✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: دوم ( پایانی )

◀️ 5-رجزخوانی پهلوانان در جنگ:

رجزخوانی به معنای بر زبان آوردن سخنانی درشت و پرصلابت به منظور تضعیف روحیه ی حریف و ترساندن ِ اوست که در شاهنامه نمونه های بسیاری از این دست دیده می شود.یکی از زیباترین نمونه های رجزخوانی در کتاب شاهنامه همانا رجزخوانی رستم در مقابل اشکبوس است.رستم که بدون اسب به میدان رفته است در مقابل ِ اشکبوسی که به داشتن ِ اسب بر وی فخر می فروشد، به سخره و استهزا سخنانی را بر زبان می آورد که خشم او را برمی انگیزد و آرام و قرار او را می گیرد.تهمتن در جواب ِ اشکبوس که نام او را می پرسد ، می گوید مادرم نام مرا مرگ ِ تو نهاده است یعنی عن قریب به دست من کشته خواهی شد.

بدو گفت خندان که نام ِ تو چیست؟
تن ِ بی سرت را که خواهد گریست؟

تهمتن چنین داد پاسخ که نام
چه پرسی کزین پس نبینی تو کام

مرا مادرم نام مرگ ِ تو کرد
زمانه مرا پتک ِ ترگ ِ تو کرد»...

و دلیل ِ بدون اسب به میدان آمدن ِ خود را نیز گرفتن ِ اسب اشکبوس بیان می کند تا موجب تمسخر و خنده ی سپاهیان شود.

پیاده مرا زان فرستاده توس
که تا اسب بستانم از اشکبوس

کشانی پیاده شود همچو من
بدو روی خندان شود انجمن»...

این نکته ی مهم را هم به حریف خود یادآوری می کند که در این میدان ِ جنگ، یک پهلوان ِ پیاده همچون من به پانصد جنگجوی سوار مانند تو می ارزد.

پیاده به از چون تو پانصد سوار
بدین روز و این گردش ِ کارزار»...

و در ادامه بعد از آن که با تیری اسب او را از پا درمی آورد، با ریشخند به او توصیه می کند چند لحظه ای دست از جنگیدن بردارد و در کنار جفت خود(اسب) بنشیند و سرش را در آغوش بگیرد.

بخندید رستم به آواز گفت
که بنشین به پیش ِ گرانمایه جفت

سزد گر بداری سرش در کنار
زمانی برآسایی از کارزار»...

6-تیرهایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفته از سه قسمت تشکیل می شدند:

از فحوای این داستان چنان برمی آید که تیرهای مورد استفاده در جنگ ها از سه بخش اصلی تشکیل می شدند.

الف-سوفار یا دهانه ی تیر که درون چله و زه ِ کمان قرار می گرفت و معمولا چهار پر عقاب به آن متصل می کردند تا مستقیم به سوی هدف حرکت کند

ب-پیکان ِ تیر که از فلزی تیز و بران ساخته می شد

ج-تنه یا چوبه ی تیر که بیشتر اوقات از چوب خدنگ ساخته می شده است.

تهمتن به بند ِ کمر برد چنگ
گزین کرده یک چوبه تیر ِ خدنگ

یکی تیر ِ الماس پیکان چو آب
نهاده بر او چار پر ِ عقاب»...

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan