🔸 در گزينه ي چهارم ، شاعر در ذهن خود اشک هاي روان بر چهره را به «جوي» مانند کرده است و اين دو (اشـک
روان » و «جوي») دو مورد جدا از هم و مستقل در عالم خارج هستند (شرط اوّل برقرار است .) امّـا شـرط دوم
برقرار نيست ؛ زيرا مشبه (اشک روان ) در اين مصراع ذکـر نـشده اسـت ؛ مـشبه بـه قرينـه ي لفظـي نيـز حـذف
نشده است ؛ زيرا هرگاه جزئي از جمله به قرينه ي لفظي حذف شود، هميشه جاي آن در جمله محفوظ اسـت و
مي توان آن را به جمله امافه کرد؛ امّا در اين مصراع جايي براي افزودن «اشک روان » وجود ندارد. پس در اين جمله «جوي» جايگزين «اشک روان » شده است .
هرگاه در کلام ، مشبهٌ بـه جـايگزين مـشبه شـود،
آرايه ي تشبيه به آرايه ي استعاره تبديل ميگردد که اين آرايه به صـورت جـداگون هـاي
بررسي خواهد شد
⬅️ بايد گزينه ي دوم را انتخاب مي کرديد.
✍🏻 تست : در کدام گزینه ، هر چهار رکن تشبيه ذکر شده است ؟
١) چو ننمود رخ شاهد آرزو
٢) چو غنچه گرچه فروبسته است کار جهان
٣) چو جوشن بپوشي پرخاشجوي
٤) برَش چون نبرِ رستم زال بود
✍🏻پاسخ :
🔹در گزينه ي نخست «آرزو» به «شاهد» (يار زيبارو) مانند شده است ؛ وجه شبه : هر دو دلخـواه انـد و
براي رسيدن به آنها بايد تلاش کرد (وجه شبه ذکر نشده است ). ادات تشبيه نيز در اين مصراع ذکر نشده زيـرا «چو» در اين مصراع در معني «وقتي که » به کار رفته است .
🔹در گزينه ي دوم ، «کار جهان » (مشبه ) به «غنچه » (مشبه به ) مانند شده است ؛ وجه شبه : هم کار جهان فروبسته است
هم غنچه فروبسته است
⬅️وجه شبه ذکر شده است ؛ «چو» در اين مصراع به معني «مانند» به کار رفتـه اسـت
⬅️ ادات تشبيه نيز هکر شده است .
🔹 در گزينه ي سوم ، «چو» به معني «هنگامي که » آمده و در اين مصراع هيچ تشبيهي وجود ندارد.
🔹 در گزينه ي چهارم ، «برَش» مشبه است و «برِ رستم زال » مشبه ي به و «چون » ادات تشبيه ، امّا وجه شبه ذکر نـشده
است
⬅️انتخاب گزينه ي دوم نشانه ي دقت شماست .
✍🏻 تست : کدام گزینه ، پایه هاي تشبيهِ موجود در این بيت را به درستي مشخص کرده است ؟
«به رود سند مي غلتيد بر هم / ز امواج گران کوه از پي کوه »
١) مشبه : رود سند؛ مشبه به : کوه ؛ وجه شبه : غلتيدن
٢) مشبه : رود سند؛ مشبه به : کوه ؛ وجه شبه : گراني
٣) مشبه : موج ؛ مشبه به : کوه ؛ وجه شبه : غلتيدن
٤) مشبه : موج ؛ مشبه به : کوه ؛ وجه شبه : گراني
✍🏻پاسخ : روشن است که امواج رود سند به کوه هايي که در پي هم قرار گرفته اند مانند شده اسـت
⬅️ مـشبه : موج ؛ مشبه به : کوه
حال از خود می پرسيم چه صفت مشترکي ميان موج هاي رود سند و کوه وجود داشته است که شاعر موج را بـه
کوه مانند کرده است ؟ مطمئناً اين صفت نمي تواند غلتان بودن باشد زيرا کوه نمي غلتد ( ! ) بلکه گراني (سنگيني و
بزرگي ) ويژگيِ مشترکِ آن دو است
⬅️ بايد گزينه ي چهارم را انتخاب مي کرديد.
✍🏻 تست : در بيت «او را خود التفات نبودي به صيد من / من خویشتن اسير کمند نظر شدم » کدام پایه از
پایه هاي تشبيه حدف شده است ؟
١) مشبه
٢) مشبه به
٣) وجه شبه
٤) ادات تشبيه
◻️ راهنمایي: نخست با دقت مشخص کنيد که چه چيزي به چيزي تشبيه شده است ؛ آنگاه به دنبال وجه شبه و
ادات تشبيه بگرديد که آيا ذکر شده اند يا نه .
✍🏻 پاسخ : مشبه : نظر
مشبه به : کمند
وجه شبه : هر دو اسير ميکنند يا انسان اسير آنها ميشود (در بيت به اين موضوع اشاره شده است .)
ادات تشبيه : ذکر نشده
⬅️ گزينه ي چهارم را بايد انتخاب ميکرديد.
دوشنبه #آرایه_ادبی
@makhzanesoalatedoroseadabi