ویروس های ذهن
یک گشت سرسری در تیمارستان نشان می دهد که ایمان اثبات گر چیزی نیست. ~ فریدریش نیچه
ریچارد داوکینز زیست‌شناس نویسنده ژن خودخواه و ساعت ساز نابینا می گوید که برخی اندیشه ها می‌توانند در ذهن به همان کار ویروس های کامپیوتری بپردازند و عملکرد عادی را دچار اختلال کنند. وی به این بحث می پردازد که اندیشه‌ی برشمردن ایمان به عنوان منبع دانش یکی از آنهاست:
همانند ویروس های کامپیوتری ویروس های موفق ذهن نیز تمایل دارند که به راحتی توسط قربانیان شان شناسایی نشوند. اگر شما قربانی یکی از آنها باشید احتمال می رود که از وجودش آگاه نشوید و حتی شاید شدیدا منکر آن هم شوید. با قبول این که شناسایی ویروس در ذهنتان شاید به دشواری صورت بگیرد باید دنبال چه نوع نشانه‌های افشاگرانه‌ای بگردید؟ با تصور اینکه یک کتاب درسی پزشکی چگونه علائم در فرد مبتلا را شرح می دهد پاسخ خود را عرضه می کنم:
۱. بیمار نوعا خود را گرفتار اعتقادی ژرف و درونی مبنی بر درستی راستی یا با فضیلتی چیزی می بیند اعتقادی که گویی وامدار هیچ مدرک و دلیلی نیست، ولی با وجود این وی آن را کاملاً قاطع و متقاعد کننده می یابد. ما پزشکان به چنین باوری «ایمان» می گوییم…
۲. بیماران نوعا از استحکام و خدشه ناپذیری ایمان، هر چند که در پایه هیچ مدرکی نیست، حسن استفاده را می‌برند. در واقع شاید این احساس به آنان دست دهد که کمتر بودن مدرک به معنای بافضیلت تر بودن باور است…
۳. نشانگان مرتبطی نیز که مبتلای به ایمان ممکن است بروز دهد این اعتقاد است که «راز» به خودی خود چیز خوبی است. گشودن رازها فضیلتی در پی ندارد. در عوض ما باید از آنها حتی از نا گشودگی شان لذت ببریم…
۴. مریض شاید خود را در برابر ناقلان ایمان های رقیب ناشکیبا ببیند و در موارد حاد حتی دست به نابودی آنان بزند یا از مرگ آنان جانبداری کند. ممکن است وی هم این خشونت را در رفتارش با مرتدین (کسانی که زمانی همان ایمان را داشته اند ولی از آن برگشته اند)؛ یا با بدعت گذاران (کسانی که هوادار قرائتی متفاوت - اغلب شاید عمدتاً فقط با تفاوتی ناچیز - از آن ایمان هستند) بروز دهد. بعید نیست که او در مقابل دیگر شیوه های تفکر که مغایر با ایمان وی باشند مانند روش استدلال علمی که شاید شبیه به نرم افزار ویروس کش عمل کند احساس خصمانه داشته باشد.
~ چگونه درباره‌ی چیزهای عجیب بیندیشیم از تئودور شیک و لوئیس ون
یک گشت سرسری در تیمارستان نشان می دهد که ایمان اثبات گر چیزی نیست. ~ فریدریش نیچه
ریچارد داوکینز زیست‌شناس نویسنده ژن خودخواه و ساعت ساز نابینا می گوید که برخی اندیشه ها می‌توانند در ذهن به همان کار ویروس های کامپیوتری بپردازند و عملکرد عادی را دچار اختلال کنند. وی به این بحث می پردازد که اندیشه‌ی برشمردن ایمان به عنوان منبع دانش یکی از آنهاست:
همانند ویروس های کامپیوتری ویروس های موفق ذهن نیز تمایل دارند که به راحتی توسط قربانیان شان شناسایی نشوند. اگر شما قربانی یکی از آنها باشید احتمال می رود که از وجودش آگاه نشوید و حتی شاید شدیدا منکر آن هم شوید. با قبول این که شناسایی ویروس در ذهنتان شاید به دشواری صورت بگیرد باید دنبال چه نوع نشانه‌های افشاگرانه‌ای بگردید؟ با تصور اینکه یک کتاب درسی پزشکی چگونه علائم در فرد مبتلا را شرح می دهد پاسخ خود را عرضه می کنم:
۱. بیمار نوعا خود را گرفتار اعتقادی ژرف و درونی مبنی بر درستی راستی یا با فضیلتی چیزی می بیند اعتقادی که گویی وامدار هیچ مدرک و دلیلی نیست، ولی با وجود این وی آن را کاملاً قاطع و متقاعد کننده می یابد. ما پزشکان به چنین باوری «ایمان» می گوییم…
۲. بیماران نوعا از استحکام و خدشه ناپذیری ایمان، هر چند که در پایه هیچ مدرکی نیست، حسن استفاده را می‌برند. در واقع شاید این احساس به آنان دست دهد که کمتر بودن مدرک به معنای بافضیلت تر بودن باور است…
۳. نشانگان مرتبطی نیز که مبتلای به ایمان ممکن است بروز دهد این اعتقاد است که «راز» به خودی خود چیز خوبی است. گشودن رازها فضیلتی در پی ندارد. در عوض ما باید از آنها حتی از نا گشودگی شان لذت ببریم…
۴. مریض شاید خود را در برابر ناقلان ایمان های رقیب ناشکیبا ببیند و در موارد حاد حتی دست به نابودی آنان بزند یا از مرگ آنان جانبداری کند. ممکن است وی هم این خشونت را در رفتارش با مرتدین (کسانی که زمانی همان ایمان را داشته اند ولی از آن برگشته اند)؛ یا با بدعت گذاران (کسانی که هوادار قرائتی متفاوت - اغلب شاید عمدتاً فقط با تفاوتی ناچیز - از آن ایمان هستند) بروز دهد. بعید نیست که او در مقابل دیگر شیوه های تفکر که مغایر با ایمان وی باشند مانند روش استدلال علمی که شاید شبیه به نرم افزار ویروس کش عمل کند احساس خصمانه داشته باشد.
~ چگونه درباره‌ی چیزهای عجیب بیندیشیم از تئودور شیک و لوئیس ون
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment