردوسی
سگ دون همت استخوان جوید
بچه ٔشیر مغز جان جوید
مرد عالی همم نجوید بند
سگ بود سگ به لقمه ای خرسند!
سعدی
در شعر فارسی گاه نفس را در ناپاکی به سگ مانند کرده اند:
کسی که جامه به سگ برزند نمازی نیست
نماز من که پذیرد که در بغل دارم؟!
مولانا
#هدهد
نماد راهنما و مرشد در شعرهای عرفانی، پیک بشارت
مرحبا ای هدهد هادی شده!
در حقیقت پیک هر وادی شده
عطار نیشابوری
ای هدهد صبا به سبا می فرستمت
بنگر که از کجا به کجا می فرستمت!
#مگس
نماد مزاحمت، منفعت طلبی و گاه ناتوانی و حقارت:
تو آنی که از یک مگس رنجه ای
که امروز سالار و سرپنجه ای!
من دگر شعر نخواهم که بگویم که مگس
زحمتم می دهد از بس که سخن شیرین است!
این دغل دوستان که می بینی
مگسانند گرد شیرینی
دل من نه مرد آن است که با غمش برآید
مگسی کجا تواند که برافکند عقابی!
سعدی
#دلفین
نماد انسانیت و مهربانی شناخته شده است.
تنها در شعر ساره دستاران نمونه ای از آوردن نماد دلفین یافتم:
این روزها
حال و هوای خوبی دارم
صبح‌ها
سنجابی از در و دیوار دلم بالا می‌رود
شب‌ها
دلفین‌ها در خواب‌هایم شنا می‌کنند
این روزها حال و هوای خوبی دارم
اما من به پایان چیزهای خوب مشکوکم!
می‌ترسم چشم باز کنم
از سنجابم پوست گردویی مانده باشد
دلفین‌ها در خواب‌هایم خودکشی کرده باشند
❇️ فرزانه کریمی
@Fkarimi2424
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment