✳️ فعل « است » و سیر آن در زبان فارسی

❇️ فعل ربطی است در زبان پهلوی و فارسی دری شکل های گوناگونی داشته است.

◀️ در پهلوی :

هم    هی یا هیه   هست هیم هیز هند بوده
در فارسی دری قدیم به صورت:
هیم  هیی هست و هییم و هییت و هییند
بوده
و یا قیل از آنها فتحه  بصورت
-ستم  -ستی   -ست -ستیم و -ستید و ستند
بوده
اما در فارسی امروز
به صورت های
-م  ی ست و هست واست و یم و ید و ند
همچنین
ام  ای است  ایم و اید و اند
نیز
یم  یی یست  ییم یا ئیم یید و یند
به کار می رود.

پس فعل ربطی متصل فارسی پنج صورت دارد.
در صورت پهلوی آن با حرف ه  آغاز می شود و دیگر اینکه وقتی صامت  ه حذف می شود خودش چهار صورت پیدا می کند.یعنی همان  -ستم  -ستی و. ...و دیگر صورت -م ی -ست و....می یابد .که اگه بعد از مصوت قرار بگیره طبق قانون برخورد مصوت ها بیت مصوت قبل از فعل متصل و مصوت خود فعل صامت میانجی که در عربی هم مانند نون وقایه همچنین قاعده ای وجود دارد عنصری است الحاقی نه اصلی به وجود میاد در این صورت دو حالت پیش میاد.

1.اگه مصوت های بیان حرکت های غیر ملفوظ بشه صامت میانجی همزه است به صورت الف درمیاد بصورت ام ای است و..

2.اگه مصوت های بلند ا.  و. ی . باشد دراین حالت صامت میانجی همان ی است مانند :

دانایم دانایی داناست الی ..
آهویم آهویی اهوست و...
خسته ام خسته ای و... 

◀️ بنابراین الف و ی در افعال ربطی متصل در فارسی جز اصلی فعل نیستند بلکه عناصری الحاقی هستندو صورت دقیق فعل ربطی است به این شکل است:
-م .ی -ست .یم .ید .ند است
و به کار بردن این فعل به صورت ام .ای .است و ایم .اید و اند نادرست است. ولی امروزه ما در کلاس ها به دانش آموزان می گیم.
مطلب دیگه اینکه -ست از ریشه astiy فارسی باستان و -م از ریشه amiy یا miy  و ی هم از ahy یا ah در آن زبان گرفته شده است.

❇️ منابع :

1.فعل بودن و تحول آن در زبان فارسی نوشته دکتر فرشیدورد در مجله وحید شماره هفتم
2.دستور زبان فارسی میانه از نویسنده ای خارجی به نام راستارگویوا ترجمه دکتر ولی اله شادان
3.دستور مفصل نوشته مرحوم دکتر خسرو فرشیدورد.
دوستان به علت مشکل تایپ به جای فتحه از علامت خط تیر-استفاده کرده ام
امیدوارم مفید فایده باشد

❇️خدایی
دهم مهرماه نود هفت

مطلب ارسالی از: کانال « دستور ایران »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan