اخلاق باور


گفته متداول «عقیده هرکس محترم است» معنایی جز این ندارد که هرکس حق دارد هرچه را می‌خواهد باور کند.
ولی آیا واقعا این درست است؟ 
آیا حد و مرزی برای آنچه که باور داریم نیست؟ 
یا همانند اعمالمان برخی باورها غیر اخلاقی‌اند؟ 
شاید جالب باشد که افراد بسیاری استدلال کرده‌اند که همان‌طور که ما وظیفه اخلاقی داریم که برخی کارهای خاصی را انجام ندهیم،  وظیفه اخلاقی داریم که از برخی باورهای خاص دوری گزینیم. هیچ‌کس همچون ریاضیدان برجسته دبلیو. کلیفورد این دیدگاه را با قوت بیان نکرده است: 
«باور داشتن چیزی بدون مدرک کافی در هر حال، در هر جا،  و برای هر کسی اشتباه است.»
این نظر از سوی دیگرانی با همان آوازه تکرار شده است.  مثلاً تامس هنری هاکسلی زیست شناس اظهار داشت:
«اشتباه است اگر کسی بگوید که از حقیقت عینی گزاره‌ای یقین دارد بدون آن که مدرکی ارائه نماید که منطقا آن یقین را توجیه کند.»
 و برند بلانشارد چنین بیان می دارد:
«هنگامی که خیر و شر عظیم انسانی در میان است، گمراه نمودن باور یا هرگونه عامل اجتناب پذیر غیر اخلاقی است،  و هرچه غیر اخلاقی تر سهم آن بیشتر. »
این مردان می اندیشند که پیش افتادن باور از مدرک اشتباه است، زیرا باورهای مایند که اعمالمان را هدایت می‌کنند،  و اگر باور هایمان اشتباه باشد، اعمال مان می توانند به بیراهه روند. همانگونه که بلانشارد مشخص کرده، هر چه تصمیم مهم تر باشد وظیفه ما برای همراستاسازی باورهایمان با مدرک سنگین تر می شود، و اگر چنین نکنیم دست به جنایتی سنگین‌تر زده ایم.
شاید فکر کنیم هنگامی که چنین باری بر دوش باور نیست،  چندان مهم نباشد که هر کس چه باوری دارد. اما کلیفورد ادعا می‌کند که حتی در امور پیش پا افتاده نیز موظفیم باورمان را با مدرک هماهنگ کنیم:
هرگاه به خود اجازه دهیم که بدون دلایل ارزشمند چیزی را باور کنیم، توانایی خود را برای بررسی خویشتن دارانه،  تردید آمیز، بی‌طرفانه و منصفانه‌ی مدرک تضعیف کرده‌ایم. همگی ما حد کافی از داشتن و پافشاری بر باورهای نادرست و اعمال مصیبت بار ناشی از آنها زیان دیده‌ایم….  با این حال هنگامی که سرشتی ساده لوحانه مورد حمایت و پشتیبانی قرار گیرد، هنگامی که عادت باور کردن با دلایل بی ارزش ترویج شود و ریشه دواند، بلایی عظیم تر و گسترده تر سر بر می آورد.
به نظر کلیفورد باور کردن مسئولانه مهارتی است که تنها با تمرین مستمر می‌تواند کسب شود. و از آن آنجا که باور کردن مسئولانه پیشتاز عمل کردن مسئولانه است،  وظیفه داریم که این مهارت را پرورش دهیم. 


~ برشی از کتاب چگونه درباره‌ی چیزهای عجیب بیندیشیم از تئودور شیک و لوئیس ون