بسم‌الله الرحمن الرحیم

«ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» سوره روم، آیه ۴۱

نهم دی‌ماه ۱۳۸۸ را نمی‌توان صرفاً یک «مراسم سالگرد» یا یک «روایت جناحی» تقلیل داد. ۹ دی محصول یک بحران واقعی در سیاست ایران بود؛ بحرانی که نتیجه مستقیم سیاست‌ورزی هیجانی، بی‌اعتمادی به سازوکارهای قانونی و اصرار برخی جریان‌ها بر ادامه منازعه حتی پس از بسته شدن مسیرهای رسمی بود. ۹ دی واکنش اجتماعی به این منطق خطرناک بود که «اگر نتیجه مطلوب ما نبود، پس قواعد بازی هم معتبر نیست».
در ۹ دی، بخش مهمی از جامعه در برابر گفتمانی ایستاد که با ادبیات «تقلب سیستماتیک»، «بی‌فایده بودن قانون» و «خیابان به‌عنوان داور نهایی سیاست» عملاً کشور را به سمت فرسایش امنیتی سوق می‌داد. این همان نزاعی بود که قرآن نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است؛ نزاعی که نتیجه‌اش نه اصلاح، بلکه سستی، از دست رفتن انسجام و تضعیف قدرت جمعی است.
۹ دی همچنین نقدی جدی به سیاست‌مدارانی است که در سال‌های بعد نیز همان الگو را بازتولید کردند؛ سیاست‌مدارانی که هرگاه در ساختار رسمی با شکست مواجه شدند، به جای بازنگری در عملکرد خود، پروژه «ناامیدسازی عمومی»، «تحقیر مشارکت سیاسی» و «القای انسداد کامل» را در دستور کار قرار دادند. گفتمانی که امروز با عباراتی چون «رأی بی‌اثر است»، «هیچ مسیر قانونی وجود ندارد» یا «فشار بیرونی تنها راه است» بازتعریف می‌شود، در امتداد همان تجربه پرهزینه‌ای قرار دارد که ۹ دی در برابر آن شکل گرفت.
از منظر دانشجویی، این رفتارها نه نشانه شجاعت سیاسی، بلکه مصداق فرار از مسئولیت است. نقد بدون پذیرش قانون، اعتراض بدون مرزبندی با بی‌ثبات‌سازی، و رقابت بدون پذیرش قواعد، همان نزاعی است که قرآن آن را عامل از بین رفتن «ریح» و قدرت جامعه می‌داند. ۹ دی واکنش به چنین سیاست‌ورزی‌ای بود؛ سیاست‌ورزی‌ای که حاضر نبود هزینه تصمیمات خود را بپردازد.
در عین حال، ۹ دی نباید دستاویزی برای توجیه انسداد، حذف یا بی‌اعتنایی به مطالبات اجتماعی شود. جریان‌هایی که با ادبیات «همه‌چیز تمام شده» یا «مردم فقط باید تبعیت کنند» سخن می‌گویند، اگر ۹ دی را به ابزار خاموش‌کردن نقد تقلیل دهند، به همان اندازه از روح آن فاصله گرفته‌اند. ۹ دی دفاع از قانون بود، نه تعطیلی سیاست؛ دفاع از ثبات بود، نه تقدیس خطاناپذیری.
بازخوانی ۹ دی برای جامعه دانشجویی یعنی ایستادن مقابل هر دو انحراف: هم سیاست‌ورزی قانون‌گریز و بحران‌ساز، و هم سیاست‌ورزی بسته و غیرپاسخ‌گو. تجربه ۸۸ به‌روشنی نشان داد که نزاع مستمر و بی‌ضابطه، سرمایه اجتماعی را فرسوده و آینده کشور را گروگان می‌گیرد.
۹ دی یادآور این حقیقت است که جامعه ایران در برابر سیاست‌مدارانی که منافع جناحی را بر منافع ملی ترجیح می‌دهند، صبر نامحدود ندارد؛ و این پیام، امروز نیز همچنان معتبر و زنده است.

ومن الله التوفیق
جامعه اسلامی دانشجویان دانشگاه ملی مهارت استان خراسان رضوی( دانشکده شهید محمد منتظری مشهد )