✅نشت نفت در خلیج فارس: داده‌ها، اکوسیستم و غیبت در دیپلماسی تنوع زیستی
زمینه. از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ جنگ آمریکا و ایران آغاز شده و ترافیک و حملات به کشتی‌ها در تنگه‌ی هرمز افزایش یافته است. IMO از ۶۵ حادثه‌ی تأییدشده از ابتدای مارس تا اوت گزارش می‌دهد. مطالعه‌ی دانشگاه جنوب فلوریدا با داده‌ی ماهواره‌ای ناسا نشان داد وسعت لکه‌های نفتی در مارس ۲۰۲۶ حدود چهار برابر مارس سال قبل بود.
رویدادهای اصلی:
خارک (۶ تا ۱۰ مه): لکه‌ای بیش از ۵۰ کیلومتر مربع (بنابه Orbital EOS ). خارک مسیر حدود ۹۰٪ صادرات نفت ایران است. برآوردها از چند هزار تا ۸۰ هزار بشکه متفاوت است. شرکت پایانه‌های نفتی ایران نشت را تکذیب کرد و گفت MEMAC هم نشانه‌ای از نشت گزارش نکرده است. علت در منابع روشن نیست؛ زیرساخت فرسوده و ظرفیت ذخیره‌سازی پُر از احتمال‌هاست.
قشم و هنگام (اوت): آلودگی به جنگل‌های حرای قشم و ساحل شیب‌دراز، محل تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های منقاردار، رسید. منبع مورد مناقشه است: TankerTrackers حمله‌ی ایران به کشتی Minoan Pioneer را عامل می‌داند و مقام‌های ایرانی آن را پیامد «تجاوز نظامی» می‌خوانند. مسئول محیط زیست هرمزگان ۱۲ اوت گفت ساحل «تقریباً کامل» پاک شده، در حالی که کارشناسان درباره‌ی حرا هشدار می‌دهند و یادآوری می‌کنند شست‌وشوی شدید می‌تواند آسیب دوباره بزند.
شیدور (NYT، اوت): نفت به جزیره‌ی حفاظت‌شده‌ی محل زیست لاک‌پشت و دلفین رسید.
عمان: تانکر Caroline Bezengi با ۸۰۰ هزار تا یک میلیون بشکه، لکه‌ای بیش از ۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع در منطقه‌ی حفاظت‌شده. این حادثه جدا از جنگ گزارش شده، اما عملیات پاکسازی به دلیل نبود مجوز نیروهای ایرانی دچار مانع شد (Reuters).
چرا خلیج فارس آسیب‌پذیر است؟ حوضه‌ای کم‌عمق و نیمه‌بسته با گردش آب کند؛ نفت می‌ماند و در رسوبات ته‌نشین می‌شود. کارشناسان دانشگاه‌های ساوت‌همپتون و دیگران تهدید را برای ماهیگیری، اکوسیستم‌های حساس، کوچ‌نشینان ساحلی و آب‌شیرین‌کن‌هایی که مستقیماً از خلیج آب می‌گیرند برآورد می‌کنند. مدل‌سازی Windward نشان داد لکه‌ی خارک می‌تواند در حدود ۴ روز به آب‌های قطر برسد. این پیش‌بینی مدل است، نه مشاهده. تعداد دقیق ماهیگیران آسیب‌دیده یا خسارت ماهی را در منابع پیدا نکردم؛ ارزیابی مستقل هنوز منتشر نشده است.
در کاپ ۱۷ چه گفته شد؟
پزشکیان ۱۶ اکتبر در نشست رهبران گفت جنگ به اکوسیستم‌های ایران آسیب می‌زند، سلاح‌ها فلزات سنگین و مواد خطرناک آزاد می‌کنند، و خواستار سازوکارهای بین‌المللی شفاف شد. از «تنوع زیستی در خلیج فارس» نام برد و از «بستر یِرِوان برای اکوسیستم‌های کوهستانی و آب شیرین» حمایت کرد.
عمان در نشست رهبران، تعهد کلی به چارچوب کونمینگ-مونترال را بیان کرد. اما به نشت نفت اشاره‌ای نکرد. اما همین عمان ۱۲ اکتبر در نشست وزرای محیط زیست شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در منامه پیشنهاد پاسخ مشترک به نشت‌های دریایی را داد؛ یعنی این موضوع برایش در کانال منطقه‌ای مهم و قابل طرح بود اما در کاپ از ان صحبتی نکرد.
حمایت کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس از موضع ایران: هیچ کدام از کشورهای حاشیه خلیج فارس از ادعاهای حاکمیت ایران حمایت نکرد. ایران تنگه هرمز را برای کشتی‌های متحدان آمریکا بسته نگه داشته و بحرین از هدف‌گیری پهپادهای ایرانی شکایت دارد. دعوای غرامت ایران («هر طرفی که از کشتیرانی سود می‌برد، مسئول جبران است») هم مستقیماً متوجه همه این کشورهاست.
نشت نفت در دو چارچوب رقیب خوانده می‌شود: «پیامد جنگ» از نگاه ایران، و «ناامنی کشتیرانی و خطر برای آب‌شیرین‌کن‌ها» از نگاه کشورهای عربی. هیچ‌کدام در کاپ ۱۷ به دستور کاری مشخص تبدیل نشده است. در حالی که کنوانسیون کویت (۱۹۷۸) و سازمان ROPME/MEMAC هر هشت کشور حاشیه، از جمله ایران، را در پروتکل واکنش اضطراری به نشت نفت متعهد کرده‌اند. ابزار حقوقی موجود است؛ اما در منطقه اراده‌ی سیاسی برای استفاده از آن نیست.
خلیج فارس به شدت تخت فشار و خطر است شاید بشود پیش از پایان کاپ ۱۷ (۳۰ اکتبر)، نهادهای مدنی, در غیاب هرگونه مسئولیت پذیری حکومتها, خواستار ارزیابی مستقل چندجانبه‌ی ماهواره‌ای زیر نظر UNEP/MEMAC شوند.
🆔@azambahramiran
زمینه. از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ جنگ آمریکا و ایران آغاز شده و ترافیک و حملات به کشتی‌ها در تنگه‌ی هرمز افزایش یافته است. IMO از ۶۵ حادثه‌ی تأییدشده از ابتدای مارس تا اوت گزارش می‌دهد. مطالعه‌ی دانشگاه جنوب فلوریدا با داده‌ی ماهواره‌ای ناسا نشان داد وسعت لکه‌های نفتی در مارس ۲۰۲۶ حدود چهار برابر مارس سال قبل بود.
رویدادهای اصلی:
خارک (۶ تا ۱۰ مه): لکه‌ای بیش از ۵۰ کیلومتر مربع (بنابه Orbital EOS ). خارک مسیر حدود ۹۰٪ صادرات نفت ایران است. برآوردها از چند هزار تا ۸۰ هزار بشکه متفاوت است. شرکت پایانه‌های نفتی ایران نشت را تکذیب کرد و گفت MEMAC هم نشانه‌ای از نشت گزارش نکرده است. علت در منابع روشن نیست؛ زیرساخت فرسوده و ظرفیت ذخیره‌سازی پُر از احتمال‌هاست.
قشم و هنگام (اوت): آلودگی به جنگل‌های حرای قشم و ساحل شیب‌دراز، محل تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های منقاردار، رسید. منبع مورد مناقشه است: TankerTrackers حمله‌ی ایران به کشتی Minoan Pioneer را عامل می‌داند و مقام‌های ایرانی آن را پیامد «تجاوز نظامی» می‌خوانند. مسئول محیط زیست هرمزگان ۱۲ اوت گفت ساحل «تقریباً کامل» پاک شده، در حالی که کارشناسان درباره‌ی حرا هشدار می‌دهند و یادآوری می‌کنند شست‌وشوی شدید می‌تواند آسیب دوباره بزند.
شیدور (NYT، اوت): نفت به جزیره‌ی حفاظت‌شده‌ی محل زیست لاک‌پشت و دلفین رسید.
عمان: تانکر Caroline Bezengi با ۸۰۰ هزار تا یک میلیون بشکه، لکه‌ای بیش از ۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع در منطقه‌ی حفاظت‌شده. این حادثه جدا از جنگ گزارش شده، اما عملیات پاکسازی به دلیل نبود مجوز نیروهای ایرانی دچار مانع شد (Reuters).
چرا خلیج فارس آسیب‌پذیر است؟ حوضه‌ای کم‌عمق و نیمه‌بسته با گردش آب کند؛ نفت می‌ماند و در رسوبات ته‌نشین می‌شود. کارشناسان دانشگاه‌های ساوت‌همپتون و دیگران تهدید را برای ماهیگیری، اکوسیستم‌های حساس، کوچ‌نشینان ساحلی و آب‌شیرین‌کن‌هایی که مستقیماً از خلیج آب می‌گیرند برآورد می‌کنند. مدل‌سازی Windward نشان داد لکه‌ی خارک می‌تواند در حدود ۴ روز به آب‌های قطر برسد. این پیش‌بینی مدل است، نه مشاهده. تعداد دقیق ماهیگیران آسیب‌دیده یا خسارت ماهی را در منابع پیدا نکردم؛ ارزیابی مستقل هنوز منتشر نشده است.
در کاپ ۱۷ چه گفته شد؟
پزشکیان ۱۶ اکتبر در نشست رهبران گفت جنگ به اکوسیستم‌های ایران آسیب می‌زند، سلاح‌ها فلزات سنگین و مواد خطرناک آزاد می‌کنند، و خواستار سازوکارهای بین‌المللی شفاف شد. از «تنوع زیستی در خلیج فارس» نام برد و از «بستر یِرِوان برای اکوسیستم‌های کوهستانی و آب شیرین» حمایت کرد.
عمان در نشست رهبران، تعهد کلی به چارچوب کونمینگ-مونترال را بیان کرد. اما به نشت نفت اشاره‌ای نکرد. اما همین عمان ۱۲ اکتبر در نشست وزرای محیط زیست شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در منامه پیشنهاد پاسخ مشترک به نشت‌های دریایی را داد؛ یعنی این موضوع برایش در کانال منطقه‌ای مهم و قابل طرح بود اما در کاپ از ان صحبتی نکرد.
حمایت کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس از موضع ایران: هیچ کدام از کشورهای حاشیه خلیج فارس از ادعاهای حاکمیت ایران حمایت نکرد. ایران تنگه هرمز را برای کشتی‌های متحدان آمریکا بسته نگه داشته و بحرین از هدف‌گیری پهپادهای ایرانی شکایت دارد. دعوای غرامت ایران («هر طرفی که از کشتیرانی سود می‌برد، مسئول جبران است») هم مستقیماً متوجه همه این کشورهاست.
نشت نفت در دو چارچوب رقیب خوانده می‌شود: «پیامد جنگ» از نگاه ایران، و «ناامنی کشتیرانی و خطر برای آب‌شیرین‌کن‌ها» از نگاه کشورهای عربی. هیچ‌کدام در کاپ ۱۷ به دستور کاری مشخص تبدیل نشده است. در حالی که کنوانسیون کویت (۱۹۷۸) و سازمان ROPME/MEMAC هر هشت کشور حاشیه، از جمله ایران، را در پروتکل واکنش اضطراری به نشت نفت متعهد کرده‌اند. ابزار حقوقی موجود است؛ اما در منطقه اراده‌ی سیاسی برای استفاده از آن نیست.
خلیج فارس به شدت تخت فشار و خطر است شاید بشود پیش از پایان کاپ ۱۷ (۳۰ اکتبر)، نهادهای مدنی, در غیاب هرگونه مسئولیت پذیری حکومتها, خواستار ارزیابی مستقل چندجانبه‌ی ماهواره‌ای زیر نظر UNEP/MEMAC شوند.
🆔@azambahramiran
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment