تراژدی فهم دانش بین رشته ای در مدیریت منابع آب کشور
در سیستم کنونی مدیریت منابع آب آنچه فراموش شده‌است این است که «به طور سنتی نظام بهره‌برداری از آب در ایران یک امر تاریخی، اجتماعی و فرهنگی» است. اما متأسفانه از زمان اصلاحات ارضی تاکنون سیاستگذاری و برنامه ریزی منابع آب تبدیل به یک امر کاملا مهندسی شده و با همین رویکردهای مهندسی این نظم تخریب گردیده است.
بازسازی این نظام یکی از مهمترین راههای برون رفت از بحران آب است که جز با به رسمیت شناختن مشارکت مردم در مدیریت منابع آب بدست نمی آید.. آنچه اکنون دیده می شود این است که در سيستم حکمرانی آب کمتر کسی به علوم انسانی اعتقاد دارد و اگر جاهایی به مداخلات اجتماعی و مباحث علوم انسانی نیاز بوده؛ مهندسان با برداشت های سطحی شان از مفاهیم امور را پیش برده اند و البته نتیجه اش نیز امروز عیان است.
در هرحال فقدان رویکرد بین رشته ای درجهت تولید دانش انسانی آب یک نقص سیستماتیک بوده و در شرایط فعلی اصلاح آن برای مدیریت منابع آب یک ضرورت است.
تجربیات بشری نشان داده است که رویکرد جلب مشارکت اجتماعی یک استراتژی موفق است که طیف وسیعی از مسیرهای توسعه از جمله توسعه اجتماعی را روشن می کند. این مسیرها می توانند فرصت هایی را برای جوامع ایجاد کنند تا برنامه های خود را برای مدیریت و فرآیندهای توسعه آب تنظیم و اجرا کنند. از طریق پیگیری اهداف اجتماعی-اقتصادی جوامع، این رویکرد ارتباط بین حفاظت از منابع آب و خير عمومی جامعه را تسهیل می کند.
آنچه اکنون دیده می شود این است که حذف رويکردها و متخصصان اجتماعی از مدیریت منابع آب؛ درک مفهوم تراژدی منابع مشترک را برای عموم مردم پیچیده کرده و دانش محتوایی مهندسی نتوانست آن را به خوبی برای مردم توضیح داده و آنها را اقناع کند.
مطالعات جهانی نشان داده است که درک مفهوم و پیاده سازی مدلهای مشارکت اجتماعی، پایداری سیستم ها و زنجیره ارزش آب را بهبود می بخشد. مثال(کلی، 2018؛ تانث،2017) و کاتیو و همکاران (2018) مشاهده کردند که پایداری تاسیسات تامین و مصرف آب می تواند از طریق ایجاد ظرفیت های قوی تر در جنبه های اجتماعی و نهادی و فنی بهبود یابد. شنگ و بولیگ (2016) نیز دریافتند که مدیریت مشارکتی منابع آب و تقویت جامعه استفاده کنندگان آب بویژه در روستاها درطول خشکسالی در مقایسه با توافق نامه های رسمی آب؛ بهتر و مؤثرتر عمل کرده است. بنابراین، رویکرد جامعه محور می‌تواند توانایی آحاد مردم را برای تغییر روابط بیوفیزیکی و اجتماعی-اقتصادی افزایش دهد و جوامع را تشویق کند تا رویکردی را که مناسب‌تر است نسبت به محافظت از منابع آب انتخاب کنند. علاوه برعملکرد مشارکتی جامعه، هاچینگ و همکاران(2015) رابطه مستقیمی بین شرایط اجتماعی-اقتصادی حاکم و نتایج مدیریت سیستم آب مشاهده کردند. آنها دریافتند با حمایت از ابتکار جمعی، رهبری قوی، شفافیت نهادی و عوامل خارجی شامل حمایت مالی، کمک فنی و نوآوری مدیریتی و ارائه جایگزین می توان حکمرانی آب را با مشارکت مردم را تسهیل کرده و تنش ها را به شدت کاهش داد. تمایل به مشارکت در «مدیریت منابع آب مبتنی بر جامعه» تحت تأثیر بسیاری از متغیرهای زمینه‌ای از جمله احساس تعلق اجتماعی ، وابستگی به مکان و نگرانی‌ها نسبت به منابع آب محلی، اعتماد اجتماعی، ادراک از حمایت سازمانی، مشوق‌های مالی و منابع اطلاعاتی نیز می باشد. این مطالعات جهانی نشان می‌دهد دانش بین رشته ای می تواند حکمرانی آب را از حالت دستوری و دیکتاتورمابانه تغییر داده و به امری مردمی و مشارکتی و مبتنی بر خرد جمعی بازسازی نماید.
دانش انسانی از جامعه شناسی گرفته تا روان شناسی اجتماعی می توانست در کنار دانش فنی، مهارت‌های اجتماعی درک مساله را در جامعه نسبت به آب تغییر دهد و متأسفانه چنین نشد. هرچند تغيير رفتار جامعه ای که با مصرف حریصانه آب خو گرفته است کار آسانی نخواهد بود، اما تغییر رویکردها و اصلاح رو‌شها تنها راه ناگزیر برای نجات باقي مانده منابع آب، پایداری سرزمین و سهم آیندگان است./ مهتا بذرافکن
🆔@ruralwomenissues
در سیستم کنونی مدیریت منابع آب آنچه فراموش شده‌است این است که «به طور سنتی نظام بهره‌برداری از آب در ایران یک امر تاریخی، اجتماعی و فرهنگی» است. اما متأسفانه از زمان اصلاحات ارضی تاکنون سیاستگذاری و برنامه ریزی منابع آب تبدیل به یک امر کاملا مهندسی شده و با همین رویکردهای مهندسی این نظم تخریب گردیده است.
بازسازی این نظام یکی از مهمترین راههای برون رفت از بحران آب است که جز با به رسمیت شناختن مشارکت مردم در مدیریت منابع آب بدست نمی آید.. آنچه اکنون دیده می شود این است که در سيستم حکمرانی آب کمتر کسی به علوم انسانی اعتقاد دارد و اگر جاهایی به مداخلات اجتماعی و مباحث علوم انسانی نیاز بوده؛ مهندسان با برداشت های سطحی شان از مفاهیم امور را پیش برده اند و البته نتیجه اش نیز امروز عیان است.
در هرحال فقدان رویکرد بین رشته ای درجهت تولید دانش انسانی آب یک نقص سیستماتیک بوده و در شرایط فعلی اصلاح آن برای مدیریت منابع آب یک ضرورت است.
تجربیات بشری نشان داده است که رویکرد جلب مشارکت اجتماعی یک استراتژی موفق است که طیف وسیعی از مسیرهای توسعه از جمله توسعه اجتماعی را روشن می کند. این مسیرها می توانند فرصت هایی را برای جوامع ایجاد کنند تا برنامه های خود را برای مدیریت و فرآیندهای توسعه آب تنظیم و اجرا کنند. از طریق پیگیری اهداف اجتماعی-اقتصادی جوامع، این رویکرد ارتباط بین حفاظت از منابع آب و خير عمومی جامعه را تسهیل می کند.
آنچه اکنون دیده می شود این است که حذف رويکردها و متخصصان اجتماعی از مدیریت منابع آب؛ درک مفهوم تراژدی منابع مشترک را برای عموم مردم پیچیده کرده و دانش محتوایی مهندسی نتوانست آن را به خوبی برای مردم توضیح داده و آنها را اقناع کند.
مطالعات جهانی نشان داده است که درک مفهوم و پیاده سازی مدلهای مشارکت اجتماعی، پایداری سیستم ها و زنجیره ارزش آب را بهبود می بخشد. مثال(کلی، 2018؛ تانث،2017) و کاتیو و همکاران (2018) مشاهده کردند که پایداری تاسیسات تامین و مصرف آب می تواند از طریق ایجاد ظرفیت های قوی تر در جنبه های اجتماعی و نهادی و فنی بهبود یابد. شنگ و بولیگ (2016) نیز دریافتند که مدیریت مشارکتی منابع آب و تقویت جامعه استفاده کنندگان آب بویژه در روستاها درطول خشکسالی در مقایسه با توافق نامه های رسمی آب؛ بهتر و مؤثرتر عمل کرده است. بنابراین، رویکرد جامعه محور می‌تواند توانایی آحاد مردم را برای تغییر روابط بیوفیزیکی و اجتماعی-اقتصادی افزایش دهد و جوامع را تشویق کند تا رویکردی را که مناسب‌تر است نسبت به محافظت از منابع آب انتخاب کنند. علاوه برعملکرد مشارکتی جامعه، هاچینگ و همکاران(2015) رابطه مستقیمی بین شرایط اجتماعی-اقتصادی حاکم و نتایج مدیریت سیستم آب مشاهده کردند. آنها دریافتند با حمایت از ابتکار جمعی، رهبری قوی، شفافیت نهادی و عوامل خارجی شامل حمایت مالی، کمک فنی و نوآوری مدیریتی و ارائه جایگزین می توان حکمرانی آب را با مشارکت مردم را تسهیل کرده و تنش ها را به شدت کاهش داد. تمایل به مشارکت در «مدیریت منابع آب مبتنی بر جامعه» تحت تأثیر بسیاری از متغیرهای زمینه‌ای از جمله احساس تعلق اجتماعی ، وابستگی به مکان و نگرانی‌ها نسبت به منابع آب محلی، اعتماد اجتماعی، ادراک از حمایت سازمانی، مشوق‌های مالی و منابع اطلاعاتی نیز می باشد. این مطالعات جهانی نشان می‌دهد دانش بین رشته ای می تواند حکمرانی آب را از حالت دستوری و دیکتاتورمابانه تغییر داده و به امری مردمی و مشارکتی و مبتنی بر خرد جمعی بازسازی نماید.
دانش انسانی از جامعه شناسی گرفته تا روان شناسی اجتماعی می توانست در کنار دانش فنی، مهارت‌های اجتماعی درک مساله را در جامعه نسبت به آب تغییر دهد و متأسفانه چنین نشد. هرچند تغيير رفتار جامعه ای که با مصرف حریصانه آب خو گرفته است کار آسانی نخواهد بود، اما تغییر رویکردها و اصلاح رو‌شها تنها راه ناگزیر برای نجات باقي مانده منابع آب، پایداری سرزمین و سهم آیندگان است./ مهتا بذرافکن
🆔@ruralwomenissues
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment