👆چرا هرگز چنین پرسش‌هایی در میان مسلمان‌ها یا مسیحیان قرون وسطا درنگرفت؟
این پرسش‌ها معطوف به "نتیجه" پرسیده می‌شوند. امروز "علم" این "نتیجه" را تدارک می‌کند، همان علم‌ای که دیروز نبود. چشم انداز رهایی از، به تعبیر بلومنبرگ "مطلقیتِ‌واقعیت"، را علم به دست داد. این است که اسطوره‌ها بقول اهالی حوزه‌های علمیه "سالبه به انتفای موضوع" می‌شوند.

اینک کارِ نواندیشان دینی آن شده است که برای دین "موضوع" نویی بیابند تا بلا‌موضوع نشود. بی‌جهت نیست که دراین جستجوی "موضوع" رویکرد نواندیشان، هم درجهان مسلمان‌ها و هم در جهان مسیحیت (پروتستانی)، روبه سوی کلان‌مقولاتِ وجودی چرخیده است؛ کیرکگارد پیشگام این رویکرد بود که سلسله‌اش در غرب به هایدگر رسید که تلویحا نامسیحی بود، اما همان رویکرد را برگرفت.

بدنه روحانیت، چنان که انتظار می‌رفت، ازاین اندیشه‌ورزی هم عقب‌ماند؛ آقای حیدری استثنایی منحصربفرد است چون "اندیشمند" است. نه روحانیت ما و نه روحانیت کاتولیک هرگز "اندیشمند" نبودند، پاپ فرانسیس فعلی هم استثنای منحصربفردی است.

احساسِ استیصالِ برآمده از فلاکت‌فکری است که در خشم شده و چون آن اراکی دست‌به تکفیر و تفسیق می‌بَرد. آن مرد اگر سخنی دربرابر حیدری می‌داشت بیان‌اش می‌کرد. منتها چون فکری ندارد که سخن‌ای از آن برای گفتن برآید، جهت تکفیر دست به قلم گشت. آن بیانیه او اعلان ورشکستگی آن سنت‌بی‌فکری بود که او نمایندگی‌اش می‌کند. آن تکفیر جز خاکی برسر آن سنتِ بی‌فکری نیست، فاولی‌لهم!