چین و عربستان و منطق اقتصاد مدرن!
| صابر گل عنبری
هفته گذشته، رئیس جمهور چین نامه‌ای برای پادشاه عربستان فرستاد که چندان مورد توجه رسانه‌ها قرار نگرفت. این نامه از جنس تعارفات مناسکی معمول میان کشورها در مناسبت‌های خاصی نبود. شی جین بینگ در این نامه ضمن تمجید از روابط فیمابین، اعلام کرده است که کشورش از درخواست ریاض برای میزبانی نمایشگاه بین‌المللی اکسپو 2030 حمایت می‌کند؛ نمایشگاهی که در حقیقت دریچه و فرصتی نادر برای نمایش گذشته، حال و آینده کشورهاست.
چین در حالی از برگزاری اکسپو 2030 در عربستان حمایت می‌کند که روسیه نیز جزو پنج کشوری است که بر سر این میزبانی رقابت می‌کنند. اینجا در سایه قرائت به دور از واقعیت و غالب در کشور که چین را هم‌رزم روسیه در تنش کنونی با غرب به تصویر می‌کشد، احتمالا این پرسش ذهن برخی خوانندگان را به خود مشغول کند که چطور چین پشت روسیه را در جنگ "تمام عیار"ش با غرب خالی و از میزبانی متحدِ آمریکا در منطقه حمایت می‌کند. پاسخ ساده است. این رفتار چین اقتصادی البته با اهداف ژئوپلتیکی آینده‌نگرانه است و اقتصاد نیز در دنیای کنونی و عصر بین المللی شدن اقتصاد، راه خود را می‌رود و الزامات خود را دارد که احیانا مسیری معکوس اشتراکات و منافع سیاسی مقطعی را طی می‌کند.
به عنوان مثال، در حالی روابط با چین و در کل شرق به بحثی جنجالی در سیاست خارجی ایران تبدیل شده است و چنان با آب و تاب از شرق‌گرایی و ماهیت روابط با قدرت‌های شرقی به ویژه چین و توافقنامه بلندمدت و غیره سخن گفته می‌شود که چین راه دیگری را می‌رود و واقعیت چیز دیگری است. هم اکنون مناسبات تجاری ایران و چین به کم‌ترین سطح خود در دو دهه اخیر رسیده است. این رقم در سال 2021 به 14.8 میلیارد دلار رسید؛ در حالی که در سال 2016 از 40 میلیارد دلار گذشته بود.
در مقابل، چین چند سالی است که به شریک نخست عربستان تبدیل شده است و پکن در سیاست خاورمیانه‌ای خود و ابتکار احیای راه ابریشم (یک کمربند یک جاده) حساب ویژه‌ای روی عربستان باز کرده است که تماس تلفنی رئیس جمهور این کشور با ولیعهد عربستان در آوریل گذشته، نامه هفته پیش و سفر احتمالی او به ریاض در آینده‌ای نزدیک برآیند واقعیت پیشگفته است. البته آمار و ارقام خود قوی‌ترین دلیل بر این مدعاست. هم اکنون چین شریک تجاری نخست عربستانِ متحد آمریکا با 87 میلیارد دلار مراوده تجاری در سال است و عربستان در شش ماهه اول امسال بیشترین سرمایه‌گذاری چین در کشورهای واقع (حدود 70 کشور) در مسیر احیای راه ابریشم را به خود اختصاص داده و چینی‌ها از 28.4 میلیارد دلار، 5.5 میلیارد دلار آن را در عربستان سرمایه‌گذاری کردند. جالب اینجاست که سرمایه‌گذاری چین در نیمه نخست امسال در چارچوب همین طرح "یک کمربند یک جاده" در روسیه به «صفر» رسید. کما این که حجم سرمایه‌گذاری چین در عربستان به رقم 44 میلیارد دلار بالغ شده است.
واقعیت این است که چین بر خلاف برخی تصورات رایج در ایران به دنبال تغییر ساختار کنونی نظام بین‌الملل نیست و اساسا پکن در همین ساختار رشد کرده، اما متناسب افزایش ثروت و بهبود دیگر مولفه‌های قدرتش به دنبال سهم‌خواهی بیشتر در این نظام و اکتساب مولفه‌های ابر قدرتی در آن است. ذهنیت چینی‌ها اقتصادی است و همسو با آن با محاسبه هزینه و فایده روابط اقتصادی خود با کشورهای دیگر را تنظیم می‌کنند. بر همین اساس هم روابط تجاری خود با ایران را در دوران تحریم‌ها از بیم هزینه‌ها و دردسرهای آن کاهش داده و به دنبال تجارتی آسوده‌تر و بی‌دردسرتر با کشورهای دیگر از جمله عربستانی رفته است که از یک سو، متحد سیاسی و امنیتی آمریکایِ رقیب همه جانبه چین است و از سوی دیگر، در تنش‌های ژئوپلیتیک بین دو طرف موضعی خنثی دارد و در قضیه سفر پلوسی به تایوان هم بر خلاف نظر ایران هیچ موضعی نگرفت. در کنار آن نیز ناگفته نماند که چین عربستان را دروازه ورود و ماندن در جهان عرب می‌داند که با آن 331 میلیارد دلار تجارت سالیانه دارد.
اقتصاد در دنیای مدرن تابع منطقی جهانی است و چندان تابع صف‌بندی‌های سیاسی سنتی و شرق‌گرایی و غرب‌گرایی نیست و اگر شرق‌گرایی که این روزها به اصطلاحی پرپسامد در سیاست خارجی ایران بدل شده، نزدیکی اقتصادی به شرق است که همین شرق و سمبل چینی آن خود غرب‌گراترین اقتصادها را دارد؛ چون همین چین به عنوان یک غول اقتصادی جهانی و شرقی خود شریک تجاری نخست جهان غرب است؛ هم با آمریکا با 755 میلیارد دلار حجم مبادلات تجاری و هم با اتحادیه اروپا که در سال 2020 برای نخستین بار آمریکا را پشت سر گذاشت و با 586 میلیارد دلار شریک تجاری نخست این اتحادیه شد. اتفاقا بر اساس همان منطق، همین "غرب‌گرا" بودن اقتصاد چین خود عامل اصلی افت مبادلات تجاری آن با ایران و بزرگ‌ترین مانع فراروی توسعه این روابط است.
چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید.
✅ @karkhone
| صابر گل عنبری
هفته گذشته، رئیس جمهور چین نامه‌ای برای پادشاه عربستان فرستاد که چندان مورد توجه رسانه‌ها قرار نگرفت. این نامه از جنس تعارفات مناسکی معمول میان کشورها در مناسبت‌های خاصی نبود. شی جین بینگ در این نامه ضمن تمجید از روابط فیمابین، اعلام کرده است که کشورش از درخواست ریاض برای میزبانی نمایشگاه بین‌المللی اکسپو 2030 حمایت می‌کند؛ نمایشگاهی که در حقیقت دریچه و فرصتی نادر برای نمایش گذشته، حال و آینده کشورهاست.
چین در حالی از برگزاری اکسپو 2030 در عربستان حمایت می‌کند که روسیه نیز جزو پنج کشوری است که بر سر این میزبانی رقابت می‌کنند. اینجا در سایه قرائت به دور از واقعیت و غالب در کشور که چین را هم‌رزم روسیه در تنش کنونی با غرب به تصویر می‌کشد، احتمالا این پرسش ذهن برخی خوانندگان را به خود مشغول کند که چطور چین پشت روسیه را در جنگ "تمام عیار"ش با غرب خالی و از میزبانی متحدِ آمریکا در منطقه حمایت می‌کند. پاسخ ساده است. این رفتار چین اقتصادی البته با اهداف ژئوپلتیکی آینده‌نگرانه است و اقتصاد نیز در دنیای کنونی و عصر بین المللی شدن اقتصاد، راه خود را می‌رود و الزامات خود را دارد که احیانا مسیری معکوس اشتراکات و منافع سیاسی مقطعی را طی می‌کند.
به عنوان مثال، در حالی روابط با چین و در کل شرق به بحثی جنجالی در سیاست خارجی ایران تبدیل شده است و چنان با آب و تاب از شرق‌گرایی و ماهیت روابط با قدرت‌های شرقی به ویژه چین و توافقنامه بلندمدت و غیره سخن گفته می‌شود که چین راه دیگری را می‌رود و واقعیت چیز دیگری است. هم اکنون مناسبات تجاری ایران و چین به کم‌ترین سطح خود در دو دهه اخیر رسیده است. این رقم در سال 2021 به 14.8 میلیارد دلار رسید؛ در حالی که در سال 2016 از 40 میلیارد دلار گذشته بود.
در مقابل، چین چند سالی است که به شریک نخست عربستان تبدیل شده است و پکن در سیاست خاورمیانه‌ای خود و ابتکار احیای راه ابریشم (یک کمربند یک جاده) حساب ویژه‌ای روی عربستان باز کرده است که تماس تلفنی رئیس جمهور این کشور با ولیعهد عربستان در آوریل گذشته، نامه هفته پیش و سفر احتمالی او به ریاض در آینده‌ای نزدیک برآیند واقعیت پیشگفته است. البته آمار و ارقام خود قوی‌ترین دلیل بر این مدعاست. هم اکنون چین شریک تجاری نخست عربستانِ متحد آمریکا با 87 میلیارد دلار مراوده تجاری در سال است و عربستان در شش ماهه اول امسال بیشترین سرمایه‌گذاری چین در کشورهای واقع (حدود 70 کشور) در مسیر احیای راه ابریشم را به خود اختصاص داده و چینی‌ها از 28.4 میلیارد دلار، 5.5 میلیارد دلار آن را در عربستان سرمایه‌گذاری کردند. جالب اینجاست که سرمایه‌گذاری چین در نیمه نخست امسال در چارچوب همین طرح "یک کمربند یک جاده" در روسیه به «صفر» رسید. کما این که حجم سرمایه‌گذاری چین در عربستان به رقم 44 میلیارد دلار بالغ شده است.
واقعیت این است که چین بر خلاف برخی تصورات رایج در ایران به دنبال تغییر ساختار کنونی نظام بین‌الملل نیست و اساسا پکن در همین ساختار رشد کرده، اما متناسب افزایش ثروت و بهبود دیگر مولفه‌های قدرتش به دنبال سهم‌خواهی بیشتر در این نظام و اکتساب مولفه‌های ابر قدرتی در آن است. ذهنیت چینی‌ها اقتصادی است و همسو با آن با محاسبه هزینه و فایده روابط اقتصادی خود با کشورهای دیگر را تنظیم می‌کنند. بر همین اساس هم روابط تجاری خود با ایران را در دوران تحریم‌ها از بیم هزینه‌ها و دردسرهای آن کاهش داده و به دنبال تجارتی آسوده‌تر و بی‌دردسرتر با کشورهای دیگر از جمله عربستانی رفته است که از یک سو، متحد سیاسی و امنیتی آمریکایِ رقیب همه جانبه چین است و از سوی دیگر، در تنش‌های ژئوپلیتیک بین دو طرف موضعی خنثی دارد و در قضیه سفر پلوسی به تایوان هم بر خلاف نظر ایران هیچ موضعی نگرفت. در کنار آن نیز ناگفته نماند که چین عربستان را دروازه ورود و ماندن در جهان عرب می‌داند که با آن 331 میلیارد دلار تجارت سالیانه دارد.
اقتصاد در دنیای مدرن تابع منطقی جهانی است و چندان تابع صف‌بندی‌های سیاسی سنتی و شرق‌گرایی و غرب‌گرایی نیست و اگر شرق‌گرایی که این روزها به اصطلاحی پرپسامد در سیاست خارجی ایران بدل شده، نزدیکی اقتصادی به شرق است که همین شرق و سمبل چینی آن خود غرب‌گراترین اقتصادها را دارد؛ چون همین چین به عنوان یک غول اقتصادی جهانی و شرقی خود شریک تجاری نخست جهان غرب است؛ هم با آمریکا با 755 میلیارد دلار حجم مبادلات تجاری و هم با اتحادیه اروپا که در سال 2020 برای نخستین بار آمریکا را پشت سر گذاشت و با 586 میلیارد دلار شریک تجاری نخست این اتحادیه شد. اتفاقا بر اساس همان منطق، همین "غرب‌گرا" بودن اقتصاد چین خود عامل اصلی افت مبادلات تجاری آن با ایران و بزرگ‌ترین مانع فراروی توسعه این روابط است.
چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید.
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment