کرونا، ملاصدرا و معضل شر
احسان ابراهیمی
پس از شیوع ویروس کرونا بار دیگر معضل شر بر سر زبان‌ها افتاد و اینکه خدا کجاست تا ما را از شر این ویروس نجات دهد.چندی از دوستان من نیز پرسش‌هایی ازین دست چه از سر کنجکاوی و چه از سر کنایه و مچ‌گیری مطرح کردند. دیدم بد نیست به خوانش ملاصدرا از معضل شر اشاراتی کوتاه و تیتروار شود تا روشن شود وی چه برداشتی از داستان شر و شرور در عالم داشته است.
ملاصدرا در سطوح مختلف به مسئله شر می‌پردازد و به نوعی تفکیک و خرد کردن موضوع برای رسیدن به حق مطلب باور دارد. من نیز به این سطوح اشاره می کنم و راه حل یا توضیح صدرا.
سطح نخست:
اساساً تقسیم امور عالم ماده به خیر و شر یک نگاه اومانیستی انسان‌محور است. اینکه انسان هر آن‌چه مخالف طبع اوست یا از توجیه‌اش ناتوان، ذیل مقوله و عنوان شر قرار می‌دهد، برآمده و برخاسته از مفروض مرکزیت و محوریت انسان و لذا اومانیستی است. اگر کسی به این مرکزیت باور نداشته باشد یا انسان را همسنگ و همسطح دیگر موجودات عالم ماده بداند و ببیند، شر خواندن اموری که ملائم طبعش نیست، بلاموضوع می شود.به دیگر سخن، از نظر یک حیوان که انسان تمام زمین‌های سبز را از بین می برد تا در آن ساختمان بسازد، انسان نماد شر است. بر همین مصداق و قیاس، انسان نیز حرکت طبیعی آب باران یا حرکت نیروهای طبیعی در دل زمین و فوران آتشفشان‌ها و … را شر می‌داند چون مخل روزمره و سودگرایی و روحیه تسخیرگر اوست. طرفه اینکه در دنیای فنآوری‌محور امروزی، اینکه کشورهایی مانند ژاپن از تلفات زلزله‌های قوی بشدت کاسته‌اند و ما انسان‌ها زلزله را در ژاپن نه امر شر بل واکنش طبیعی زمین محصور در آب‌ها می‌دانیم، نشان می‌دهد انسان حتی در شر خواندن امور نیز گزینشی و مقطعی رفتار می‌کند. اگر واکسن کرونا به زودی کشف شود و آمار مرگ و میر آن متوقف گردد، چند سال آینده کسی به کرونا نگاه شرورانه نخواهد داشت، کما اینکه امروزه کسی به آنفلونزا نمی‌گوید: شر. مرادم این است که شرور خواندن امور نوعی واکنش اومانیستی به امور ناشناخته یا کمتر شناخته‌شده است و نه یک تقسیم‌بندی انتولوژیک و متافیزیکی.
سطح دوم:
به نظر من، کاری که ملاصدرا در کلیت بحث انجام می‌دهد بسیار شبیه کاری‌ست که هگل در فراروی و انحلال دوگانه «عین/ذهن» انجام می‌دهد. جمله معروف هگل که می‌گوید: «موجود همان معقول است، و معقول همان موجود» تلاش او برای پل زدن بین دو مفهوم عین و ذهن به نفع انحلال این شکاف تاریخی و بلاموضوع کردنش بود. ملاصدرا نیز چنین دارد: موجود همان خیر است، خیر همان موجود. از نظر ملاصدرا، وجود، خیر است و چون چیزی بیرون از وجود نیست، خیریت در همه سطوح وجود مندرج است. تفاوت در میزان و شدت و ضعف وجود است و هرچه وجود ضعیف‌تر، خیریت کمتر. مبتنی بر حرکت جوهری، هرچه وجود به سطوح بالاتری از وجود برسد، خیریت بیشتری نصیب می‌برد و لذا از کمال بیشتری بهره برده است. شر نهایتاً همین عدم تزاید میزان وجود و ضعف وجود است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/74808
احسان ابراهیمی
پس از شیوع ویروس کرونا بار دیگر معضل شر بر سر زبان‌ها افتاد و اینکه خدا کجاست تا ما را از شر این ویروس نجات دهد.چندی از دوستان من نیز پرسش‌هایی ازین دست چه از سر کنجکاوی و چه از سر کنایه و مچ‌گیری مطرح کردند. دیدم بد نیست به خوانش ملاصدرا از معضل شر اشاراتی کوتاه و تیتروار شود تا روشن شود وی چه برداشتی از داستان شر و شرور در عالم داشته است.
ملاصدرا در سطوح مختلف به مسئله شر می‌پردازد و به نوعی تفکیک و خرد کردن موضوع برای رسیدن به حق مطلب باور دارد. من نیز به این سطوح اشاره می کنم و راه حل یا توضیح صدرا.
سطح نخست:
اساساً تقسیم امور عالم ماده به خیر و شر یک نگاه اومانیستی انسان‌محور است. اینکه انسان هر آن‌چه مخالف طبع اوست یا از توجیه‌اش ناتوان، ذیل مقوله و عنوان شر قرار می‌دهد، برآمده و برخاسته از مفروض مرکزیت و محوریت انسان و لذا اومانیستی است. اگر کسی به این مرکزیت باور نداشته باشد یا انسان را همسنگ و همسطح دیگر موجودات عالم ماده بداند و ببیند، شر خواندن اموری که ملائم طبعش نیست، بلاموضوع می شود.به دیگر سخن، از نظر یک حیوان که انسان تمام زمین‌های سبز را از بین می برد تا در آن ساختمان بسازد، انسان نماد شر است. بر همین مصداق و قیاس، انسان نیز حرکت طبیعی آب باران یا حرکت نیروهای طبیعی در دل زمین و فوران آتشفشان‌ها و … را شر می‌داند چون مخل روزمره و سودگرایی و روحیه تسخیرگر اوست. طرفه اینکه در دنیای فنآوری‌محور امروزی، اینکه کشورهایی مانند ژاپن از تلفات زلزله‌های قوی بشدت کاسته‌اند و ما انسان‌ها زلزله را در ژاپن نه امر شر بل واکنش طبیعی زمین محصور در آب‌ها می‌دانیم، نشان می‌دهد انسان حتی در شر خواندن امور نیز گزینشی و مقطعی رفتار می‌کند. اگر واکسن کرونا به زودی کشف شود و آمار مرگ و میر آن متوقف گردد، چند سال آینده کسی به کرونا نگاه شرورانه نخواهد داشت، کما اینکه امروزه کسی به آنفلونزا نمی‌گوید: شر. مرادم این است که شرور خواندن امور نوعی واکنش اومانیستی به امور ناشناخته یا کمتر شناخته‌شده است و نه یک تقسیم‌بندی انتولوژیک و متافیزیکی.
سطح دوم:
به نظر من، کاری که ملاصدرا در کلیت بحث انجام می‌دهد بسیار شبیه کاری‌ست که هگل در فراروی و انحلال دوگانه «عین/ذهن» انجام می‌دهد. جمله معروف هگل که می‌گوید: «موجود همان معقول است، و معقول همان موجود» تلاش او برای پل زدن بین دو مفهوم عین و ذهن به نفع انحلال این شکاف تاریخی و بلاموضوع کردنش بود. ملاصدرا نیز چنین دارد: موجود همان خیر است، خیر همان موجود. از نظر ملاصدرا، وجود، خیر است و چون چیزی بیرون از وجود نیست، خیریت در همه سطوح وجود مندرج است. تفاوت در میزان و شدت و ضعف وجود است و هرچه وجود ضعیف‌تر، خیریت کمتر. مبتنی بر حرکت جوهری، هرچه وجود به سطوح بالاتری از وجود برسد، خیریت بیشتری نصیب می‌برد و لذا از کمال بیشتری بهره برده است. شر نهایتاً همین عدم تزاید میزان وجود و ضعف وجود است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/74808
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment