شیخ ابراهیم زنجانی، یکی از روحانیون مشروطهخواه و نماینده مجلس، این وضعیت دوگانه قدرت را در عصر قاجار چنین توصیف میکند:
«عنوان اجتهاد و ریاست دینی، گاهی بیش از حکومت و هر ریاست عرفی دخل و قدرت میآرد و در برابر پادشاه و حکام، یک قدرت معظمی تولید میکند.»
به گفتهی او «ملاها» با عُمّال حکومت عرفی، رفتار مختلف دارند. گاه با «حکام جابر و امیر ظالم» میسازند و در بیداد علیه مردم شریک میشوند، گاه در ضدیت با حکومت عرف، تا آنجا پیش میروند که با حاکمان و امیران «جنگ مینمایند» مقصران، حتی «دزد و آدمکش و مال مردمخور و جانی را حمایت میکنند به دست حکام و مامورین نمیدهند». زمانی هم اگر حاکم بر مردم دست یافته، میخواهد ستم و بیداد کند یا «مقصر و جانی را مجازات نماید و پول بگیرد، ملایان ایستادگی میکنند، مانع میشوند» و «توسط...[و] اصلاح میکنند». «حتی دستههای قلچماق» راه میاندازند و مقصر را از حبس حاکم بیرون میکشند.
در جایی دیگر مینویسد:
«اساساً در استبداد، قانونی نیست مگر همان قانون شرع و فقه»، البته «اسماً».
📚مشروطه ایرانی
✍ماشاالله آجودانی
#انقلاب_ایران
@designmanufacturing