✳️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی |
❇️ چشم
در شواهدی که از دیوان عنصری به دست آمده معمولاً چشم به نرگسی، سحاب، خنجر آبداده، عبهر و بادام تشبیه شده است. ویژگی گل نرگس خمار بودن است. عنصری به طور غیر مستقیم این گل را مشبه به چشم قرار داده است:
من از بس حیلت چشمش، بدانم
که نرگس را چه در دست احتیالا
(ص ۴)
گل ار با خار و بی خارست نرگس
رخ و چشمش چرا بی خار و با خار
◀️ در بیت زیر هم به غمزه چشم اعتراض می‌کند که او نباید قصاب باشد زیرا شبیه گل نرگس است:
ای غمزه بجادویی مگر قصابی
تو غمزه نه ای که نرگس پرخوابی
(ص ۳۲۱)
◀️ چشم یا مست است یا خمار. در بیت زیر چشم می‌خورده و اکنون خمار شده است:
ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
ور نه می‌خورده است چشمش از چه باشد در خمار
(ص ۱۱۸)
منظور از خار نرگس همان مژه است:
یکی چون سرخ گل بیخار و دلبند
یکی چون نرگس و خارش جگر خوار
(ص ۳۸)
◀️ در دو بیت زیر چشم و رخ را در کنار هم توصیف نموده که یکی سرخ و دیگری همچون گل عبهر است و هر کدام در زمانی مخالف یکدیگر در طبیعت پدید می‌شوند ولی در چهره او همزمان ایجاد شده اند و این مایه شگفتی است:
رخ و چشمش ز دو وقت مخالف
دو چیز آرند هر دو مست بنگر
یکی از ماه آذار آب لاله
یکی از ماه آذر چشم عبهر
(ص ۴۷)
بینی آن چشم پر کرشمه و ناز
که بدان چشم هیچ عبهر نیست
(ص ۱۹)
◀️ چشم معشوق در هنگام غم و غصه اشک خونین می‌ریزد که مانند عقیق سرخ و شفاف است و چهره وی همچون زر است که نگین بر آن سوار می‌شود و این هنر زرگر است:
چشمم ز غمانش زرگری آغازد
تا بگدازد عقیق بر زر یازد
(ص ۳۱۲)
◀️ یکی از هنرهای چشم فتنه گری است که به واسطه غمزه انجام می‌دهد و عاشق را مفتون می‌کند:
شدم فتنه بر مژگانش بلی
شود فتنه مردم چو بیند فتن
وگر یاد کردم من اندر غمش
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ چشم
در شواهدی که از دیوان عنصری به دست آمده معمولاً چشم به نرگسی، سحاب، خنجر آبداده، عبهر و بادام تشبیه شده است. ویژگی گل نرگس خمار بودن است. عنصری به طور غیر مستقیم این گل را مشبه به چشم قرار داده است:
من از بس حیلت چشمش، بدانم
که نرگس را چه در دست احتیالا
(ص ۴)
گل ار با خار و بی خارست نرگس
رخ و چشمش چرا بی خار و با خار
◀️ در بیت زیر هم به غمزه چشم اعتراض می‌کند که او نباید قصاب باشد زیرا شبیه گل نرگس است:
ای غمزه بجادویی مگر قصابی
تو غمزه نه ای که نرگس پرخوابی
(ص ۳۲۱)
◀️ چشم یا مست است یا خمار. در بیت زیر چشم می‌خورده و اکنون خمار شده است:
ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
ور نه می‌خورده است چشمش از چه باشد در خمار
(ص ۱۱۸)
منظور از خار نرگس همان مژه است:
یکی چون سرخ گل بیخار و دلبند
یکی چون نرگس و خارش جگر خوار
(ص ۳۸)
◀️ در دو بیت زیر چشم و رخ را در کنار هم توصیف نموده که یکی سرخ و دیگری همچون گل عبهر است و هر کدام در زمانی مخالف یکدیگر در طبیعت پدید می‌شوند ولی در چهره او همزمان ایجاد شده اند و این مایه شگفتی است:
رخ و چشمش ز دو وقت مخالف
دو چیز آرند هر دو مست بنگر
یکی از ماه آذار آب لاله
یکی از ماه آذر چشم عبهر
(ص ۴۷)
بینی آن چشم پر کرشمه و ناز
که بدان چشم هیچ عبهر نیست
(ص ۱۹)
◀️ چشم معشوق در هنگام غم و غصه اشک خونین می‌ریزد که مانند عقیق سرخ و شفاف است و چهره وی همچون زر است که نگین بر آن سوار می‌شود و این هنر زرگر است:
چشمم ز غمانش زرگری آغازد
تا بگدازد عقیق بر زر یازد
(ص ۳۱۲)
◀️ یکی از هنرهای چشم فتنه گری است که به واسطه غمزه انجام می‌دهد و عاشق را مفتون می‌کند:
شدم فتنه بر مژگانش بلی
شود فتنه مردم چو بیند فتن
وگر یاد کردم من اندر غمش
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment