کمونیستها در ریاض، ماتم در تهران
| فرنام شکیبا فر
در روزهای اخیر همزمان با برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال در قطر، چین یک قرارداد گازی ۶۰ میلیارد دلاری را با قطر امضا کرد. چند روز بعد در جریان سفر شی جین پینگ، رئیسجمهورِ چین، به عربستان سعودی این دو کشور ۳۴ قرارداد سرمایهگذاری را با یکدیگر امضا کردهاند که از جملهی آنها مشارکت شرکتهای چینی در ساختوسازهای مرتبط با احداث شهر پانصد میلیارد دلاریِ نئوم خواهد بود.
دبیرکل حزب کمونیست چین همچنین قرار است در ادامهی سفر خود، در نشست افتتاحیهی کنفرانس چین و کشورهای عربی و سپس در نشست شورای همکاری خلیج فارس شرکت کند. به این ترتیب مناسبات میان جمهوری خلق چین و دولتهای عربیِ خاورمیانه به بالاترین سطح خود از زمان تأسیس رژیم کمونیستی در چین رسیده است.
آنچه در عربستان رخ میدهد ممکن است برای حکام ما در تهران قدری شوکآور باشد اما برای افراد آگاه به مسائل بینالمللی اتفاق عجیبی در حال وقوع نیست. چینیها که اقتصادشان از ناحیهی کرونا لطمه دیده است اکنون فرصت دارند که وارد فعالیتهای اقتصادی پرسودی در پیوند با کشورهای حاشیهی خلیج فارس شوند. به علاوه حمایت از عربستان و برطرف کردن هر نوع تهدید احتمالی از سوی ایران برای آن کشور، اهمیت دیگری نیز برای چین دارد؛ چین روزانه بالغ بر ۱.۷ میلیون بشکه نفت از عربستان وارد میکند. از این رو عربستان اهمیت ویژهای برای چین در حوزهی امنیت انرژیاش دارد و جای شگفتی ندارد که کمونیستهای چینی در بخشی از بیانیهی مشترک خود با سعودیها برای روحانیون ایران روشن ساختند که از این پس عربستان به طور ویژهای در سایهی حمایت آنان خواهد بود.
آنچه عربستان و دیگر کشورهای عربیِ منطقه از نزدیکی با چین دنبال میکنند جدا از منافع اقتصادی، وارد کردن بیش از پیش یک قدرت جهانی دیگر به مناسبات خاورمیانه و جلب حمایتِ آن، در شرایطی است که ایالات متحده از ژانویهی ۲۰۲۱ و زمان استقرار جو بایدن در کاخ سفید نشان داده نه تنها دیگر شریک و پشتیبان مطمئنی نیست بلکه ترجیح میدهد با دشمنش جمهوری اسلامی لاس بزند و ناز تهران را بخرد در حالی که با اقداماتی نظیر حذف حوثیهای یمن از لیست گروههای تروریستی و دامن زدن به قضیهی جمال خاشقجی به متحدین سنتیاش اخم میکند؛ لذا اعراب و در رأس آنها سعودیها هیچ بدشان نمیآید با استفاده از چین، درسهایی به آمریکاییها بدهند.
دقیقا مقارن با این رویدادها جواد اوجی، وزیر نفت جمهوری اسلامی، اعلام کرده در صورت تداوم عدم سرمایهگذاری در پروژههای گازی و نفتی کشور، چند سال دیگر ایران تبدیل به واردکنندهی گاز و فرآوردههای نفتی خواهد شد. معنی این امر چیزی جز این نیست که در حالی که رژیم فعلی ایران نیاز مبرمی به سرمایهگذاری خارجی دارد و به رغم قرارداد ۲۵ سالهی ایران و چین، چینیها ترجیح میدهند با دولتهای عربیِ حاشیهی خلیج فارس طرح رفاقت بریزند؛ یعنی جایی که آب و نان آنجاست. برخلاف ایران کنونی که اقتصاد سیاسیاش در وضعیت نااطمینانی شدیدی است و اقتصادش هر روز نحیفتر میشود. پکن شاید کمونیست باشد اما مجنون نیست که بر روی اسب در حال احتضار شرط ببندد.
✅ @karkhone