کدام درست است انشاالله یا ایشاالله یا
ان شاء الله ؟
یعنی( اگر خدا بخواهد) که یک جمله ی ناقص شرطی ست
در زبان عربی ان شاء الله درست است اما در فارسی چگونه باید نوشت
از آنجا که مدتی ست پیامی پیرامون این مطلب در شبکه های اجتماعی دست به دست می چرخد لازم دانستم چند نکته در این باره یادآور شوم
پیش از هر سخنی لازم می دانم این مطلب را بگویم دو زبان عربی و فارسی به دلایل تاریخی داد و ستد واژگانی فراوان داشته اند اما از آنجا که زبان فارسی هاضمه ی وسیعی در پذیرش دریافت واژگان بیگانه دارد و سالیان درازی حکومت های عرب (مثل امویان و عباسیان)بر ایران فرمانروایی می کرده اند لغات عربی در مقایسه با فارسی بیشتر در زبان فارسی ورود کردند و این زبان که از جمله زبان های هندو اروپایی ست همچنان توانست اصالت ساختاری خود را حفظ کند .
اما نکته ی ۱
در زبان فارسی لازم نیست قواعد زبان دیگری یا زبان بیگانه را رعایت کرد یعنی نیاز نیست کلمه یا جمله ی بیگانه را به همان شیوه ای ادا کنیم یا بنویسیم که در زبان بیگانه ادا می کنند و می نویسند
برای نمونه: در انگلیسی کمپیوتر می گویند فارسیان کامپیوتر می گویند و می نویسند.
جمله ی دعایی (بارک الله ) که عربی ست را فارسیان باریکلا می گویند و می نویسند.
در زبان فارسی آیت الله می نویسیم در حالیکه در عربی «آیةالله» نوشته می شود.
در زبان عربی نیز قواعد زبان فارسی و اصول زبانی فارسیان رعایت نمی شود و نیازی هم نیست که رعایت شود واژگان بسیاری در طول تاریخ از زبان فارسی به زبان عربی ورود کرده است و در گویش عربی دچار تحول شده است و اصلا مقوله ی تعریب مربوط به این نکته است
برای نمونه: پیل را فیل / پردیس(بهشت) را فردوس / آبریز را ابریق/ سرپوش را طربوش /کندک را خندق/ بوستان را بستان/ استاد را استاذ/ لشکر را عسکر/ پنگان را فنجان/ و تازه را طازج می گویند/ همچنین در عربی نهی از نه/کنز از گنج /سراج از چراغ/ آمده است و گاهی مصدری از فارسی به عربی ورود کرده و در ابواب رفته است مانند متجسس جاسوس که از مصدر (جستن) است واژه ی شلوار به زبان عربی رفته و شده سروال, گرگان را جرجان می گویند معرب می کنند مقلوب می کنند و غیره
نکته ی ۲
زبان فارسی توجه به لفظ می کند و تلاش و گفتگو بر مطابقت گفتار و نوشتار است پس باید نوشت: انشاالله یا ایشاالله و نه
ان شاءالله
زیرا فارسیان غالبا انشاالله تلفظ می کنند.
بخاطر همین اصل مطابقت گفتار با نوشتار است که کلماتی چون (بلیت و امپراتور و تهران) را دیگر با(ط) نمی نویسند.
.
نکته ۳
در گویش فارسی طبق قاعده ی تخفیف
(ان شاء الله) با فرآیند حذف واجی مواجه شده است یعنی همزه به جهت آسان تلفظ شدن حذف شده است و این اتفاق در تحولات آوایی زبان طبیعی ست.
چنانکه می گوییم گلاب و نه گل آب
و گاه (که از) را کز می گوییم بویژه در شعر
نکته ۴
در زبان فارسی واژه های بسیاری از عربی وارد شده است که بار معنایی و نحوه ی کاربرد آن در فارسی با عربی متفاوت است یعنی طوری که در فارسی استعمال می شود در عربی نمی شود
برای مثال تصادف به معناي «بههم خوردن» و «با هم روبهرو شدن برحسب اتفاق» است و تصادم يعني «به هم كوفته شدن» و «به سختي به هم خوردن»
و درست تر آن است که بگوییم با آن ماشین تصادم کردم حال آنکه تصادف را به کار می بریم
واژه ی(کثیف)در عربی به معنای انبوه است در فارسی به معنای چرک به کار می رود
واژه ی (موظف) در فارسی به معنای عهده دار و در عربی در معنای کارمند است
بنابراین معنای انشاالله _ بدون همزه یا با همزه _در عربی چه باشد اهمیتی در فارسی ندارد چرا که در زبانی دیگر استعمال شده است و آنگونه که بیان شد معنا و مفهوم کلام در زبان بیگانه مد نظر زبان دریافت کننده قرار نمی گیرد چرا که آن کلمه یا جمله از دستگاه صرف و نحوی آن زبان دیگر خارج شده است و وارد دستگاه دستوری زبان دیگری شده است.
برای نمونه در فارسی واژه ی (رعنا )مونث ارعن عربی است ارعن در عربی معنای ابله و احمق می دهد حال آنکه فارسیان معاصر رعنا را به معنای زن زیبا و خوش قامت می دانند و حتی بر دختران نامگذاری می کنند.
بنابراین بار معنایی انشاالله در زبان فارسی و نزد فارسیان لحاظ است نه در زبان عربی
به فرض اینکه در عربی بدون همزه معنای منفی هم بدهد (که نمیدهد مگر اینکه الف در انشا مضموم باشد اُنشِاَ اللهَ = ایجاد شد خدا)باز تفاوتی در ماجرا ندارد
و در پایان بهتر است به جای انشاالله در فارسی گفت اگر خدا بخواهد یا به خواست خدا
انشاالله از این پس (به خواست خدا) بگوییم
- دکتر محمد علم
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan