چشمانداز و ماموریت اصلی این وزارتخانه، رشد پایدار و فراگیر روستاهای هند از طریق اجرای یک راهبرد چندجانبه برای ریشهکنی فقر است. در این راستا، طرحها و اقدامهای ویژهای با هدف اشتغالزایی، افزایش فرصتهای معیشتی، فراهم کردن مسکن و توسعه زیرساختهای رشد برای اقشار محروم جامعه در مناطق روستایی، در برنامههای پنجساله توسعه کشور هند پیشبینی شده است. همچنین به منظور حصول اطمینان از اینکه همه گروهها و اقلیتها، بهویژه فقرای روستایی، از ثمرات اجرای برنامههای مختلف بهرهمند میشوند، ایجاد داراییهای مولد، آموزشهای خوداشتغالی و تامین زیرساخت اجتماعی و اقتصادی اساسی (بهداشت، آموزش، آب آشامیدنی، مسکن و جاده)، در محور برنامههای توسعه روستایی کشور هند قرار گرفتهاند. یکی از نکات مهم و حائز اهمیت در نظام دولت هند، اجرای طرحها و برنامههای مختلف با ساختار سهمرحلهای ملی، ایالتی و منطقهای و با تاکید بر مشارکت مردم و گروههای خودگردان محلی است.
در این راستا وزارت توسعه روستایی هند و دولتهای ایالتی، امور مرتبط با واگذاری اختیارات اداری و مالی لازم را از طریق موسسهها در ســطح ناحیه، بلوک و روستا پیگیری میکنند. واگذاری امور مختلف همچون اجرای برنامههای فقرزدایی، ترویج کشاورزی، بهسازی اراضی، مدیریت آب، توسعه آبخیزداری و مسکن روستایی به سطوح محلی، زمینه مشارکت دستاندرکاران و ذینفعان توسعه روستایی را در سطوح مختلف فراهم کرده است. اهتمام برای ترویج و توسعه نهادهای محلی همچون تعاونیها و گروههای خودیار نیز در راستای تقویت خوداتکایی و توانمندسازی روستاییان برای مشارکت در برنامههای مربوط به خود مورد توجه بوده است.
درسهای توسعه روستایی هند برای ایران
با توجه به در پیش بودن تدوین برنامه هفتم توسعه، با مرور کلی درسآموختهها و دستاوردهای موفق کشور هند در زمینه توسعه روستایی و توجه به زمینهها و مسائل مشترک بین کشور ایران و هند، میتوان به محورهای کلیدی که باید مدنظر قانونگذاران و سیاستگذاران در زمینه توسعه روستایی کشــور در برنامه هفتم قرار گیرد، رسید. براساس تجارب کشور هند، مرکز پژوهشها پیشنهاد میدهد احکام پیشنهادی برای برنامه هفتم توسعه در حوزه توسعه روستایی بر پایه چهار محور «اشتغال و معیشت پایدار و فقرزدای روستایی-عشایری»، «آبرسانی مناطق روستایی»، «تامین مسکن روستایی» و «تولید کشاورزی پایدار و حمایت از کشاورزان خرد و کوچک» تدوین شود. در زمینه اشتغال و معیشت پایدار و فقرزدایی، برنامههای مذکور باید براساس نیازها و ظرفیتهای اقتصادی مناطق و مبتنیبر رویکرد تقاضامحور، فقرزدا، مهارتپرور و اجتماعمحور و ممانعت از تخریب اراضی کشاورزی و منابع طبیعی طراحی شوند. در موضوع آبرسانی مناطق روستایی نیز باید زمینه استفاده مجدد از پسابهای تصفیهشده در مناطق روستایی برای استفاده مجدد در کشاورزی فراهم شود. همچنین بخشی از اعتبارات آبرسانی روستایی باید برای مقابله با آلودگیهای شیمیایی و باکتریولوژیک در مناطق دارای اولویت که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی شناسایی کرده است، اختصاص یابد. در زمینه تامین مسکن روستایی نیز فراهمسازی زمینه مشارکت سازمانهای غیردولتی، موسسههای خصوصی و گروههای خودگردان روستایی در تامین منابع و تسهیلات مالی و ارائه خدمات فنی و مشاورهای، استفاده از الگوی مشارکت عمومی - خصوصی برای طراحی و اجرای طرحهای ایجاد و توسعه امکانات رفاهی و زیربنایی در مناطق روستایی باید مدنظر قرار گیرد. در زمینه کشاورزی نیز پیشبینی مشوقهایی از قبیل بیمه تمام رایگان و اعطای تسهیلات ارزانقیمت با بازپرداخت طولانیمدت به کشاورزان برای بهرهگیری از فناوریهای مدرن و هوشمند همچون اینترنت اشیا و سنجش از راه دور در مزارع و باغات، اختصاص بخشی از اعتبارات به ترویج و توسعه شیوههای مدیریت کارآمد و پایدار آب با تمرکز بر روشهای دیم و جمعآوری آب باران و تغذیه آب زیرزمینی میتواند بسیار موثر باشد