جایگزین قرعهکشی خودرو
مقدمه:
طرح قرعه کشی خودرو، با رکورد شگفت انگیز 8میلیون نفر ثبت نام کننده نشان داد برازنده عنوان "لاتاری ملی" است!
در این طرح، برندگان خوش شانس (یا خوش رانت! ) چند ده میلیون تومان سود میکنند ولی گیر بقیه مردم چیزی نمی آید.
به هرحال اگر این قرعه کشی واقعی باشد، بهتر از وضعیت قبلی است که مردم "سرکار" بودند و همه خودروهای ثبت نامی ظرف چند میلی ثانیه نصیب عده ای خاص میشد!
جالبه که وضعیت مشابهی هم در عرضه اولیه سهام حاکم بود:
عرضه اولیه سهام در ایران، معمولا به قیمت پایین تر از ارزش آن عرضه میشود و خریداران آن معمولا میتوانند درصد سود خوبی را کسب کنند. (حالا به درست و غلط این موضوع کاری نداریم)
در سالهای قبل، این موضوع محلی برای رانت خواری شده بود و سهامها معمولا به دست مردم عادی نمی رسید.
چند وقتی است که رویه خوبی در بورس حاکم شده است به اسم ثبت سفارش یا بوک بیلدینگ! به این ترتیب که کل سهام به طور مساوی بین همه متقاضیان تقسیم میشود، که هرچند رقم ناچیزی است ولی حداقل عادلانه تر است.
مثلا در عرضه اولیه سهام پگاه گیلان، حدود سه میلیون نفر شرکت کردند و به هرکسی رقم ناچیز 15هزار تومان سهام رسید!
ایده ابتکاری برای خودرو:
از آنجایی که قرار است قرعه کشی های دیگری هم برگزار شود، یک ایده جایگزین را مطرح میکنیم.
فلسفه وجودی این ایده از این قرار است حالا که قرار است رانتی توزیع شود چرا بین همه مردم، یا تعدادی زیادی از مردم، و به طور مساوی تقسیم نشود؟
ایده از این قرار است:
الان مثلا ایران خودرو قراره 5هزارتا پژو پارس به قیمت کارخانه (حدود 80میلیون تومان) بفروشد. برای این منظور برای هر پژو پارس، 80میلیون بن با ارزش اسمی یک تومان منتشر میشود
مردم هم ثبت سفارش میکنند و به هرکسی تعداد معدودی بن میرسد. مردم پول را پرداخت میکند و 80میلیون تومان به ازای هر خودرو به ایران خودرو میرسد.
حالا بازار ثانویه برای این بن ها تشکیل میشه. کسانی که واقعا قصد خرید خودرو دارند باید وارد این بازار ثانویه شوند و از بقیه مردم بن بخرند تا اینکه بتوانند به 80 میلیون بن برسند و بروند خودرویشان را از خودروساز تحویل بگیرند.
واضح است که قیمت این بن ها در بازار ثانویه بالا می رود تا جایی که قیمت خرید خودرو با بن، نزدیک قیمت بازار میشود.
البته تعدادی از مردم هم ممکن است بن های خود را نفروشند و به عنوان یک دارایی دیجیتال و باارزشمند نگه دارند.
همین جا یک فرصت برای ایران خودرو وجود دارد که با علم به این موضوع، بن های بیشتری منتشر کند و پول بیشتری از مردم جمع کند.
ولی تعهد دارد هر خریداری که 80میلیون بن آورد، یک پرشیا تحویلش دهد.
قیمت خودرو برحسب ریال ثابت نیست ولی برحسب بن ثابت باید بماند!
مزایای این طرح:
حذف رانتهای ناعادلانه ناشی از فساد و پارتی بازی و عدم تکرار تراژدی سلطان خودرو.
حذف رانتهای عادلانه! ناشی از قرعه کشی و در عوض تقسیم مساوی بین متقاضیان
حذف سود نامتعارف برای خودروساز و انتقال آن به مردم به طور مساوی
شکل گیری پول نیمه خصوصی با پشتوانه خودرو!
امکان تامین مالی برای خودروساز
کاملا غیر ربوی بودن
مصون بودن از تورم
امکان سرمایه گذاری مردم در خرید بن به جای احتکار کردن خودرو
برخی نکات فنی و اجرایی :
تجارب خوبی که درباره عرضه ETF دولت کسب شد میتواند اینجا به کار بیاید. مثلا این که از طریق همه بانکها عرضه شد و منحصر به یک عرضه کننده واحد نبود.
همچنین این عرضه اولیه از روی خطهای موبایل و دستگاههای پوز هم قابل ارائه است (مشابه شارژ تلفن همراه) معیار عرضه اولیه هم فقط یک چیز باشد : کد ملی
پیشنهاد میشود بازار ثانویه این بن ها، کاملا غیرمتمرکز باشد. حالا اگر در بورس تهران هم معامله شد، مانعی نیست ولی منحصر به آن نباشد.
برای این منظور شهروندان یک حساب یا کیف بن دیجیتال دارند که بن هایشان در آن ذخیره میشود و در عین حال به راحتی میتوانند بن هایشان را به دوست و آشنا و هرکسی که خواستند منتقل کنند. اگر لازم باشد از بستر بلاکچین هم میتوان کمک گرفت. به نظر میرسد بتوان ظرف چندماه زیرساخت این موضوع را آماده کرد.
مبانی نظری طرح:
برای آشنایی بیشتر با مبانی این طرح میتوانید به کتاب خصوصی سازی پول تالیف فردریک فون هایک برنده نوبل اقتصاد مراجعه کنید!
نکته پایانی:
دقت کنید که طرفدار این روش قیمت گذاری خودرو نیستم، ولی به هر حال اگر اصرار بر این وضعیت وجود دارد چه بهتر که این رانت شیرین بین همه مردم تقسیم شود.
دکتر مهدی نصرتی
✅ @karkhone