درنگی بر یک بیت فارسی یازدهم

در کتاب فارسی یازدهم در بخش ستایش بیت اول اینگونه آمده است:
به نام چاشنی بخش زبان ها
حلاوت #سنج معنی در بیان ها (شکل اول)

اما همان بیت در نسخه هایی دیگر اینگونه ثبت شده است:
به نام چاشنی بخش زبان ها
حلاوت #بخش معنی در بیان ها (شکل دوم)

این تفاوت در #دو_کلمه، سبب می شود که نوعی تغییر معنایی هم در دو مصرع دوم دو بیت دیده شود.
✍ در مصراع اول، «چاشنی بخش» به معنی مزه دهنده و «زبان» مجاز از کلام و سخن است.

مصراع اول را می شود اینگونه معنا کرد:
به نام خدایی (سخنم را آغاز می کنم) که به سخن و کلام انسان مزه و طعمی خوش می بخشد (تا کلام زیباتر و دلنوازتر شنیده / خوانده شود.)

✍ اما در مصراع دوم وجود #دو_کلمه سبب شده است که معنای دو مصراع با هم تفاوت داشته باشند.
در مصراع دوم #بیت_اول #سنج به معنای سنجیدن و ارزیابی کردن چیزی یا کسی است اما در مصراع دوم #بیت_دوم، واژۀ #بخش به معنای بخشیدن چیزی به چیزی یا کسی است.

در مصراع دوم #بیت_دوم شاعر می گوید:
✍ (خدایی که) به کلام و سخن انسان شیرینی می بخشد. (کلام انسان را شیرین و دلنشین می کند)

اما در مصراع دوم #بیت_اول شاعر می گوید:
✍ (خدایی که) در کلام و سخن انسان، میزان شیرینی و دلنشینی معنویت را می سنجد.

با این تعبیر، #معنی به معنی #معنویت است نه در معنای عام آن که برگرداندن یک عبارت زبانی به زبان دیگر و . . است.
هر چند این بیت به شکل دوم، سالها تکیه کلام شاعر خوب کشورمان #ساعد_باقری بود و هست و من هم اولین بار از زبان ایشان این بیت را شنیدم؛ همچنین هرچند در برخی نسخه ها به شکل #حلاوت_بخش آمده است، اما به نظرم به شکلی که در کتاب آمده (#حلاوت_سنج)، #بهتر، #زیباتر و #شاعرانه است.

پس بیت اینگونه معنی می شود:

✍ مصراع اول: به نام خدایی (سخنم را آغاز می کنم) که به سخن و کلام انسان مزه و طعمی خوش می بخشد (تا کلام زیباتر و دلنوازتر شنیده / خوانده شود.)
مصراع دوم: (خدایی که) در کلام و سخن انسان، میزان شیرینی و دلنشینی معنویت را می سنجد.

#باشد_که_قبول_افتد.

#شهاب_الدین_رهنما/ دبیر زبان و ادبیات فارسی/ رودسر/ 3مردادماه 96

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment