گزیده‌ای از آخرین گفت‌وگوی حجت‌الاسلام دکتر فیرحی که با مجلهٔ «خیمه» درباره خوانش سلیقه‌ای تاریخ اسلام انجام شد

🔴 یک دوره ابوذر محبوب می‌شود یک دوره سلمان!

✔️ بهترین شیوه برای سیره‌پژوهی عبور از پیش‌فرض‌های کلامی و ایدئولوژی‌هایی است که امروزه به وجود آمده است.
✔️ ما معتقدیم که امام، معصوم بوده و برای امامت نیز از جانب خداوند منصوب شده است، سپس می‌گوییم حکومت جزئی از امامتِ معصوم است. در نتیجه وقتی به روایاتی از امام علی(ع) می‌رسیم که در مورد بیعت و انتخاب است و با پیش‌فرض‌های کلامی ما سازگاری ندارد، آنها را کنار می‌گذاریم.
✔️ اخیراً کتابی دیدم که سخنان امام حسین(ع) در آن جمع‌آوری شده بود، اما مؤلف این کتاب، بخش‌هایی که ناظر به تأیید بخشی از سیرهٔ خلفای راشدین توسط امام حسین(ع) بود را ترجمه نکرده بود. لذا یکی از مشکلات ما در مواجهه با نصوصِ ناظر به سیرهٔ ائمه(ع)، به‌ویژه سیرهٔ سیاسی که محل مناقشه با اهل‌سنت است، فشار پیش‌فرض‌های کلامی بر فهم نص محسوب می‌شود.
✔️ تئوری‌ها مبنای روش‌شناسی دارند و کمک می‌کنند که بتوانیم با نص، انس بیشتری بگیریم، اما ایدئولوژی‌ها اینگونه نیستند. مثلاً اصل بر این است که اسلام یک دین انقلابی است و باید ائمه(ع) و صحابه را به‌گونه‌ای ببینیم که انقلابی باشند. بنابراین می‌بینید که ابوذر در ادبیات مرحوم شریعتی برجسته می‌شود، اما از سلمان خبری نیست. یا می‌بینید که در یک برهه از زمان، ناسیونالیسم برجسته می‌شود و در نتیجه سلمان مورد توجه واقع می‌شود. یا حتی مبتنی بر همین درک ناسیونالیستی، ائمه(ع) به نوعی، ایرانی تفسیر می‌شوند. در نتیجه بخش بزرگی از نص را به این ترتیب تعلیق می‌کنیم، یعنی زبان نص را می‌بندیم و جلوی متن را می‌گیریم که حرف نزند.
✔️ به نظر می‌رسد که قدما آزاداندیش‌تر از امروزی‌ها بودند که دو دلیل داشته است؛ یکی از دلایلش این بود که آزاداندیشی برای یک فقیه حُسن محسوب می‌شد و همین که به نتیجه می‌رسید می‌گفت اگر این حکم خدا باشد، تا اطلاع ثانوی تابع آن هستم.
دوم اینکه، سنتی وجود داشت که بر آن اساس مجتهد، حرف‌های خود را به صورت بی‌محابا می‌زد، اما امروز اینچنین نیست و اگر بخواهند حرفی بزنند به لحاظ سیاسی و اجتماعی بایکوت می‌شوند. از طرفی به لحاظ روانی هم انسان‌ها شهرت را بر نواندیشی ترجیح می‌دهند و از همین‌رو قول مشهور اطمینان‌آورتر محسوب می‌شود.
✔️ از زمان رحلت امام خمینی(ره) فقط چند دهه می‌گذرد، اما شاهدیم که از آثار ایشان تفاسیر بسیار متفاوتی ارائه می‌شود و با این وصف تصور کنید که وضعیت در مورد سیرهٔ ائمه(ع) به چه صورتی خواهد بود. باید این شهامت را داشته باشم که به متون بازگردیم و ذهنمان را از پیش‌فرض‌های مهم کلامی و ایدئولوژیک خالی کنیم و اگر به نتیجه‌ای رسیدیم بگوییم این حکم خدا است و تابع آن هستیم.

متن کامل در شمارهٔ ۱۳۷ منتشر شده است

#فرهیحتگان، صدای فرزانگان