✳️ رعایت نکات اخلاقی و عفاف بانوان شاهنامه
✍ محمد نوری

❇️ عفت کلام استاد طوس را در تصویر حجب آمیز صحنه‏هاى جنسى دیدیم. درخور ذکر است که سراینده شاهنامه، افزون بر آرایش هنرمندانه سخن به زیور شرم، همه جا بر «پوشیده رویى‏» و «پاکدامنى‏» و «حجب و حیاى‏» بانوان تاکید دارد، و این امر (با توجه به این که فردوسى، ناقل امین تاریخ بوده است)گذشته از آن که حاکى از اعتقاد و اهتمام ویژه استاد طوس به عفت و حجاب زنان مى‏باشد، ضمنا نشان مى‏دهد که فرهنگ و تمدن ایران باستان نیز (که در مآخذ کهن شاهنامه منعکس است) همچون دیگرفرهنگهاى اصیل مشرق زمین، شرم و عفاف را خصلت ضرورى بانوان مى‏شناخته است(چنان که، نقوش به جامانده از آن روزگار نیز مؤید همین امر است). چیزى که هست، استاد طوس با پرتوگیرى از آموزه‏هاى والاى اسلامى در باب حجاب، و حجب ذاتى خویش، این خصلت فطرى و قانون حیاتى جامعه بشرى را با خطوطى چشمگیر از بلور شعر خود باز تابانده است.

◀️ در حکایات شاهنامه، از عنصر زن، نوعا با تعبیر «پوشیده رویان‏» یا «پوشیده مویان‏» یاد شده:

همه روى پوشیدگان را به مهر              
پر از خون دل است و پر از آب چهر

همان پاک پوشیده رویان تو                  
که بودند لرزنده بر جان تو

پس پرده پوشیدگان را ببین                  
زمانى بمان تا کنند آفرین

◀️ پوشش زنان در شاهنامه و شرم رفتار و نرمى گفتار، کرارا خصلت‏بارز و فضیلت آشکار و ضرورى بانوان به شمار رفته است: موبد پیر از انوشیروان،

بپرسید کآهو کدام است زشت                 
که از ارج دور است و دور از بهشت؟

چنین داد پاسخ که زن را که شرم                  
نباشد به گیتى، نه آواز نرم

پس از خواستگارى فرزندان فریدون از دختران پادشاه یمن،

سه دختر، فراپیش سه تا جور                  
رخانشان پر از خون ز شرم پدر

سوى خانه رفتند با ناز وشرم                   
پر از رنگ رخ، لب پر آواز نرم

◀️ دختران حرم کیکاووس چنین بودند:

همه نارسیده بتان طراز
که بسرشتشان ایزد از شرم و ناز.

دعاى کنیزکان رودابه به مخدومه خویش آن بود:

سیه نرگسانت پر از شرم باد
رخانت همیشه پر آزرم باد.

ماهیار گوهر فروش به دختر خویش (که وى را به عقد بهرام گور درآورده بود) سفارش کرد:

چو پرسدت، با وى سخن نرم گوى
سخنها به آزرم و با شرم گوى.

و بالاخره شیرین، همسر خسرو پرویز،هم پس از قتل شوى به سران ایران گفت:

به سه چیز باشد زنان را بهى                     
که باشند زیباى گاه مهى

یکى آنک با شرم و با خواسته‏ست              
که جفتش بدو خانه آراسته‏ست

دگر آنک فرخ پسر زاید او                  
ز شوى خجسته بیفزاید او

سه دیگر که بالا و رویش بود                
به پوشیدگى نیز رویش بود

◀️ در داستان انوشیروان و نوشزاد نیز، استاد طوس به مناسبت‏بحث از همسر شاه، به ضرورت جفتجویى براى مردان اشاره کرده و همسر خوب را، پارسا زنى خردمند، هشیار، بالاابلند و گیسو کمند مى‏شناسد که با حیا و خوب گفتار و نرم آوا باشد. این، تصویرى است که شاعر از زن مطلوب و ایده‏آل خویش ترسیم کرده است:

اگر شاه دیدى و گر زیر دست                          
و گر پاکدل مرد یزدان پرست

چنان دان که چاره نباشد ز جفت                       
ز پوشیدن و خورد و جاى نهفت

اگر پارسا باشد و رایزن                                  
یکى گنج‏باشد برآگنده زن

بویژه که باشد به بالا بلند                                   
فرو هشته تا پاى مشکین کمند

خردمند و هشیار وباراى و شرم                          
سخن گفتنش خوب و آواى نرم

◀️ پیش از این، به مناسبت، از داستان یوسف علیه السلام و زلیخا در «قرآن مدل‏» یاد کردیم. ماجراى سودابه و سیاوش (خیانت‏سودابه و وارستگى سیاوش) در شاهنامه نیز، که یادآور پاکى یوسف و بیداد زلیخاست، از مواردى است که استاد طوس، خاصه با موضعگیرى صریح بر ضد سودابه و له‏سیاوش، جنگ تقوا و هوس را به نمایش گذارده و تبعات شوم فحشا و خیانت را نشان داده است.

زمانى که سودابه (همسر کیکاووس و نامادرى سیاوش) به تحریک شیطان از راستراه «عشق ایزدى‏» منحرف شده و چشم خیانت‏به هووزاده خویش مى‏دوزد و تیر ترفند او در اغواى‏آن زیباروى پاک بر سنگ مى‏نشیند و لاجرم، به صد نیرنگ و افسون دست مى‏یازد تا بالاخره میان پدر و فرزند جدایى مى‏افکند و مایه قتل سیاوش در دیار غربت و آن همه نقارها و کشتارها میان ایران و توران مى‏شود، فردوسى از آن همه پستى و خیانت چنان به ستوه مى‏آید که، آشفته و خشمگین، فریاد برمى‏دارد:

چون این داستان سر بسر بشنوى              
به آید تو را، گربه زن نگروى

به گیتى بجز پارسا زن مجوى              
زن بدکنش، خوارى آرد به روى

❇️ متاسفانه جناب نوری در آخر مطلب شان ، منابع مورد استفاده شان را ذکر نکرده اند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan