✍️گندم : خودکفایی یا شعار؟
📌گندم یکی از محصولات عمده زراعی کشور ایران بوده که منبع تغذیه و درآمدی و تامین زندگی بخشی از روستاییان کشورمان است. برخلاف سایر غلات، گندم را می‌توان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان، بیسکویت، شیرینی، کیک، اسپاگتی ، ماکارونی مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده می‌نمایند.
📌بر اساس سرشماری کشاورزی سال ۱۳۹۳ مرکز آمار ایران تعداد 1.3 میلیون بهره‌بردار گند‌م‌کار وجود دارد که به کشت این محصول مشغول بوده و علاوه بر اینکه گندم مورد نیاز داخل کشور را فراهم کرده، از طریق آن معیشت و زندگی خانواده خود را تامین می‌کنند. لازم به ذکر است تعداد بهره‌برداران گندم در کشور نسبت به سایر محصولات زراعی بیشتر است. با همین آمار، اگر بعد خانوار را چهار نفر در نظر بگیریم، حدود 5.2 میلیون نفر از جمعیت کشور با شغل گندم‌کاری زندگی‌شان (تمام یا بخشی) تامین می‌شود. حال اگر مشاغل غیرمستقیم مرتبط با گندم از جمله حمل‌ونقل، صنعت آردسازی، صنایع فرآوری همانند ماکارونی و نان را به این رقم اضافه کنیم، تعداد افرادی که از طریق زنجیره ارزش گندم به کار و فعالیت مشغول بوده و تامین معاش زندگی خود را مدیریت می‌کنند بیش از این رقم خواهد بود. پس گندم فقط غذا نیست، بلکه محصولی است که به دلیل ارتباطات پسین و پیشین در اقتصاد ملی کشور باعث ایجاد فرصت‌های شغلی، ایجاد درآمد و ارزش‌آفرینی و درآمد ارزی (صادرات) یا صرفه‌جویی ارزی (واردات) می‌شود. به عبارتی دیگر گندم تنها برای سفره نیست و نقش‌های مهم دیگری در اقتصاد کشاورزی و اقتصاد ملی ایفا می‌کند.
📌به دلیل اهمیت گندم و فرآورده‌های آن در سبد غذایی خانوار، ﮔﻨﺪم ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮﻟﻲ اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ مطرح شده و ﻫﻤﻮاره مورد حمایت دولت بوده و بحث خودکفایی مطرح بوده است. در این میان دو موضوع خودکفایی و مزیت نسبی در مورد گندم مطرح بوده است.دو استراتژی اصلی یاد شده ممکن است پیشنهادات متفاوتی ارائه دهند که در تضاد با هم باشند. به عنوان مثال ممکن است استراتژی خودکفایی، تولید گندم را ترویج دهد اما استراتژی مزیت نسبی تولید آن را غیراقتصادی بداند. اینکه با چه ملاحظاتی برای گندم تصمیم‌گیری شود که آیا بر اساس اصل" خودکفایی" یا "مزیت نسبی" عمل شود یا اینکه هر دو اصل رعایت شود،مورد بحث است.
📌آمار و اطلاعات فائو نشان می‌دهد در سال 2016 نرخ خودکفایی غذا (تولید *100 / (تولید +واردات –صادرات) ) در برخی کشورها بیشتر از 100 بوده یعنی علاوه بر تامین نیاز داخلی امکان صادرات هم داشته اند. کشورهای که نرخ خودکفایی غذای آنان بیش از 120 درصد بوده شاخص گرسنگی آنان کمتر از 5 درصد است که شامل کشورهای ایالات متحده آمریکا، استرالیا، آرژانتین ،کانادا ، قزاقستان و سوئد می‌باشد.
📌آمار فائو نشان می‌دهد که کشورهای عمده تولید کننده گندم به دلایل مختلف (تغییرات آب و هوایی ، آفت ، قیمت و ... ) بخشی از نیازهای داخلی خود را از واردات تامین می‌کنند به عنوان نمونه نسبت واردات به تولید گندم برای دو کشور عمده تولید کننده گندم در جهان برای چین 31 درصد و در هندوستان 20 درصد در سال 2017 بوده است. اطلاعات نشان می‌دهد که طی دوره 2010 تا 2017 این نسبت ثابت نبوده و هر سال عددی را به خود اختصاص داده است (جدول شماره 1). این رقم برای ایران در حدود 0.2 درصد است که نوسانات زیادی در طول دوره مورد نظر داشته است. بنابراین می‌توان به این نکته اشاره کرد که خودکفایی در بحث گندم در کشورهای جهان دنبال می‌شود و واقعیت های آماری حاکی از آن است که این درجه خودکفایی در طول زمان بر حسب شرایط مختلف(محیطی، جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی) متفاوت است.
📌مشکل راهبرد خودکفایی " گندم " در ایران آن است که مطالعات اقتصادی، اجتماعی و توسعه پایدار بر حسب منطقه تولید به منظورتحلیل هزینه – فایده اجتماعی صورت نگرفته است تا بتوان بر اساس آن مشخص نمود که کجا به چه میزان و با چه سیاستهای حمایتی و توسعه پایدار گندم تولید شود و مناطقی که فاقد معیارهای مورد نظر هستند، به جای گندم چه تولید کنند به چه میزان که آمایش سرزمین برقرار شود. در کنار آن مشکل دیگر آن است که در جهت تغییر الگوی مصرف خانوارها تلاشی نشده است که به جای مصرف نان کالاهای جایگزین آن ترویج و ارائه شود تا بخشی از منابع و زمین بخش کشاورزی از زیر کشت گندم خارج و به تولید کالاهای با مزیت نسبی تخصیص داده شود تا درآمد بهره‌برداران و کشور افزایش یابد.
منتشر شده :مجله آینده نگر ، شماره 93 ، اسفند ماه 1398
🌸 برای مطالعه کامل مقاله لطفا به وب سایت نویسنده مطلب مراجعه فرمایید:
🌸http://chawosh.org🌸
Telegram
📌گندم یکی از محصولات عمده زراعی کشور ایران بوده که منبع تغذیه و درآمدی و تامین زندگی بخشی از روستاییان کشورمان است. برخلاف سایر غلات، گندم را می‌توان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان، بیسکویت، شیرینی، کیک، اسپاگتی ، ماکارونی مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده می‌نمایند.
📌بر اساس سرشماری کشاورزی سال ۱۳۹۳ مرکز آمار ایران تعداد 1.3 میلیون بهره‌بردار گند‌م‌کار وجود دارد که به کشت این محصول مشغول بوده و علاوه بر اینکه گندم مورد نیاز داخل کشور را فراهم کرده، از طریق آن معیشت و زندگی خانواده خود را تامین می‌کنند. لازم به ذکر است تعداد بهره‌برداران گندم در کشور نسبت به سایر محصولات زراعی بیشتر است. با همین آمار، اگر بعد خانوار را چهار نفر در نظر بگیریم، حدود 5.2 میلیون نفر از جمعیت کشور با شغل گندم‌کاری زندگی‌شان (تمام یا بخشی) تامین می‌شود. حال اگر مشاغل غیرمستقیم مرتبط با گندم از جمله حمل‌ونقل، صنعت آردسازی، صنایع فرآوری همانند ماکارونی و نان را به این رقم اضافه کنیم، تعداد افرادی که از طریق زنجیره ارزش گندم به کار و فعالیت مشغول بوده و تامین معاش زندگی خود را مدیریت می‌کنند بیش از این رقم خواهد بود. پس گندم فقط غذا نیست، بلکه محصولی است که به دلیل ارتباطات پسین و پیشین در اقتصاد ملی کشور باعث ایجاد فرصت‌های شغلی، ایجاد درآمد و ارزش‌آفرینی و درآمد ارزی (صادرات) یا صرفه‌جویی ارزی (واردات) می‌شود. به عبارتی دیگر گندم تنها برای سفره نیست و نقش‌های مهم دیگری در اقتصاد کشاورزی و اقتصاد ملی ایفا می‌کند.
📌به دلیل اهمیت گندم و فرآورده‌های آن در سبد غذایی خانوار، ﮔﻨﺪم ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮﻟﻲ اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ مطرح شده و ﻫﻤﻮاره مورد حمایت دولت بوده و بحث خودکفایی مطرح بوده است. در این میان دو موضوع خودکفایی و مزیت نسبی در مورد گندم مطرح بوده است.دو استراتژی اصلی یاد شده ممکن است پیشنهادات متفاوتی ارائه دهند که در تضاد با هم باشند. به عنوان مثال ممکن است استراتژی خودکفایی، تولید گندم را ترویج دهد اما استراتژی مزیت نسبی تولید آن را غیراقتصادی بداند. اینکه با چه ملاحظاتی برای گندم تصمیم‌گیری شود که آیا بر اساس اصل" خودکفایی" یا "مزیت نسبی" عمل شود یا اینکه هر دو اصل رعایت شود،مورد بحث است.
📌آمار و اطلاعات فائو نشان می‌دهد در سال 2016 نرخ خودکفایی غذا (تولید *100 / (تولید +واردات –صادرات) ) در برخی کشورها بیشتر از 100 بوده یعنی علاوه بر تامین نیاز داخلی امکان صادرات هم داشته اند. کشورهای که نرخ خودکفایی غذای آنان بیش از 120 درصد بوده شاخص گرسنگی آنان کمتر از 5 درصد است که شامل کشورهای ایالات متحده آمریکا، استرالیا، آرژانتین ،کانادا ، قزاقستان و سوئد می‌باشد.
📌آمار فائو نشان می‌دهد که کشورهای عمده تولید کننده گندم به دلایل مختلف (تغییرات آب و هوایی ، آفت ، قیمت و ... ) بخشی از نیازهای داخلی خود را از واردات تامین می‌کنند به عنوان نمونه نسبت واردات به تولید گندم برای دو کشور عمده تولید کننده گندم در جهان برای چین 31 درصد و در هندوستان 20 درصد در سال 2017 بوده است. اطلاعات نشان می‌دهد که طی دوره 2010 تا 2017 این نسبت ثابت نبوده و هر سال عددی را به خود اختصاص داده است (جدول شماره 1). این رقم برای ایران در حدود 0.2 درصد است که نوسانات زیادی در طول دوره مورد نظر داشته است. بنابراین می‌توان به این نکته اشاره کرد که خودکفایی در بحث گندم در کشورهای جهان دنبال می‌شود و واقعیت های آماری حاکی از آن است که این درجه خودکفایی در طول زمان بر حسب شرایط مختلف(محیطی، جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی) متفاوت است.
📌مشکل راهبرد خودکفایی " گندم " در ایران آن است که مطالعات اقتصادی، اجتماعی و توسعه پایدار بر حسب منطقه تولید به منظورتحلیل هزینه – فایده اجتماعی صورت نگرفته است تا بتوان بر اساس آن مشخص نمود که کجا به چه میزان و با چه سیاستهای حمایتی و توسعه پایدار گندم تولید شود و مناطقی که فاقد معیارهای مورد نظر هستند، به جای گندم چه تولید کنند به چه میزان که آمایش سرزمین برقرار شود. در کنار آن مشکل دیگر آن است که در جهت تغییر الگوی مصرف خانوارها تلاشی نشده است که به جای مصرف نان کالاهای جایگزین آن ترویج و ارائه شود تا بخشی از منابع و زمین بخش کشاورزی از زیر کشت گندم خارج و به تولید کالاهای با مزیت نسبی تخصیص داده شود تا درآمد بهره‌برداران و کشور افزایش یابد.
منتشر شده :مجله آینده نگر ، شماره 93 ، اسفند ماه 1398
🌸 برای مطالعه کامل مقاله لطفا به وب سایت نویسنده مطلب مراجعه فرمایید:
🌸http://chawosh.org🌸
Telegram
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment