به‌مناسبت انتشار نخستین اثر شلایرماخر به فارسی؛ «درباره دین» و اِلهیاتِ لیبرالِ مُدرِن
عظیم محمودآبادی
۲۳ تیر ۱۳۹۹
✔️شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش «درباره دین» زد و این اثر تا مدت‌ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته‌ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف کالون و آکویناس قرار می‌گرفت.
🔹عنوان کامل کتاب «درباره دین؛ سخنانی با تحقیر کنندگان فرهیخته‌اش» است؛ منظور شلایرماخر از «فرهیختگانِ تحقیر کننده دین»، کسانی بودند که در زمان انتشار این کتاب جهانشان به قدری از انسانیت، هنر و علم پر شده بود که دیگر جایی برای دین باقی نمانده بود؛ همان اتمسفری که در فضای عصر روشنگری حاکم شد و بر اساس آن، تنها انسانیت، هنر و علم می‌توانستند وضعیت فردی و جمعی انسان را بهبود بخشند و «دینِ تاریخی» مطلقاً نمی‌توانست در این زمینه نقشی ایفا کند!
🔹نخستین دستاورد شلایرماخر، مسئله «تجربه دینی» بود. او کوشید با طرح این نظریه، عقیده و عملِ دینی را از توجیهِ با عقل و عملِ غیرِ دینی برهاند. در واقع شلایرماخر با طرح نظریه «تجربه دینی» مانعِ امکانِ تعارض میان عقیده دینی و هرگونه معرفت جدیدِ بشری شد که در سیر تحقیق، محقق می‌شود. طبق نظر وی، اساسِ دین بر یک لحظه تجربه، مبتنی می‌شود که ذاتاً دینی است و از هر نوع برهانِ متافیزیکی – از قبیل برهان نظم و … – یا هر نوع توسل به اهمیت دین برای زندگی اخلاقی و … مستغنی است...
بنابر نظریه او، ارجاع‌گری(ارجاعِ دین به غیرِ دین) خطایی فاحش است که در بررسی دین باید از آن اجتناب کرد.
🔹از نظرِ شلایرماخر دین یک امرِ منفرد است: «چون هر کس در جایگاه خاصی نسبت به عالم قرار می‌گیرد و از منظر خاصی می‌تواند آن را شهود کند، دینِ او یک دینِ منفرد است و با دینِ هر کس دیگری فرق می‌کند. به علاوه آنچه کل دین را می‌سازد، عبارت است از مجموعه‌ای که در آن همه این منظرهای متفاوت به عالم، به عنوان اجزای از آن کل، در کنار هم قرار می‌گیرند. و چون افراد انسانی در طول تاریخ به تدریج پدید آمده و خواهند آمد، دائماً بر اعضای این مجموعه یا اجزای این کل افزوده می‌شود و بنابراین معنای دین تا پیش از پایان تاریخ هرگز کامل نخواهد شد.»
📎 پیوند به متن کامل این معرفی و یادداشت تفصیلی درباره کتاب وی در سایت دین‌آنلاین
#فرهیختگان صدای فرزانگان
عظیم محمودآبادی
۲۳ تیر ۱۳۹۹
✔️شلایرماخر هرچند در گمنامی دست به نگارش «درباره دین» زد و این اثر تا مدت‌ها شهرتی منفی به او بخشیده بود اما در هنگامِ مرگ، برجسته‌ترین متأله در آلمانِ پروتستان بود و به عنوان مؤلف یک نظام الهیاتی مدرن و پساروشنگری بود که در تاریخِ اندیشه مسیحی در ردیف کالون و آکویناس قرار می‌گرفت.
🔹عنوان کامل کتاب «درباره دین؛ سخنانی با تحقیر کنندگان فرهیخته‌اش» است؛ منظور شلایرماخر از «فرهیختگانِ تحقیر کننده دین»، کسانی بودند که در زمان انتشار این کتاب جهانشان به قدری از انسانیت، هنر و علم پر شده بود که دیگر جایی برای دین باقی نمانده بود؛ همان اتمسفری که در فضای عصر روشنگری حاکم شد و بر اساس آن، تنها انسانیت، هنر و علم می‌توانستند وضعیت فردی و جمعی انسان را بهبود بخشند و «دینِ تاریخی» مطلقاً نمی‌توانست در این زمینه نقشی ایفا کند!
🔹نخستین دستاورد شلایرماخر، مسئله «تجربه دینی» بود. او کوشید با طرح این نظریه، عقیده و عملِ دینی را از توجیهِ با عقل و عملِ غیرِ دینی برهاند. در واقع شلایرماخر با طرح نظریه «تجربه دینی» مانعِ امکانِ تعارض میان عقیده دینی و هرگونه معرفت جدیدِ بشری شد که در سیر تحقیق، محقق می‌شود. طبق نظر وی، اساسِ دین بر یک لحظه تجربه، مبتنی می‌شود که ذاتاً دینی است و از هر نوع برهانِ متافیزیکی – از قبیل برهان نظم و … – یا هر نوع توسل به اهمیت دین برای زندگی اخلاقی و … مستغنی است...
بنابر نظریه او، ارجاع‌گری(ارجاعِ دین به غیرِ دین) خطایی فاحش است که در بررسی دین باید از آن اجتناب کرد.
🔹از نظرِ شلایرماخر دین یک امرِ منفرد است: «چون هر کس در جایگاه خاصی نسبت به عالم قرار می‌گیرد و از منظر خاصی می‌تواند آن را شهود کند، دینِ او یک دینِ منفرد است و با دینِ هر کس دیگری فرق می‌کند. به علاوه آنچه کل دین را می‌سازد، عبارت است از مجموعه‌ای که در آن همه این منظرهای متفاوت به عالم، به عنوان اجزای از آن کل، در کنار هم قرار می‌گیرند. و چون افراد انسانی در طول تاریخ به تدریج پدید آمده و خواهند آمد، دائماً بر اعضای این مجموعه یا اجزای این کل افزوده می‌شود و بنابراین معنای دین تا پیش از پایان تاریخ هرگز کامل نخواهد شد.»
📎 پیوند به متن کامل این معرفی و یادداشت تفصیلی درباره کتاب وی در سایت دین‌آنلاین
#فرهیختگان صدای فرزانگان
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment