اقتصاد و‌آموزه های اسلامی
دکتر غنی نژاد
قسمت اول
اندیشه های سیاسی و اقتصادی شریعتی در دوران تحصیلش در فرانسه تحت تاثیر نوشته های چپ گرایان مسلمان عرب زبان و البته روشنفکران مارکسیست غربی شکل گرفت. او که به شدت به کتاب ابوذر: خداپرست سوسیالیست نوشته عبدالحمید جوده السحار دل بسته بود کمر به ترجمه «آزاد» این کتاب در دهه ۱۳۴۰ بست و تا سال ۱۳۵۱ بخش هایی به آن افزود. شریعتی به تبع نویسنده کتاب، به تصور اینکه سوسیالیسم مهم ترین و پیشرفته ترین دستاورد بشری است تلاش می ورزد فضل تقدم در طرح اندیشه سوسیالیست ابوذر و اسلام ابوذری بدهد. اسلام ابوذری که او خود را پیرو آن میدانست درحقیقت معنای دیگری جز اسلام سوسیالیستی برای وی ندارد. او با تفسیرهای نامتعارف از آیات و احادیث، مفهوم «کنز» را «سرمایه اندوزی» و «سرمایه داری» پنداشته، و اندیشه و کردار ابوذر را طوری معرفی می کند گویی منبطق باسوسیالیسم و در جنگ با سرمایه داری است. او در جای دیگری در روایت معروف «الناس مسلطون على أموالهم و انفسهم»، الناس را جامعه تعبیر کرده و انفسهم را زاید و بعدا اضافه شده می داند، و به این ترتیب قاعده فقهی معروف به «قاعد تسليط» را که قرنها مورد قبول و استناد فقها است، با یک چرخش قلم، تحریف تاریخی از سوی علمای دین به منظور توجیه مالکیت به لحاظ دینی» و «تقدیس مالكيت خصوصی» به شمار می آورد. گویی شریعتی توجه ندارد که اگر مالکیت مورد قبول نباشد آن وقت تقبيه و تحریم دزدی و غصب که آیات قرانی و روایات معتبر بر آن تاکید موکد دارند به لحاظ منطقی بی معنا می شود. ظاهرا سخن وی ملهم از شعار معروف پرودون سوسیالیست فرانسوی قرن نوزدهم است که می گفت: «مالكيت دزدی است.» تناقض منطقی در این گزاره با این پرسش روشن می شود که اگر مالکیت دزدی است پس دزدی چیست؟ دزدی معنایی جز نقض حق مالکیت دیگران ندارد، اگر چنین حقی مورد قبول نباشد دزدی هم بی معنا می شود. شریعتی سرمایه داری و کلا تاریخ بشری را از منظر تئوری مارکسیستی تطور طبقات اجتماعی می فهمد و معتقد است که حرکت تاریخ بشری از جامعه اشتراکی اولیه و شکل گیری جوامع طبقاتی مبتنی بر برده داری، سرواژ، فئودالیته و سرمایه داری عبور کرده و نهایتا و ناگزیر به سوسیالیسم می انجامد. شریعتی با این تصور که تئوری مارکس درباره تحول جوامع بشری بزرگ ترین دستاورد علمی در حوزه جامعه شناسی است تلاش می ورزد روایت اسلامی از تاریخ بشری را با تئوری مارکسیستی توضیح دهد. روایت او درباره جامعه اشتراکی اولیه که در آن مالکیت خصوصی وجود نداشته و همه در صلح و صفا زندگی می کردند و فروپاشی این جامعه بی طبقه به دلیل شکل گیری مالکیت خصوصی و طبقاتی شدن جامعه،نسخه«اسلامی» از اصل تفکر مارکسیستی است. او هابیل را نماینده نظام «اشتراک اولیه» می داند که در آن مالکیت انحصاری وجود نداشت و همه چیز در طبیعت به طور برابر در اختیار همه کس بود. «در این نظام که هابیل نماینده آن است» روح برادری حاکم بود. اما با شکل گیری مالکیت خصوصی، عده ای با زور زمین متعلق به همه را حق فردی خود کردند و جامعه واحد از میان به دو شقه تقسیم شد و طبقات متخاصم به وجود آمدند." او جلوتر به از میان رفتن جامعه اشتراکی اولیه تاسف می خورد و به تقبیح جامعه طبقاتی می پردازد که در آن حرص و آز و فزون طلبی جای زندگی برادرانه گرفته است. او قابیل را که به خاطر حرص و از برادر خود را به قتل می رساند نماد جامعه طبقاتی میداند و همه انسانهای فعلی را بازماندگان قابیل به شمار می آورد

@austrianschool

Comments

Be the first to add a comment