بازخوانی دیدگاههای اقتصادی آیتالله مهدوی کنی (7/7)
| سرگه بارسقیان
دولت ناظر باشد نه تاجر
با وجود چرخش جایگاهها و دیدگاهها، مهدوی کنی سر حرفش ماند؛ حتی چهار سال قبل هم در یک سخنرانی، به دفاع از دولت ناظر به جای دولت تاجر پرداخت و گفت: «اصل ۴۴ را نباید اینگونه تفسیر کرد که همه چیز به دست دولت بیاید. دولت باید ناظر و برنامهریز خوبی باشد نه اینکه خودش تاجر شود و شکر، سیگار و غیره وارد کند. این حرفها را ۲۸ سال پیش مطرح کردم و در مطبوعات هم به چاپ رسید. آن زمان من گفتم که این اصل ۴۴ را اینگونه تفسیر نکنید که همه چیز به دست دولت بیاید، دولت تاجر خوبی نیست و همه کارها را به دست دولت ندهید. این همان چیزی است که در ذیل اصل ۴۴ مرحوم شهید بهشتی نیز آن را بدین گونه اضافه کردند که سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی در صورتی میتواند به این شکل تحقق یابد که برای کشور مضر نباشد و با احکام شریعت و پیشرفت کشور از نظر اقتصادی منافات نداشته باشد. شاید این حرفها در روزهای اول انقلاب درست بود. آن روزها باید برخی کارخانهها از دست مدیران سابق گرفته و به دست افرادی دیگر سپرده میشد. اما انجام این کار در آن زمان به این معنا نیست که اقتصاد کشور را حتماً به دست افرادی که تازه به دوران رسیدهاند بدهیم و همه کسانی را که تجربه دارند به دور بریزیم. آن زمانی که من این حرفها را زدم همه گفتند تو داری حرفهای سرمایهداران را میزنی و بنده را به طرفداری از سرمایهداری و اسلام آمریکایی متهم کردند؛ در صورتی که من نه اسلامم آمریکایی بود و نه طرفدار سرمایهداری بودم، بلکه این حرفها به عقلم میرسید و گفتم که اینجوری رفتار کنید. من الان کاری به مسائل سیاسی ندارم، بیایید یک کارهای علمی کنیم که این برای مملکت باقی میماند؛ زیرا در سیاست نوسانات است که البته این نیز لازمه مسائل سیاسی است.»
آیتالله مهدوی کنی در همان جایی ایستاد که انتظارات پایگاه اجتماعی طیف راست سنتی را برآورده کند؛ بازار، تجار، زمینداران، کشاورزان و دهقانان و طیفی از کارمندان دولتی رده پایین. این جناح از موضع تقویت بخش خصوصی، با دخالت دولت در امور اقتصادی مخالف است. در عین حال معتقد است رشد و توسعه اقتصادی نباید با ارزشها در تضاد قرار گیرد؛ عدالت اجتماعی را مقدم بر توسعه میداند و بر این باور است که آبادانی و توسعهیافتگی واقعی بدون تحقق عدالت اجتماعی تنها یک سراب است. مهدوی کنی نماینده واقعی تفکری است که سالها زیر لوای راست سنتی و محافظهکاری از خصوصیسازی واحدهای تولیدی، تقدم ارزشگرایی بر توسعهمحوری و عدالت اجتماعی بر توسعه، محوریت تجارت به عنوان الگوی توسعه و... دفاع کرد؛ گرچه گفت حامی سرمایهداری نیستم اما سرمایه را چرک نمیدید و سرمایهداری را زشت نمیخواند.
منابع:
۱- خاطرات آیتالله مهدوی کنی، غلامرضا خواجهسروی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ دوم زمستان ۱۳۸۷
۲- روزنامه کیهان، ۱۱ آذر ۱۳۶۱
۳- مشروح مذاکرات مجلس سوم، نطق محمدباقر نوبخت، ۱۳۶۷.۷.۵
۴- مشروح مذاکرات مجلس سوم، نطق قربانعلی صالحآبادی، ۱۳۶۷.۱۱.۵
۵- مشروح مذاکرات مجلس سوم، نطق عیسی ولایی، ۱۳۶۸.۱۲.۹
۶- مشروح مذاکرات مجلس دوم، نطق حسن روحانی، ۱۳۶۳.۱۲.۱۵
۷- سخنرانی مهدوی کنی، ۱۳۸۹.۲.۱۴
۸- کالبدشکافی جناحهای سیاسی ایران، حمیدرضا ظریفینیا، آزادی اندیشه، چاپ اول، ۱۳۸۷
✅ @karkhone