سلام و درود
نگاهی به آرایه مجاز در کنکور سراسری

یکی از آرایه های ادبی مهم که در کنکور سراسری خصوصا در این چند سال اخیر حضور پررنگی داشته است، مجاز است.
مجاز همانگونه که می دانید واژه ای است ( این واژه عموما یک اسم است.) که با قرینه و علاقه در معنی غیر اصلی به کار رفته باشد.
منظور از قرینه، نشانه یا نشانه های موجود در کلام است که ذهن مخاطب را از معنای اصلی یک واژه باز می دارد و به معنای مجازی هدایت می کند و منظور از علاقه پیوند و مناسبتی است که بین معنای اصلی و معنی مجازی یک واژه وجود دارد. مجاز را بر اساس همین علاقه به گونه های مختلف تقسیم کرده اند؛ مثلا مجاز به علاقه جزئیه ، مجاز به علاقه محلیه و .........
دانستن نام علاقه های مجاز برای دانش آموزان ضرورتی ندارد اگرچه در آموزش مجاز باید مطرح شوند زیرا در فهم مجاز بسیار موثر هستند. در تمام کتابهای معتبر بلاغت برای " مجاز " بودن یک واژه در کلام چهار شرط زیر را لازم دانسته اند :

الف ) به کار رفتن واژه در معنای غیرِ اصلی
ب ) وجود قرینه
ج ) وجود علاقه ( رابطه بین معنای اصلی و معنای مجازی واژه )
د ) تشبیه نبودن علاقه ( رابطه غیرِ شباهت ) تا مجاز از استعاره مصرحه یا استعاره نوع ( ۱ ) تفکیک شود.
در فایل دو صفحه ای زیر مجازهای سراسری را در دو بخش زیر تفکیک کردم :
۱- مجازهای کنکور سراسری از سال 81 تا 98
۲- مجازهای کنکور سراسری سال 99
قصدم از این تفکیک این بود که نشان دهم تمام مجازهای کنکور سراسری 99 بارها در سالهای قبل از 99 آمده اند و ما در کنکور سراسری 99 با واژه مجازی جدیدی در علاقه متفاوت با آنچه تا کنکور سراسری 98 آمده است، مواجه نیستیم.
مجازهای سراسری عموما در هفت علاقه زیر مطرح شده اند:
جزئیه ، کلیّه ، محلیّه ، جنس ، آلیّه یا ابزاری ، لازمیّه ، سببیّه. در دیگر علاقه های مجاز به ندرت نمونه ای دیده می شود.
بیشترین مجازهای سراسری در دو علاقه محلیّه و جزئیه هستند و کمترین در علاقه کلیّه.
# چند نکته پایانی :
۱- برخی مجازهای سراسری بارها تکرار شده اند ازجمله :
"حرف " در معنای مجازی سخن و کلام
" سر " در معنای مجازی قصد و نیّت و اندیشه
" چمن " در معنای مجازی چمنزار و باغ
" خون " در معنای مجازی قتل و کشتن
" خاک " در معنای مجازی قبر و مزار و ...

۲- علاقه برخی مجازهای سراسری محل تردید و اختلاف نظر است و به دقت نمی توان علاقه این مجازها را تعیین کرد. از جمله :
" فردا " در معنای مجازی آخرت و قیامت
" دم " و " نفس " در معنای مجازی لحظه

۳- در مواردی بسیار معدود در سراسری در ابیاتی قائل به مجاز شدند که از نظر من مجاز قابل قبولی در آن ابیات دیده نمی شد.

۴- مجاز در کنکور سراسری از سال 81 تا 99 تقریبا در فهرست بسته و محدودی از واژگان مطرح شده است و برداشت من این است که در کنکور سراسری 1400 با همین واژگان مجازی در سوالات آرایه مواجهیم.

" فایل مجازهای سراسری از سال 81 تا 99 "

بدیهی است این واژگان اگر در معنای مجازی مقابلشان در کلام به کار روند آرایه مجاز محسوب می شوند.👇👇

@adabiatamirsoleymani
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment