خاطره من از فیروز نادری

| امير فيجانى

من در JPL دوست و‌همکار فیروز بودم. وقتی که در سال ۱۹۸۷ در JPL شروع به کار کردم حدودا ده نفر ایرانی قبل از من آنجا کار می‌کردند که همه PhD داشتند و واقعا در JPL در سطح بالا بودند هم‌ از نظر علمی و هم از نظر مدیریت. جالبه که وقتی برای کار مصاحبه با افراد مختلف در JPL میکردم دو نفر از مصاحبه گران ایرانی بودند: دوست عزیزم زنده یاد دکتر همایون سراجی و دوستم دکتر صمد حیاتی که مدتی هم‌ریس من بود. به نظرم فیروز از همه قدیمی تر بود. ما ایرانی ها در JPL رسم داشتیم که نهار را با هم بخوریم و البته من تازه وارد جوجه (rookie) حساب میشدم. یک روز فیروز از زندگیش گفت و اینکه بعداز گرفتن دکترا از USC با شوق به ایران بازگشت تا به میهنش خدمت کنه و در تلویزیون استخدام شد. فکر میکنم که در زمان خدمت وظیفه، بعداز ۶ ماه آموزشی مامور خدمت در تلویزیون شد و بعداش در همانجا ادامه به کار داد. فیروز دکترایش را در Digital Image Processing گرفته بود که در ان سالها رشته خیلی جدیدی بود. فیروز میگفت که بعداز انقلاب، وقتی که قطب زاده رییس تلویزیون شد، یک روز یک‌عده از تحصیل کردگان شاغل در تلویزیون را که اغلب دکترا داشتند منجمله فیروز را در یک‌جلسه جمع کرد و علنا گفت که تلویزیون به شما ها احتیاج ندارد!!! و همه را اخراج کرد!!! بعداز آن بود که فیروز به امریکا برگشت و در JPL استخدام شد. اینجا میخواهم از قصه ای غم انگیز یاد کنم. گفتم که آن ده نفر قبل از من همه در سطوح‌ بالا بودند. بالاترین مقام علمی در JPL مقام Senior Scientist بود که به افرادی داده می‌شد که در سطح استادان Caltech باشند. گفتنی هست که JPL یک‌مرکز عملیاتی و تحقیقاتی ناسا هست ولی به وسیله Caltech اداره می‌شود. در آن زمان JPL حدود ۴۵۰۰ کارمند داشت و ۱۰-۱۲ Senior Scientistsکه ۴ نفرشون ایرانی بودند!! دکتر یحیی رحمت سمیعی، دکتر داریوش دیو سالار (برنده جایزه Graham Bell in Communication, the highest award in the field of Communication) و دکتر وهراز جم نژاد، که هر سه فارغ التحصیل فنی بودند، و‌دکتر همایون سراجی. غم انگیز تر آنکه دکتر صمد حیاتی، دکتر وهراز جم نژاد، دکتر همایون سراجی استادان جوان دانشگاه آریامهر بودند که بعداز انقلاب ایران را ترک کردند.

دوستان و همکاران امریکایی من در JPL از نخبه بودن ایرانی ها در JPL در عجب بودند و به شوخی میگفتند “Iranian Mafia”!! وقتی که من با فیروز اشنا شدم، فیروز کار علمی نمیکرد و مدیر بود. در آن زمان مدیر پروژه نسبتا کوچکی بود به نام “Origins”. خودم شاهد بودم که مدیر های سطح بالا از عملکرد فیروز تعریف می‌کردند در حد تعجب! بعداز آن فیروز مدیر برنامه های مارس شد که این برنامه ها را خیلی توسعه داد و این دید را داشت که کار اصلی JPL باید Mars Exploration باشد که ایده بسیار درستی بود که باعث موفقیت و تاثبیت JPL شد. اوج موفقیت فیروز مدیریت “Twin Mars Rovers: Spirit and Opprtunity” بود که جزو موفق ترین پروژه های JPL هستند. بعداز این موفقیت فیروز مقام بالاتر گرفت و مدیر تمام برنامه های فضایی شد و بعداز چند سال به مقام Associate Director رسید که دومین مقام در JPL بود. آخرین دیار من با فیروز در JPL در دسامبر ۲۰۰۷ بود. فیروز شنیده بود که من که من میخواهم JPL را ترک‌کنم و به کمپانی Nothrope بروم. منشی فیروز به من زنگ زد و گفت که فیروز میخواهد من را ببیند. در گفتگوی مان فیروز اول اظهار تعجب کرد که که میخواهم از JPL برم و گفت تو که خیلی موفق بودی تا اینجا و چرا میخواهی بری؟ و پرسید که آیا دلیلش دستمزد بیشتر است و اگر موضوع دستمزد است او می‌تواند کاری بکند. من جواب دادم که موضوع دستمزد نیست، من عاشق JPL هستم و هیچ پولی جای JPL را برای من نمیگیرد. پرسید پس چرا میری و من در جواب گفتم که من تحقیق میکنم و یک گروه تحقیقاتی را اداره میکنم که مستقیما در پروژه های عملی نیستند و شرایط عوض شده و پول برای تحقیقات دیگر نیست. آن روز بحث خیلی جالبی با فیروز داشتم. سر آخر گفت حالا که داری میری سعی کن که رابطه همکاری JPL و Notthrope را توسعه بدی و مستقیما هم با من در تماس باش. من هم موافقت کردم و در اوایل در Northrop’s چند پروژه را با همکاری JPL مطرح‌کردم ولی بعداز ۶ ماه Notthrope را ترک‌کردم‌ و به ایتالیا رفتم در (ITT) Italian Institue of Trchnology شروع به کار کردم. با فیروز در تماس بودم و حتا قرار بود که برای بازدید و سخنرانی به ITT بیاد که نشد.

حدود ۴۵ سال پیش، قطب زاده فیروز را از تلویزیون بیرون کرد. حدود ۴۱ سال پیش قطب زاده به دست امامش بر دار شد اما فیروز رفت که جهانی را به لیاقت فتح کند و امروز حتا سیاره ای به نام اوست و نام قطب زاده؟؟
گفتم که دیگر ایرانی هایی هم در JPL بودند، یکی از یکی لایقتر و نخبه تر و راه گشا تر …

✅ @karkhone