برداشت غلط از درسهای چین
بسیاری از تاریخدانان تأکید کردهاند که بیشتر اقتصادهای معجزهٔ آسیایی در سالهای اولیهٔ خود از سوی دولتهای مستبد و کنترلکننده اداره میشدند. اما این داستان نکات دقیق و ظریفی دارد. جو استادول در کتاب «آسیا چگونه عمل میکند» مینویسد که از دوران تودور در انگلستان در قرن شانزدهم، هیچ ملتی بدون کمک چشمگیر و حمایت دولت از همان مراحل اولیه، شرکتهای صنعتی رقابتی خلق نکرد. ایالت متحد، فرانسه و آلمان از انگلستان تودور پیروی کردند. سپس آلمان الهامبخش ژاپن و ژاپن الهامبخش کره شد و به زودی تایوان و چین از ژاپن پیروی کردند. استادول اضافه میکند که همهٔ این کشورهای فعال و موفق به روشی «سیاست صنعتی» را دنبال کردند که با زیرکی از نیروهای بازار بهره میبرد. به طور مثال در کرهٔ جنوبی، پارک چانگهی در ۱۹۶۰ به قدرت رسید و از اهرمهای دولتی برای بازتوزیع زمین از اشرافیان به دهقانان استفاده و طبقهای جدید و گسترده از زمینداران مولد و خلاق ایجاد کرد. به جای فقط التفات به متحدان تجاری خاص، بین غولهای عمدهای که در نهایت به تعدادی قهرمان ملی بخش صنعت تبدیل میشدند مانند سامسونگ که از کرهٔ جنوبی یک قدرت صادراتی پیشتاز ساخت، رقابت ایجاد کرد.
البته در دهههای اخیر، هیچ کشور نوظهور مهم و جدیدی به چنین موفقیتی دست نیافت. البته بسیاری خواهند پرسید، پس چین چه میشود؟ همانگونه که برندهٔ نوبل اقتصاد، رونالد کوز خاطرنشان کرده است، داستان رایج دربارهٔ چین روایت اشتباهی دارد. چین فقط پس از اینکه حکومت فراگیر کمتر در اقتصاد دخالت کرد، در مسیر تبدیل شدن به ابرقدرت صنعتی گام برداشت. حولوحوش ۱۹۸۰ دولت چین به تدریج دست از گلوی اقتصاد برداشت و همیشه در واکنش به فشار از پایین، هر بار یک قدم به عقب برداشت. در ابتدا، دهقانان میخواستند میزان بیشتری از محصولات خود را بفروشند، سپس روستاییان در پی ادارهٔ کسبوکار محلی خود برآمدند و بالاخره افراد برای به دست آوردن حق مالکیت و ادارهٔ آن شرکتها، دولت را تحت فشار قرار دادند.
بر اساس تحقیق دویچه بانک، از اوایل دههٔ ۱۹۸۰ خروجی شرکتهای خصوصی در چین ۳۰۰برابر، یا پنج برابر سریعتر از خروجی شرکتهای دولتی رشد کرده است. در نتیجه، سهم تولید ناخالص داخلی تولیدشده به وسیلهٔ شرکتهای دولتی از حدود ۷۰ درصد در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ به ۳۰ درصد کاهش یافته است. غالب آن تغییر نتیجهٔ این بود که اصلاحات بازار در دههٔ ۱۹۸۰ و ۹۰ به اوج رسید.
این روند گسترده، قدرت دولت چین را به عنوان کارفرما و رواجدهندهٔ بازار به میزان زیادی کاهش داد، حداقل تا سالهای اخیر. در سه دههٔ قبل از ۱۹۸۰، شرکتهای دولتی ۷۰ درصد اشتغال شهری را تشکیل میدادند. اما این سهم تا ۲۰۱۰ به طور مداوم تا فقط ۲۰ درصد کاهش یافته بود. آنگونه که ایوان آزنوس خبرنگار و نویسنده در کتاب «دوران جاهطلبی» نوشت، بین ۱۹۹۳ و ۲۰۰۵، شرکتهای دولتی چین رقم سرسامآور ۷۳ میلیون شغل را حذف و همهٔ آن کارگران را به حال خود رها کردند تا منبع دیگری برای درآمدشان پیدا کنند.
صنعت خصوصی ثابت کرده که بسیار پویاتر است و تا اواخر دههٔ ۲۰۰۰ تولید ۹۰ درصد محصولات صنایع سبک مانند منسوجات، مبلمان و تولید مواد غذایی را بع عهده داشت. این روند را در سرمایهگذاری هم مشاهده میکنیم- هزینه برای تولید کارخانههای جدید، تجهیزات و زیرساختها- که محرک اصلی رونق چین در سالهای اخیر بودهاند. فقط یک دههٔ قبل، شرکتهای دولتی ۵۵درصد سرمایهگذاری در چین را به عهده داشتند، اما در ۲۰۱۴، این سهم به ۳۰ درصد کاهش یافت.
ادامه مطلب
✅ @karkhone