محمد ملاعباسی:
1. «چطور باید دربارۀ ایران نوشت؟» به‌نظرم این بزرگترین سوال اخلاقی و روش‌شناختی‌ای است که در حال حاضر پیش روی رسانه و فعالان اجتماعی ما وجود دارد. بگذارید مثالی بزنم: چند روز پیش سر بحثی دربارۀ جرائم جنسی، در کلاس، صحبت از آیدین آغداشلو شد. تقریباً هیچکس آغداشلو را نمی‌شناخت.
2. متحیر و مبهوت، گفتم که اینطوری اصلاً درس دادن بی‌معنی است، و به‌جایش بیایید بگویید وقتی می‌روید توی شبکه اجتماعی چه کسانی را می‌خوانید و کدام اتفاقات برایتان مهم است و... به سختی ترغیبشان کردم که حرف بزنند. حواستان باشد که داریم دربارۀ «دانشجویان جامعه‌شناسی» حرف می‌زنیم.
3. چندتا بلاگر و اینفلوئنسر را نام بردند (همه مهاجرانی که در اروپا و آمریکا زندگی می‌کنند) که من کاری به آن‌ها ندارم فعلا. ولی نکتۀ بسیار جالب‌توجه اینجا بود: وقتی از آن‌ها می‌پرسیدم چرا این آدم‌ها برایتان جالب‌اند؟ بیشترین جواب این بود: «چون دربارۀ ایران حرف نمی‌زنند».
4. دوباره تکرار کنم: دانشجویان جامعه‌شناسی، آدم‌هایی را دنبال می‌کردند که دربارۀ ایران حرف نزنند. چرا این اتفاق افتاده است؟ به‌نظرم به شکل بسیار قابل‌توجهی جواب این سوال به نحوۀ رویارویی رسانه‌های ما به همان سوال اول برمی‌گردد. دربارۀ ایران چطور می‌نویسیم؟
5. من چند گروه می‌بینم: صداوسیما و رسانه‌های وابسته و علاقه‌مند به نظام: باسمه‌ای، به‌شکل مبتذلی سوگیرانه، مملو از مذهبی‌بازی رُمانتیک و البته مالامال از پیروزی و درایت و «ما خوبیم بقیه بدن». روایتی که اساساً تجربۀ روزمرۀ آدم‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد که بعد بتواند معنی‌دارش کند.
6. رسانه‌های اپوزیسیون نظام: بی‌بی‌سی، ایران اینترنشنال، منوتو و غیره؛ ایرانی که این‌ها ازش حرف می‌زنند، جهنم‌درۀ فلاکت‌باری است که مصیبت از سر و رویش فرو می‌ریزد و در آن یک مشت دیوانۀ سفاک افتاده‌اند به جان مردم و جز بدبختی هیچ‌چیز درش پیدا نمی‌شود. یک ایران غیرقابل‌سکونت.
7. شاید امید به اصلاح اولی و انتظار از اصلاح دومی غیرواقع‌بینانه باشد. اما اینجا چیزهای دیگری هم هست که در همان راستا عمل می‌کند: خیرخواهانی که به‌عنوان دوستدار ایران وظیفۀ خودشان را هشداردادن دربارۀ مشکلات می‌دانند. دغدغه‌مندان محیط زیست، یا برخی فعالان اقتصادی و اجتماعی و...
8. گمان می‌کنم این گروه هم بدون پاسخ‌دادن به آن سوال اصلی، در مجموع، ناامیدی و کرختی و نفرت به ایران را دامن می‌زنند به جای بازکردن راه اصلاح. مخصوصاً وقتی اولین و چه‌بسا تنها راه‌حل پیش روی نوجوانان و جوانان ما، «مهاجرت» است، نه مبارزه برای ساختن میهن و این‌طور چیزها.
9. راستش جواب این سوال را نمی‌دانم. اما نشانه‌هایش را زیاد می‌بینم. نشانه‌های اینکه نوجوانان و جوانان بسیاری، دیگر نه ایران را دوست دارند، نه می‌خواهند در آن زندگی کنند. چه باید کرد؟
اگر راه‌حلی می‌شناسید، لطفاً به من هم بگویید.
1. «چطور باید دربارۀ ایران نوشت؟» به‌نظرم این بزرگترین سوال اخلاقی و روش‌شناختی‌ای است که در حال حاضر پیش روی رسانه و فعالان اجتماعی ما وجود دارد. بگذارید مثالی بزنم: چند روز پیش سر بحثی دربارۀ جرائم جنسی، در کلاس، صحبت از آیدین آغداشلو شد. تقریباً هیچکس آغداشلو را نمی‌شناخت.
2. متحیر و مبهوت، گفتم که اینطوری اصلاً درس دادن بی‌معنی است، و به‌جایش بیایید بگویید وقتی می‌روید توی شبکه اجتماعی چه کسانی را می‌خوانید و کدام اتفاقات برایتان مهم است و... به سختی ترغیبشان کردم که حرف بزنند. حواستان باشد که داریم دربارۀ «دانشجویان جامعه‌شناسی» حرف می‌زنیم.
3. چندتا بلاگر و اینفلوئنسر را نام بردند (همه مهاجرانی که در اروپا و آمریکا زندگی می‌کنند) که من کاری به آن‌ها ندارم فعلا. ولی نکتۀ بسیار جالب‌توجه اینجا بود: وقتی از آن‌ها می‌پرسیدم چرا این آدم‌ها برایتان جالب‌اند؟ بیشترین جواب این بود: «چون دربارۀ ایران حرف نمی‌زنند».
4. دوباره تکرار کنم: دانشجویان جامعه‌شناسی، آدم‌هایی را دنبال می‌کردند که دربارۀ ایران حرف نزنند. چرا این اتفاق افتاده است؟ به‌نظرم به شکل بسیار قابل‌توجهی جواب این سوال به نحوۀ رویارویی رسانه‌های ما به همان سوال اول برمی‌گردد. دربارۀ ایران چطور می‌نویسیم؟
5. من چند گروه می‌بینم: صداوسیما و رسانه‌های وابسته و علاقه‌مند به نظام: باسمه‌ای، به‌شکل مبتذلی سوگیرانه، مملو از مذهبی‌بازی رُمانتیک و البته مالامال از پیروزی و درایت و «ما خوبیم بقیه بدن». روایتی که اساساً تجربۀ روزمرۀ آدم‌ها را به رسمیت نمی‌شناسد که بعد بتواند معنی‌دارش کند.
6. رسانه‌های اپوزیسیون نظام: بی‌بی‌سی، ایران اینترنشنال، منوتو و غیره؛ ایرانی که این‌ها ازش حرف می‌زنند، جهنم‌درۀ فلاکت‌باری است که مصیبت از سر و رویش فرو می‌ریزد و در آن یک مشت دیوانۀ سفاک افتاده‌اند به جان مردم و جز بدبختی هیچ‌چیز درش پیدا نمی‌شود. یک ایران غیرقابل‌سکونت.
7. شاید امید به اصلاح اولی و انتظار از اصلاح دومی غیرواقع‌بینانه باشد. اما اینجا چیزهای دیگری هم هست که در همان راستا عمل می‌کند: خیرخواهانی که به‌عنوان دوستدار ایران وظیفۀ خودشان را هشداردادن دربارۀ مشکلات می‌دانند. دغدغه‌مندان محیط زیست، یا برخی فعالان اقتصادی و اجتماعی و...
8. گمان می‌کنم این گروه هم بدون پاسخ‌دادن به آن سوال اصلی، در مجموع، ناامیدی و کرختی و نفرت به ایران را دامن می‌زنند به جای بازکردن راه اصلاح. مخصوصاً وقتی اولین و چه‌بسا تنها راه‌حل پیش روی نوجوانان و جوانان ما، «مهاجرت» است، نه مبارزه برای ساختن میهن و این‌طور چیزها.
9. راستش جواب این سوال را نمی‌دانم. اما نشانه‌هایش را زیاد می‌بینم. نشانه‌های اینکه نوجوانان و جوانان بسیاری، دیگر نه ایران را دوست دارند، نه می‌خواهند در آن زندگی کنند. چه باید کرد؟
اگر راه‌حلی می‌شناسید، لطفاً به من هم بگویید.
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment