کارمند دولت مسئول چه چیزی است؟
| مهرپویا اعلا
یک شرکت خصوصی خودروسازی را در نظر بگیرید. فرض کنید این شرکت در مجموع ده هزار نفر پرسنل شامل کارگران، مهندسان، حسابداران، بازاریابها، مدیران و... دارد که در بخشهای مختلف آن مشغول به کارند. این شرکت مانند هر شرکت دیگری ورودی و خروجی دارد. نیروی کار این ده هزار نفر، آلیاژهای مورد استفاده برای بدنۀ خودرو، پلاستیک، رنگ، برق، آب و... ورودی شرکت و خودروی آماده برای فروش خروجی این شرکت است.
از آنجایی که شرکت خصوصی است مدیران شرکت باید بتوانند قیمت خروجی را در یک بازۀ زمانی - معمولاً یک سال - همواره بالاتر از قیمتی نگاه دارند که برای مجموع ورودیها میپردازند (فرض کنید قدرت خرید پول در این یک سال ثابت میماند). اگر این دو قیمت برابر بشوند شرکت هیچ سودی نکرده است و اگر مجموع قیمتهای پرداخته شده برای ورودی بالاتر از قیمت خروجی بشود شرکت زیان کرده است.
اما بحث اینجا چیز دیگری است. فرض کنید شرکت امسال سود کرده است. چه کسی مسئول این عملکرد است؟ پاسخ این است که تمام آن ده هزار نفر پرسنل شرکت به سهم خودشان مسئول عملکرد شرکت هستند. فرض بر این است که تمامی ده هزار نفر در کل فرایند تولید کارخانه نقش دارند. همچنین فرض بر این است که اگر نقشی نداشتند حضورشان در شرکت قابل توجیه نبود. اینکه آیا این آقا یا این خانم نقشی در فرایند تولید شرکت دارد یا خیر را چه کسی تعیین میکند؟ پاسخ این است که مدیر یا مدیران شرکت یا شاید بخش مجزایی تحت عنوان کارگزینی تعیین میکنند. اگر تشخیص مدیران درست باشد به افزایش قیمت خروجی، از طریق ارائۀ کالایی باکیفیتتر، و کاهش قیمت ورودی، از طریق ارائۀ کاری بهتر در زمانی کمتر، کمک میکند. اگر مهندس باسواد یا کارگر ماهر یا بازاریاب با روابط عمومی قوی استخدام کنند بدیهی است که به سود شرکت کمک خواهد کرد. اگر برعکس در انتخاب پرسنل بد عمل کنند به فرآیند کار شرکت آسیب میرسد.
طبیعتاً مدیران نمیتوانند ایدهآل عمل کنند. در هر شرکتی عدهای از پرسنل احتمالاً بهترین فردی نیستند که آن مدیران میتوانستند از میان گزینههای موجود برای شرکت استخدام کنند. هرچه درصد اینگونه افراد افزایش یابد شرکت بیشتر زیان میکند. اما اینکه خود مدیران یا بخش کارگزینی در این زمینه به وظایف خود درست عمل کردهاند یا خیر را چه کسی تعیین میکند؟ پاسخ این است که نمودار قیمت سهام شرکت روی تابلوی بورس در مقایسه با نمودار دیگر شرکتها محک عملکرد مدیران است. در اینجا مقایسه با دیگر شرکتها مهم است چون برای مثال ممکن است اقتصاد کشوری به دلایل مختلف در دورۀ رکود یا برعکس در دورۀ رونق باشد. اگر برای مثال در دورۀ رونق باشیم صرف سوددهی ملاک موفقیت مدیران نیست.
مقایسه با دیگر شرکتها یک نقش بسیار مهم دیگر هم دارد. ارزش سهام شرکت مقیاسی به دست میدهد که افراد میتوانند با کمک آن صنایع و خدمات مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند. خودروسازی ربطی به تولید لواشک ندارد. اما از روی این نمودارها میتوانیم نه تنها عملکرد مدیران خودروسازهای مختلف را مقایسه کنیم، بلکه میتوانیم عملکرد مدیران خودروسازی را با عملکرد مدیران لواشکسازی با هم مقایسه کنیم. یا مثلاً ما از کجا بدانیم منابع باید به سمت لواشک برود یا خودرو؟ عامۀ مردم و نوابغ دانشگاهی و سخنگویان «مردم» معمولاً پاسخ این پرسش را از قبل میدانند: البته خودرو مهمتر از لواشک است. ولی در اقتصاد بازار امور اینگونه اداره نمیشوند. در اقتصاد بازار نمودارهای روی آن تابلو تعیین میکنند که چقدر از منابع باید به سمت کدام بخش از تولید بروند؛ و نمودارهای روی آن تابلو هم چیزی نیستند مگر ترجیحات مشتریان و توانایی مدیران شرکتها در ادارۀ کسبوکار زیر نظرشان.
ادامه مطلب
✅ @karkhone