✅ امیرکبیر(1222-1268ق)؛ از «خیال کنسطیطوسیون» تا «سلطنت منتظم»

- تبارشناسی مجلس/4

♦️مسئلۀ اصلی ایران،از ابتدای قاجاریه تاکنون،«فساد» است و بویژه عدم توازن در هزینه و درآمد دولت. به روایت دستور الأعقاب «هرج و مرجی صورت یافت که به صرف عمری از حکمای دانشمند و امرای خردمند خیرخواه صورت اصلاح نخواهد پذیرفت».

🔹انتظار عمومی برای ظهور صدر اعظمی صلاح اندیش است و لاجرم، مرد مقتدری چون امیر کبیر را به محور تحولات دولت بدل می کند. از امیر نقل است که «قصد کُنسطیطوسیون» داشته است، اما مناسبات اندیشه و نهاد در ایران دورۀ ناصری چنان است که اجازه نمی دهد هر انسانی حتی به قدرت امیر کبیر هم بتواند قصد خود را آزادانه و به تمام اجرا نماید. همین ضرورت ها است که او را مجبور به تعدیل دیدگاه خود و اکتفاء به «سلطنت منتظم» کرده است.

🔸امیر کبیر، ظاهراً، در گفتگو با میرزا یعقوب خان پدر میرزا ملکم خان بود که گفته بود؛ «مجالم ندادند و الاّ خیال کنسطیطوسیون داشتم، مانع بزرگم روس های تو بودند. انگلیس کمال همراهی را در باطن وعده می داد. منتظر وقوع بودم». بدین سان، ایدۀ سلطنت منظم حاصل دیالکتیک اندیشه نوآئین و سنّت دربار است و از درون تلاش ها و مقاومت های بسیار سر برآورده است. محور سلطنت منتظم بر اصلاح فساد در حکمرانی و تعدیل دخل و خرج مملکت بود. اما با توجه به اوضاع و احوال زمانۀ امیر، آب در هاون کوبیدن بود و خارچیدن با دست عریان، که حاصلی جز تیغ بر دستان امیر نداشت.
🔹منبع؛- ناسخ التواریخ، ج3، ص965. - فریدون آدمیت، اسناد و آگاهی های تازه یاب از امیرکبیر، مقالات تاریخی، تهران؛ انتشارات دماوند، 1362، صص101-106.
- فرامرز معتمد دزفولی، تاریخ اندیشۀ جدید ایرانی؛ نامه ها و رساله های اصلاح گرانۀ پیشامشروطه. دفتر دوم: منور الفکران و عصر روشنگری، تهران، شیرازه، 1394، صص111-113.
🆔 @feirahi

https://www.instagram.com/p/CBDEI_lJ83C/?igshid=16doujt7grswd

Comments

Be the first to add a comment