بازیگر جهانی نیستیم؛ بازی‌مان می‌دهند
گفت‌وگوی احمد غلامی با سیدمحمد بحرینیان درباره مسیر توسعه ایران
🔹سیدمحمد بحرینیان معتقد است ایران با وجود موقعیت جغرافیایی، منابع طبیعی، نیروی انسانی و ظرفیت‌های تاریخی‌اش، هیچ‌گاه به اندازه توان واقعی خود توسعه پیدا نکرده است. به گفته او، دلیل اصلی این عقب‌ماندگی، فقدان دانش، برنامه و «اراده توسعه» در میان تصمیم‌گیران کشور است.
🔹او با اشاره به اسناد راهبردی آمریکا و برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» می‌گوید قدرت‌های بزرگ، صنعت را پایه قدرت اقتصادی، نظامی و سیاسی خود می‌دانند. آمریکا از بازگرداندن تولید، تأمین مواد معدنی حیاتی، کاهش وابستگی خارجی و حمایت از صنایع و کارگران خود سخن می‌گوید؛ چین نیز با برنامه‌ریزی صنعتی به یکی از رقبای اصلی آمریکا تبدیل شده است.
🔹اما در ایران، صنعت نه‌تنها در اولویت قرار نگرفته، بلکه بسیاری از سیاست‌ها و قوانین عملاً علیه آن عمل کرده‌اند. نتیجه این شده که ایران به‌جای تولید کالاهای صنعتیِ با ارزش افزوده بالا، عمدتاً مواد خام صادر می‌کند و در زنجیره جهانی تولید، نقش تأمین‌کننده مواد اولیه و نیروی کار ارزان را دارد.
🔹به تعبیر بحرینیان، کشورهای صنعتی «بازیگر» مناسبات جهانی‌اند، اما ایران «بازی‌شونده» است. برخورداری از نفت، گاز، معدن و تنگه هرمز به‌تنهایی قدرت ایجاد نمی‌کند؛ این منابع زمانی به قدرت تبدیل می‌شوند که در خدمت توسعه صنعتی قرار بگیرند.
🔹او می‌گوید طی دهه‌های گذشته حدود ۲۶۰۰ میلیارد دلار درآمد ارزی در اختیار ایران قرار گرفته، اما حاصل آن متناسب با این منابع نیست. کشوری که می‌توانست درآمد نفت را به ماشین‌آلات، فناوری، زیرساخت و توان تولیدی تبدیل کند، همچنان برای چند میلیارد دلار منابع ارزی دست نیاز دراز می‌کند.
🔹بحرینیان با این تصور که ایران می‌تواند از مسیر کشاورزی، خدمات، ساختمان یا فروش منابع طبیعی توسعه پیدا کند، مخالف است. از نظر او، در ۱۵۰ سال گذشته هیچ کشوری از این مسیرها به توسعه پایدار نرسیده است؛ این صنعتی‌شدن است که بعداً کشاورزی، خدمات و سایر بخش‌ها را نیز بهره‌ور می‌کند.
🔹او برای نمونه به کره جنوبی اشاره می‌کند: صنعتی‌شدن باعث افزایش بهره‌وری کشاورزی این کشور شد، تا جایی که با زمین کشاورزی بسیار کمتر، ارزش صادرات کشاورزی‌اش از ایران بیشتر شده است. بنابراین راه‌حل، افزایش جمعیت شاغل در کشاورزی نیست؛ بلکه صنعتی‌کردن کشاورزی و بالا بردن بهره‌وری آن است.
🔹به گفته بحرینیان، یکی از معدود دوره‌های موفق صنعتی ایران به دوران علینقی عالیخانی و گروهی از مدیران متخصص بازمی‌گردد. این مدیران با وجود آنکه صادقانه می‌گفتند «نمی‌دانیم»، توانایی یادگیری و خلق راه‌حل داشتند و پایه‌هایی مانند ماشین‌سازی تبریز و ذوب‌آهن را بنا گذاشتند.
🔹دوره مهم دیگر، سال‌های جنگ ایران و عراق بود. بحرینیان می‌گوید بخشی از ظرفیت‌های صنعتی و دانش ضمنی‌ای که بعدها در صنایع موشکی و پهپادی نتیجه داد، محصول سرمایه‌گذاری‌ها و تجربه‌اندوزی همان دوره بود. آثار آن سیاست‌ها نیز سال‌ها بعد، در دوره خاتمی، در افزایش اشتغال آشکار شد.
🔹او در مقابل، به مقایسه ایران و چین اشاره می‌کند: بر اساس محاسبات مطرح‌شده در گفت‌وگو، چین طی یک بازه ۱۹ساله با حدود ۳۹۸ میلیارد دلار منابع ارزی، ۲۲۰ میلیون شغل ایجاد کرد؛ اما ایران با حدود ۲۹۸ میلیارد دلار، تنها ۵.۸ میلیون شغل ساخت. از نظر بحرینیان، این تفاوت نشان می‌دهد داشتن پول و نفت کافی نیست؛ مسئله اصلی، نحوه تخصیص منابع است.
🔹افزایش درآمدهای نفتی نیز الزاماً به اشتغال و رفاه منجر نشده است. او می‌گوید با وجود درآمدهای کم‌سابقه نفتی، فقر مطلق از حدود ۱۷ درصد در سال ۱۳۸۵ به ۳۶ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. جامعه ایران به‌جای آنکه حول تولید سازمان پیدا کند، به جامعه‌ای مصرف‌محور تبدیل شده که مازاد منابعش در مسیرهای غیرمولد از بین می‌رود.
🔹بحرینیان یکی از مشکلات اصلی حکمرانی را نادیده‌گرفتن «اهلیت حرفه‌ای» می‌داند. به گفته او، برای انتخاب مدیران معمولاً صلاحیت سیاسی و امنیتی در نظر گرفته می‌شود، اما تخصص و تجربه حرفه‌ای جایگاه لازم را ندارد. به همین دلیل دولت‌ها و مجالس، اشتباهات گذشته را مرتب تکرار می‌کنند و توان یادگیری نهادی شکل نمی‌گیرد.
🔹جمع‌بندی او این است که توسعه پیش از هر چیز به اراده حاکمان، مدیران متخصص و یک برنامه صنعتی پایدار نیاز دارد. توسعه نیز صرفاً رشد اقتصادی نیست؛ باید به بهبود ماندگار کیفیت زندگی همه مردم، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط‌زیست منجر شود.
🔹بحرینیان در پایان تأکید می‌کند که آزادی، رفاه، توسعه و قدرتمندی ایران با مداخله نظامی خارجی به دست نمی‌آید. هیچ کشوری سوار بر پشت سربازان بیگانه به توسعه نرسیده است؛ حفظ ایران و ساختن آینده آن، وظیفه خود ایرانیان است.
#انقلاب_ایران
@designmanufacturing
گفت‌وگوی احمد غلامی با سیدمحمد بحرینیان درباره مسیر توسعه ایران
🔹سیدمحمد بحرینیان معتقد است ایران با وجود موقعیت جغرافیایی، منابع طبیعی، نیروی انسانی و ظرفیت‌های تاریخی‌اش، هیچ‌گاه به اندازه توان واقعی خود توسعه پیدا نکرده است. به گفته او، دلیل اصلی این عقب‌ماندگی، فقدان دانش، برنامه و «اراده توسعه» در میان تصمیم‌گیران کشور است.
🔹او با اشاره به اسناد راهبردی آمریکا و برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» می‌گوید قدرت‌های بزرگ، صنعت را پایه قدرت اقتصادی، نظامی و سیاسی خود می‌دانند. آمریکا از بازگرداندن تولید، تأمین مواد معدنی حیاتی، کاهش وابستگی خارجی و حمایت از صنایع و کارگران خود سخن می‌گوید؛ چین نیز با برنامه‌ریزی صنعتی به یکی از رقبای اصلی آمریکا تبدیل شده است.
🔹اما در ایران، صنعت نه‌تنها در اولویت قرار نگرفته، بلکه بسیاری از سیاست‌ها و قوانین عملاً علیه آن عمل کرده‌اند. نتیجه این شده که ایران به‌جای تولید کالاهای صنعتیِ با ارزش افزوده بالا، عمدتاً مواد خام صادر می‌کند و در زنجیره جهانی تولید، نقش تأمین‌کننده مواد اولیه و نیروی کار ارزان را دارد.
🔹به تعبیر بحرینیان، کشورهای صنعتی «بازیگر» مناسبات جهانی‌اند، اما ایران «بازی‌شونده» است. برخورداری از نفت، گاز، معدن و تنگه هرمز به‌تنهایی قدرت ایجاد نمی‌کند؛ این منابع زمانی به قدرت تبدیل می‌شوند که در خدمت توسعه صنعتی قرار بگیرند.
🔹او می‌گوید طی دهه‌های گذشته حدود ۲۶۰۰ میلیارد دلار درآمد ارزی در اختیار ایران قرار گرفته، اما حاصل آن متناسب با این منابع نیست. کشوری که می‌توانست درآمد نفت را به ماشین‌آلات، فناوری، زیرساخت و توان تولیدی تبدیل کند، همچنان برای چند میلیارد دلار منابع ارزی دست نیاز دراز می‌کند.
🔹بحرینیان با این تصور که ایران می‌تواند از مسیر کشاورزی، خدمات، ساختمان یا فروش منابع طبیعی توسعه پیدا کند، مخالف است. از نظر او، در ۱۵۰ سال گذشته هیچ کشوری از این مسیرها به توسعه پایدار نرسیده است؛ این صنعتی‌شدن است که بعداً کشاورزی، خدمات و سایر بخش‌ها را نیز بهره‌ور می‌کند.
🔹او برای نمونه به کره جنوبی اشاره می‌کند: صنعتی‌شدن باعث افزایش بهره‌وری کشاورزی این کشور شد، تا جایی که با زمین کشاورزی بسیار کمتر، ارزش صادرات کشاورزی‌اش از ایران بیشتر شده است. بنابراین راه‌حل، افزایش جمعیت شاغل در کشاورزی نیست؛ بلکه صنعتی‌کردن کشاورزی و بالا بردن بهره‌وری آن است.
🔹به گفته بحرینیان، یکی از معدود دوره‌های موفق صنعتی ایران به دوران علینقی عالیخانی و گروهی از مدیران متخصص بازمی‌گردد. این مدیران با وجود آنکه صادقانه می‌گفتند «نمی‌دانیم»، توانایی یادگیری و خلق راه‌حل داشتند و پایه‌هایی مانند ماشین‌سازی تبریز و ذوب‌آهن را بنا گذاشتند.
🔹دوره مهم دیگر، سال‌های جنگ ایران و عراق بود. بحرینیان می‌گوید بخشی از ظرفیت‌های صنعتی و دانش ضمنی‌ای که بعدها در صنایع موشکی و پهپادی نتیجه داد، محصول سرمایه‌گذاری‌ها و تجربه‌اندوزی همان دوره بود. آثار آن سیاست‌ها نیز سال‌ها بعد، در دوره خاتمی، در افزایش اشتغال آشکار شد.
🔹او در مقابل، به مقایسه ایران و چین اشاره می‌کند: بر اساس محاسبات مطرح‌شده در گفت‌وگو، چین طی یک بازه ۱۹ساله با حدود ۳۹۸ میلیارد دلار منابع ارزی، ۲۲۰ میلیون شغل ایجاد کرد؛ اما ایران با حدود ۲۹۸ میلیارد دلار، تنها ۵.۸ میلیون شغل ساخت. از نظر بحرینیان، این تفاوت نشان می‌دهد داشتن پول و نفت کافی نیست؛ مسئله اصلی، نحوه تخصیص منابع است.
🔹افزایش درآمدهای نفتی نیز الزاماً به اشتغال و رفاه منجر نشده است. او می‌گوید با وجود درآمدهای کم‌سابقه نفتی، فقر مطلق از حدود ۱۷ درصد در سال ۱۳۸۵ به ۳۶ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. جامعه ایران به‌جای آنکه حول تولید سازمان پیدا کند، به جامعه‌ای مصرف‌محور تبدیل شده که مازاد منابعش در مسیرهای غیرمولد از بین می‌رود.
🔹بحرینیان یکی از مشکلات اصلی حکمرانی را نادیده‌گرفتن «اهلیت حرفه‌ای» می‌داند. به گفته او، برای انتخاب مدیران معمولاً صلاحیت سیاسی و امنیتی در نظر گرفته می‌شود، اما تخصص و تجربه حرفه‌ای جایگاه لازم را ندارد. به همین دلیل دولت‌ها و مجالس، اشتباهات گذشته را مرتب تکرار می‌کنند و توان یادگیری نهادی شکل نمی‌گیرد.
🔹جمع‌بندی او این است که توسعه پیش از هر چیز به اراده حاکمان، مدیران متخصص و یک برنامه صنعتی پایدار نیاز دارد. توسعه نیز صرفاً رشد اقتصادی نیست؛ باید به بهبود ماندگار کیفیت زندگی همه مردم، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط‌زیست منجر شود.
🔹بحرینیان در پایان تأکید می‌کند که آزادی، رفاه، توسعه و قدرتمندی ایران با مداخله نظامی خارجی به دست نمی‌آید. هیچ کشوری سوار بر پشت سربازان بیگانه به توسعه نرسیده است؛ حفظ ایران و ساختن آینده آن، وظیفه خود ایرانیان است.
#انقلاب_ایران
@designmanufacturing
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment