«معمای دو محمد»، طبل میان‌تهی
حسن یوسفی‌اشکوری
درآمد
در این نوشتار به موضوعی می پردازم که به نوعی به واقعیت تاریخی نبی اسلام ربط دارد و آن دعوی «معمای دو محمد» است. با این توضیح کوتاه: ادعا شده که محمدبن حنفیه از روی الگوی محمدبن عبدالله ساخته و پرداخته شده و از آنجا که محمد پیامبر موهوم و جعلی است، ناگزیر محمد حنفیه نیز برساخته و ساختگی است. ادلّه چنین ادعایی نیز انکشاف برخی مشابهت ها بین این دو شخصیت در منابع اسلامی است. به عبارت دقیق تر ادعا این است که چون بین دو محمد مورد ادعای منابع اسلامی، مشابهت های فراوان و استثنایی دیده می شود، می توان نتیجه گرفت که این دو یکی هستند و یا دومی از روی الگوی اولی ساخته و پرداخته شده است. البته عکس آن نیز محتمل دانسته شده است.
این نظریه در کتاب «آغاز ستایش علی و شکل گیری عباسیان» اثر ریموند دکوین مطرح شده است. البته او نیز ظاهرا تحت تأثیر کتابی دیگر با عنوان «مقدمه فی التاریخ الاخر» (انتشار در سال ۱۹۸۴ میلادی) اثر یک محقق عرب به نام سلیمان بشیر بوده است که من فعلا بدان دسترسی ندارم تا بدانم این نویسنده عرب چه گفته است.[۱]
اخیرا آقای ب. بی نباز (مترجم کتاب مورد اشاره دکوین) در مقاله ای با عنوان «معمّای دو محمد» (منتشر شده در تارنمای «ایران امروز» در شهریور ۹۸) همان نظریه را البته به شرحی بازگویی و بازنویسی کرده است. ایشان در این مقاله، به برگرفتگی نوشتار خود، از اثر دکوین نیز اشاره کرده است.[۲]
در کتاب دکوین و نیز مقاله جناب بی نیاز، مطالب مختلف و متنوعی آمده که فعلا به هیچ یک از آنها کاری ندارم. از جمله آقای بی نیاز، به پیروی از دکوین و دیگر مشایخ اناره، برای تبیین این دعوی گزاف که چگونه محمد قلابی دوم از محمد موهوم اولیه برساخته شده است، به نحو شگفت انگیزی، به انواع خرافه ها و روایات جعلی و افسانه آمیز و حداقل غالبا مشکوک و مبهم و یا بی سند حول شخصیت محمدبن حنفیه و پسرش ابوهاشم البته او نیز حول شخصست مختار و «فرقه کیسانیه» آویخته است. به گونه ای که اقوال تاریخی و منابع روایی حکایت می کنند، کیسانیه در اواخر قرن اول هجری و در نیمه نخست قرن دوم، در جنبش ضد اموی باگرایش هاشمی – علوی مشارکت داشته اند. این اخبار و به ویژه با اشاره به اخباری که به نحو مبهم و مشکوک از باورهای ظاهرا شیعی و صوفیانه و غالیانه کیسانیه نشانی دارند و با توسل به انواع توهمات و یا تفسیرهای من درآوردی، کوشش شده است که با یک تیر دو نشان را هدف بگیرند. از یک سو، تلاش شده تا به بهانه اوهام پیرامون شخصیت محمد حنفیه و حتی به هم بیختن راست و دروغ، محمد اول یعنی محمدبن عبدالله پیامبر مسلمانان به چالش کشیده شود و از سوی دیگر، واقعیت تاریخی شخصیتی به نام محمدبن علی (مشهور به محمدبن حنیفه) بی اعتبار و حداقل مشکوک بنماید برای اطلاع دقیق تر می توان به کتاب دکوین و نیز مقاله جناب بی نیاز مراجعه کرد.
فعلا مرا با این مدعیات کاری نیست و فقط می پردازم به اصل مدعای «معمای دو محمد» که خوشبختانه جناب بی نیاز محورهای اصلی آن را در ۱۸ مورد (البته در متن ۱۹ مورد آمده که ظاهرا اشتباه است) خلاصه کرده و این تلخیص، ما را از هر نوع نقل قول مستقیم و ارجاع به قطعات مقاله ایشان و یا توضیحات مفصل دکوین، «بی نیاز» می کند.
https://tinyurl.com/y49f5s26
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/68023
حسن یوسفی‌اشکوری
درآمد
در این نوشتار به موضوعی می پردازم که به نوعی به واقعیت تاریخی نبی اسلام ربط دارد و آن دعوی «معمای دو محمد» است. با این توضیح کوتاه: ادعا شده که محمدبن حنفیه از روی الگوی محمدبن عبدالله ساخته و پرداخته شده و از آنجا که محمد پیامبر موهوم و جعلی است، ناگزیر محمد حنفیه نیز برساخته و ساختگی است. ادلّه چنین ادعایی نیز انکشاف برخی مشابهت ها بین این دو شخصیت در منابع اسلامی است. به عبارت دقیق تر ادعا این است که چون بین دو محمد مورد ادعای منابع اسلامی، مشابهت های فراوان و استثنایی دیده می شود، می توان نتیجه گرفت که این دو یکی هستند و یا دومی از روی الگوی اولی ساخته و پرداخته شده است. البته عکس آن نیز محتمل دانسته شده است.
این نظریه در کتاب «آغاز ستایش علی و شکل گیری عباسیان» اثر ریموند دکوین مطرح شده است. البته او نیز ظاهرا تحت تأثیر کتابی دیگر با عنوان «مقدمه فی التاریخ الاخر» (انتشار در سال ۱۹۸۴ میلادی) اثر یک محقق عرب به نام سلیمان بشیر بوده است که من فعلا بدان دسترسی ندارم تا بدانم این نویسنده عرب چه گفته است.[۱]
اخیرا آقای ب. بی نباز (مترجم کتاب مورد اشاره دکوین) در مقاله ای با عنوان «معمّای دو محمد» (منتشر شده در تارنمای «ایران امروز» در شهریور ۹۸) همان نظریه را البته به شرحی بازگویی و بازنویسی کرده است. ایشان در این مقاله، به برگرفتگی نوشتار خود، از اثر دکوین نیز اشاره کرده است.[۲]
در کتاب دکوین و نیز مقاله جناب بی نیاز، مطالب مختلف و متنوعی آمده که فعلا به هیچ یک از آنها کاری ندارم. از جمله آقای بی نیاز، به پیروی از دکوین و دیگر مشایخ اناره، برای تبیین این دعوی گزاف که چگونه محمد قلابی دوم از محمد موهوم اولیه برساخته شده است، به نحو شگفت انگیزی، به انواع خرافه ها و روایات جعلی و افسانه آمیز و حداقل غالبا مشکوک و مبهم و یا بی سند حول شخصیت محمدبن حنفیه و پسرش ابوهاشم البته او نیز حول شخصست مختار و «فرقه کیسانیه» آویخته است. به گونه ای که اقوال تاریخی و منابع روایی حکایت می کنند، کیسانیه در اواخر قرن اول هجری و در نیمه نخست قرن دوم، در جنبش ضد اموی باگرایش هاشمی – علوی مشارکت داشته اند. این اخبار و به ویژه با اشاره به اخباری که به نحو مبهم و مشکوک از باورهای ظاهرا شیعی و صوفیانه و غالیانه کیسانیه نشانی دارند و با توسل به انواع توهمات و یا تفسیرهای من درآوردی، کوشش شده است که با یک تیر دو نشان را هدف بگیرند. از یک سو، تلاش شده تا به بهانه اوهام پیرامون شخصیت محمد حنفیه و حتی به هم بیختن راست و دروغ، محمد اول یعنی محمدبن عبدالله پیامبر مسلمانان به چالش کشیده شود و از سوی دیگر، واقعیت تاریخی شخصیتی به نام محمدبن علی (مشهور به محمدبن حنیفه) بی اعتبار و حداقل مشکوک بنماید برای اطلاع دقیق تر می توان به کتاب دکوین و نیز مقاله جناب بی نیاز مراجعه کرد.
فعلا مرا با این مدعیات کاری نیست و فقط می پردازم به اصل مدعای «معمای دو محمد» که خوشبختانه جناب بی نیاز محورهای اصلی آن را در ۱۸ مورد (البته در متن ۱۹ مورد آمده که ظاهرا اشتباه است) خلاصه کرده و این تلخیص، ما را از هر نوع نقل قول مستقیم و ارجاع به قطعات مقاله ایشان و یا توضیحات مفصل دکوین، «بی نیاز» می کند.
https://tinyurl.com/y49f5s26
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/68023
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment