به فکر خرجش مباش! دولت میرساند!
چند سال پیش، در بحبوحهی اعتصابات کارگران در صنعت نیشکر هفتتپه از دوستانی که در مورد صنایع نیشکر ایران تحقیقاتی داشتند پرسیدم که چرا بقیهی مجموعههای کاشت و صنعت نیشکر این مشکلات را ندارند. جواب همهشان یک چیز بود: اوضاع آنها حتی بدتر است و همهشان ضرردهاند، ولی چون خصوصی نشدهاند ضرر و زیانش از جیب ملت ایران میرود. خیلیشان تحت تملک بانک کشاورزیاند، و مثل همهی بانکها در ایران، بانک اگر ضررده هم باشد ضررش با افزایش نقدینگی، یعنی با تورم، جبران میشود.
هفتتپه هم بعداً با حکم دادگاه از دست مالکش خلع ید شد. اکنون کموبیش آرام است، اولاً چون اکنون هر گونه اعتصاب از سوی کارگران متوجه دولت است و نه بخش خصوصی، بنابراین جواب "درخور" دریافت میکند، و در ثانی،
الان ضررهای هفتتپه هم از جیب من و شما فاکتور میشود.
چیزی که در مورد خاصِ دانشگاه صنعتی اصفهان نوشتم در مورد همهی پروژههای دولتی صادق است: اینها ادای محاسبهی سود و زیان اقتصادی را در میآورند، ولی در عمل به گونهای پیش میروند که انگار پول دولتی بینهایت است و پول مفت دولتی همواره در اختیار.
این ذهنیت خیلی از مردم ما نیز هست: نشنیدهاید برای هر مشکلی، فوری تقاضاشان این است که دولت ورود کند؟! همه، حتی اگر نه در فکرشان لااقل در اعماق قلبشان، دولت را دارای همهی ثروت لازم میدانند، که به هر که بخواهد بیحساب میبخشد!
اگر هم اعتراض کنی که "دولت پولش را از کجا بیاورد؟" جوابشان همیشه این است که "دولت هزار خرج بیخود میکند و هزار اختلاس در آن میشود، آنها را نکند و این خرجی که ما میگوییم بکند!" خوب، عزیز دلم! آن خرجها را میکند، چون عدهای دیگر آن خرجها را لازم میدانند؛ و آن اختلاسها میشود، چون در یک دولت حجیم فربه (به خصوص با ساختار سیاسی ما و با ساختار فرهنگی جامعهی ما) فساد اجتنابناپذیر است.
مهمترین قسمت هر فعالیت اقتصادی یا حتی فرهنگی یا سیاسی، قسمت محاسبهاش است: محاسبهی سود و زیان، محاسبهی ریسک، محاسبهی امکانپذیری، محاسبهی اقتصادی بودن.... در نظام دولتی، "محاسبهی اقتصادی" در عمل جای چندانی ندارد؛ به خصوص که در این سیستم بوروکراتها و تکنوکراتها پوست در بازی ندارند.
✅ @karkhone