✳️ آشنایی‌زدایی دستوری در شعرهای اخوان ثالث:
❇️ اگر شاعر با دخل و تصرف در قواعد نحوی پا را از محدوده معیار فراتر بگذارد به آشنایی‌زدایی نحوی که دشوارترین گونه آشنایی‌زدایی است دست زده. در این نوع فرا هنجاری شاعر از تمام قواعد دستوری زبان عادی و هنجار فراتر می‌رود این جدایی از معیارهای کلیشه‌ای زبان به برجستگی جملات با نقش‌ها و سازه‌های دستوری می‌انجامد نمونه‌های شاخص این دگرگونی‌ها در آثار اخوان یافت می‌شود.
◀️ کاربرد ساخت‌های فعل به جای یکدیگر:
کاربرد فعلی به‌جای فعل دیگر هرچند ظاهر کلام را غریب می‌کند اما اگر با دقت و هوشمندی همراه نباشد به بافت طبیعی زبان آسیب می‌رساند.
- هر طرف می‌سوزد این آتش / پرده ها و فرش‌ها را تارشان با پود (زمستان،۸۴)
«می‌سوزد به‌جای می‌سوزاند»
- زمستان گو بپوشد شهر ار در سایه‌های تیره و سردش (از این اوستا، ۷۴)
«بپوشد به‌جای بپوشاند»
◀️ تقدیم مضاف‌الیه ضمیری بر صفت:
در ترکیبات اضافی وابسته صفت پیش از مضاف‌الیه می‌آید اما در گونه فراهنجاری آن، مضاف‌الیه را در صورت ضمیر بودن بر صفت مقدم کردند. خلق چنین ساختمانی در راستای برآورده شدن سه هدف است:
۱- تکیه، تاکید، برجسته نمودن صفت و تحکیم مالکیت در مقابل مضاف‌الیه
۲- اشباع موسیقی کلام در مصراع در نتیجه این جابه‌جایی
۳- رسیدن به یک نوع ایجاز در لفظ و معنا
- ما برای فتح سوی پایتخت قرن می‌آییم/ تا که هیچستان نُه‌توی فراخِ این غبارآلودِ بی‌غم را/ با چکاچاک مهیب تیغ‌هامان، تیز/ غرّش زهره‌دران کوس‌هامان، سهم/ پرّش خارا‌شکاف تیرهامان، تند/ نیک بگشایم (آخر شاهنامه، ۸۲)
- این سپاه را سردار/ با پیام‌هایش، پاک/ با نجابتی، قدسی (از این اوستا، ۹۲)
- با لئیمانه تبسم کردن دروازه‌هایش، سرد و بیگانه (آخر شاهنامه، ۸۰)
◀️ فاصله بین صفت و موصوف:
- بر درۀ عمیق که پستوی جنگل است/ لختی سکوت چیره شود، سرد و ترسناک (زمستان، ۸۰)
- همان بهرام ورجاوند/ که پیش از روز رستاخیز خواهد خاست/ هزاران کار خواهد کرد نام‌آور/ هزاران طرفه خواهد زاد از او بشکوه (زمستان، ۱۸۰)
◀️ جابه‌جایی عناصر نحوی:
قید در جایگاه اسم:
- شرط‌هایی را که بستم باز با هرگز (سه کتاب، ۲۸۵)
- لحظه‌ها مثل صف موران خواب‌آلود/ با همیشه هم‌عنان می رفت (سه کتاب، ۲۸۷)
◀️ قید در جایگاه صفت:
- آهای با توام، دریچۀ بیدار/ از کوچۀ همیشه‌ترین هرگز و هنوز/ آهای با تو ...می‌شنوی؟ (سه کتاب، ۲۹۳)
◀️ صفت به‌جای اسم:
- ای فصل فصل نگارینم/ سرد سکوت خود را بسرایم/ پاییزم ای قناری غمگینم (آخر شاهنامه، ۴۶)
- خالی هر لحظه را سرشار باید کرد از هستی (سه کتاب، ۱۳۵)
* پیش‌تر در فرسته‌ها از این تغییر با اسم واژه‌گردانی یاد کردیم.
◀️ بدعت در کاربرد عناصر نحوی:
دو حرف پرسش برای یک جمله:
آیا چگونه باید باور کرد/ این دستهای این همه انسانی (سه کتاب، ۳۷)
◀️ کاربرد نامتعارف ضمیر:
بوی نترسیدن ما/ از اوی من هم چو اوی تو دارد (سه کتاب، ۴۸)
📃مقاله: آشنایی‌زدایی دستوری و توصیفی در آثار اخوان ثالث
🖊نگارنده: نسرین بیرانوند،ناصر کاظم‌خانلو، فهیمه سازمند
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ اگر شاعر با دخل و تصرف در قواعد نحوی پا را از محدوده معیار فراتر بگذارد به آشنایی‌زدایی نحوی که دشوارترین گونه آشنایی‌زدایی است دست زده. در این نوع فرا هنجاری شاعر از تمام قواعد دستوری زبان عادی و هنجار فراتر می‌رود این جدایی از معیارهای کلیشه‌ای زبان به برجستگی جملات با نقش‌ها و سازه‌های دستوری می‌انجامد نمونه‌های شاخص این دگرگونی‌ها در آثار اخوان یافت می‌شود.
◀️ کاربرد ساخت‌های فعل به جای یکدیگر:
کاربرد فعلی به‌جای فعل دیگر هرچند ظاهر کلام را غریب می‌کند اما اگر با دقت و هوشمندی همراه نباشد به بافت طبیعی زبان آسیب می‌رساند.
- هر طرف می‌سوزد این آتش / پرده ها و فرش‌ها را تارشان با پود (زمستان،۸۴)
«می‌سوزد به‌جای می‌سوزاند»
- زمستان گو بپوشد شهر ار در سایه‌های تیره و سردش (از این اوستا، ۷۴)
«بپوشد به‌جای بپوشاند»
◀️ تقدیم مضاف‌الیه ضمیری بر صفت:
در ترکیبات اضافی وابسته صفت پیش از مضاف‌الیه می‌آید اما در گونه فراهنجاری آن، مضاف‌الیه را در صورت ضمیر بودن بر صفت مقدم کردند. خلق چنین ساختمانی در راستای برآورده شدن سه هدف است:
۱- تکیه، تاکید، برجسته نمودن صفت و تحکیم مالکیت در مقابل مضاف‌الیه
۲- اشباع موسیقی کلام در مصراع در نتیجه این جابه‌جایی
۳- رسیدن به یک نوع ایجاز در لفظ و معنا
- ما برای فتح سوی پایتخت قرن می‌آییم/ تا که هیچستان نُه‌توی فراخِ این غبارآلودِ بی‌غم را/ با چکاچاک مهیب تیغ‌هامان، تیز/ غرّش زهره‌دران کوس‌هامان، سهم/ پرّش خارا‌شکاف تیرهامان، تند/ نیک بگشایم (آخر شاهنامه، ۸۲)
- این سپاه را سردار/ با پیام‌هایش، پاک/ با نجابتی، قدسی (از این اوستا، ۹۲)
- با لئیمانه تبسم کردن دروازه‌هایش، سرد و بیگانه (آخر شاهنامه، ۸۰)
◀️ فاصله بین صفت و موصوف:
- بر درۀ عمیق که پستوی جنگل است/ لختی سکوت چیره شود، سرد و ترسناک (زمستان، ۸۰)
- همان بهرام ورجاوند/ که پیش از روز رستاخیز خواهد خاست/ هزاران کار خواهد کرد نام‌آور/ هزاران طرفه خواهد زاد از او بشکوه (زمستان، ۱۸۰)
◀️ جابه‌جایی عناصر نحوی:
قید در جایگاه اسم:
- شرط‌هایی را که بستم باز با هرگز (سه کتاب، ۲۸۵)
- لحظه‌ها مثل صف موران خواب‌آلود/ با همیشه هم‌عنان می رفت (سه کتاب، ۲۸۷)
◀️ قید در جایگاه صفت:
- آهای با توام، دریچۀ بیدار/ از کوچۀ همیشه‌ترین هرگز و هنوز/ آهای با تو ...می‌شنوی؟ (سه کتاب، ۲۹۳)
◀️ صفت به‌جای اسم:
- ای فصل فصل نگارینم/ سرد سکوت خود را بسرایم/ پاییزم ای قناری غمگینم (آخر شاهنامه، ۴۶)
- خالی هر لحظه را سرشار باید کرد از هستی (سه کتاب، ۱۳۵)
* پیش‌تر در فرسته‌ها از این تغییر با اسم واژه‌گردانی یاد کردیم.
◀️ بدعت در کاربرد عناصر نحوی:
دو حرف پرسش برای یک جمله:
آیا چگونه باید باور کرد/ این دستهای این همه انسانی (سه کتاب، ۳۷)
◀️ کاربرد نامتعارف ضمیر:
بوی نترسیدن ما/ از اوی من هم چو اوی تو دارد (سه کتاب، ۴۸)
📃مقاله: آشنایی‌زدایی دستوری و توصیفی در آثار اخوان ثالث
🖊نگارنده: نسرین بیرانوند،ناصر کاظم‌خانلو، فهیمه سازمند
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment