اژدها در شاهنامه

اژدها که صورت دیگر و صدالبته مهیب تر و خیال انگیزی از مار دارد ، موجودی است اهریمنی؛
همین، سبب شده است تا فردوسی گاه در شاهنامه، شاهان بدکردار و بد ذات و دیوان و نیروهای اهریمنی را اژدها بنامد.

ضحاک (( معرب اژدی دهاک : یا همان اژدها )) مظهری است از اهریمن ، چرا که شیطان با مار رابطه ی دیرینه ای دارند .

شیطان ( اهریمن ) با همدستی مار ، در بهشت ، انسان را فریفت تا از میوه ممنوعه بخورد .

در اینجا نیز ، بر اثر بوسه ی ابلیس دو مار بر کتف ضحاک می روید .

ضحاک که خود بد ذاتی اهریمنی است.
بارها با لفظ اژدها از او نام برده می شود.

در آن محضر اژدها ناگزیر
گواهی نبشتند برنا و پیر


استعاره از افراسیاب:

ز تنگی چو خواهی که یابی رها،
وز این نامور ترک نر اژدها

برای پلاشان نورانی:

سبک، بیژن گیو بر پای جست
میان، کشتن اژدها را، بست

فردوسی نه تنها از بدکاران و نیروهای اهریمنی با لفظ استعاره یاد می کند، بلکه آن گاه که می خواهد قدرت، جسارت و خشونت پهلوانی ایرانی را به تصویر بکشد، از این جانور که نماد قدرت مندی بست، بهره می گیرد.
مثلاً در بیت زیر اژدها استعاره از گیو است:

بدو گفت کاین اژدهای دژم
که مرغ از هوا اندر آرد به دم

منظور از اژدهای بیت زیر دیو سپید است:

که شاه جهان در دم اژدها ست
بر ایرانیان بر، چه مایه بلاست

اژدها در معنی اسب:

سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم، از هوا روشنایی ببرد

اژدها استعاره از شیر:

نخستین، به شمشیر، شیر افکنیم
همان اژدهای دلیر افکنیم

اژدها در معنی آز و طمع :

بترسم که در چنگ این اژدها
روان باید از کالبدتان رها

اژدها استعاره از روزگار :

روزگاری که همه را در کام خود فرو می برد و هیچ کس، حتی پهلوانان قدرتمند و خردمندان تیزهوش را یارای رهایی از چنگال اش نیست:

از این بر شده تیز چنگ اژدها
به مردی و دانش که باید رها

اژدها استعاره از سلاح جنگی (خنجر):

سکندر چو دید آن تن پیل مست
یکی کوه زیر اژدهایی به دست

✳️ اژدها در عبارت های کنایی:

در دم اژدها بودن:
کنایه از در سختی افتادن، در خطر قرار گرفتن.

کنون جای سخنی و جای بلاست
که ایران کنون در دم اژدهاست

از اسطوره ها چنین بر می آید که همواره پیوندی ناگسستنی بین انسان و حیوانات وجود داشته است.

تحقیق در زمینه ی حیوانات ما را با این پیوند آشنا می کند و در سایه ی همین مطالعات است که به اندیشه های ساکنان گذشته ی این مرز و بوم آشنا می شویم و به این نتیجه می رسیم که بر خلاف اوستا و متون پهلوی که با صراحت بیان می کند یک جانور اهورایی است یا اهریمنی، در شاهنامه یک جانور با توجه به ویژگی های مختلف می تواند بیانگر دو یا چند مفهوم متفاوت باشد؛

به عبارت واضح تر هم می تواند مفهومی نیک را با خود همراه داشته باشد، هم در مفهومی منفی به کار رود.
اژدها نیز در شاه نامه چنین وضعی دارد؛
چنان که در ریشه یابی واژه ی اژدها بیان شد، اژدها از نظر لغوی بیانگر موجودی اهریمنی و در اندیشه ی ایرانی مظهر خوی شیطانی است؛
بر همین اساس فردوسی اغلب، پدیده های پلشتی چون دیو و آز و دشمنان زشت سیرتی چون افراسیاب و پلاشان توراتی را در این لفظ به کار می گیرد؛
ولی گاه نیز اژدها را به واسطه ی دلیری و جسارتش استعاره از پهلوانان قدرتمند در نظر می گیرد .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment