کمان کشیدن بر سر بیمار
عفالله چین ابرویش اگر چه ناتوانم کرد
به رحمت هم کمانی بر سر بیمار می آورد
با چشم و ابروی تو چه تدبیر دل کنم
وه زین کمان که بر سر بیمار میکشی .
« کمان بر سر بیمار کشیدن یا آوردن » اشاره به رسمی دارد که در فارس معمول بوده است و به منظور دور کردن ارواح شریر که به جسم بیمار حلول کرده بود، انجام میشده و یکی از شیوه های سنتی برای درمان بیماران صعب العلاج بشمار می۶رفته است.
و آویزان کردن کمان بر بالین بیمار که به نوعی به
مثابه دعا کردن برای شفای بیمار بوده است.
نوشته اند که:
...... به یاد دارم که برای بهبودی بیماری ... مرحوم حاج دوالریاستین شیرازی، قطب سلسله ی نعمت اللهی. دستور داد تا کمانی از خیزران یا نی آماده کردم.
آن مرحوم کمان را بالای سر بیمار نگاهداشت و پس از خواندن ادعیه و اورادی چند، آن کمان را بالای سر بیمار آویخت.
بنا بر نوشته ی ویل دورانت ، مرض را در گذشته های بسیار دور، روحی شریر و شیطانی میدانسته اند که در بدن بیمار حلول میکرده است، پس برای اعاده ی سلامت بیمار گلوله های گِلین را در چله ی کمان نهاده و بر صفحات یا سینی فلزی بالای سر مریض میکوبیدند و بدین سان ایجاد سر و صدا میکردند که در اثر هیجان و ترسی که با این کار غفلتا به بیمار دست میداده، تا تب او بریده میشد و به همین دلیل آنرا سنج کشی و سنج زنی هم مینامیدند.
این رسم در میان مغولان نیز رواج داشته است، قرار دادن کمان و شمشیر در کنار بستر بیمار به جهت شفای او
تقریبا در تمامی ابیاتی که حافظ از این باور عامیانه استفاده کرده است ،
مراد از بیمار، بدون تردید چشم خمار دلنشین یار سرخوش از شرب خمر است
خمار، مانند چشم مریض تب دار .
و چون اینگونه ابیات تقریباً معنا و مضمون واحدی دارند، من به همان دو بیت اول که در مقدمه تقدیمتان کردم بر میگردم.
حافظ در بیت اول میگوید
خدا او را ببخشد؛ یار من در حالیکه ابرویش را با قهر و غضب به هم کشیده و چین و گره بر آن انداخته بود، به من مینگریست و اگر چه با این نامهربانی خود دل مرا ناتوان میکرد، اما در عین حال ابروهای خود را از راه رحمت و مهربانی ، همانند کمانی که به امید صحت بالای سر بیمار میآویزند، بالای چشم بیمار خودش نگاه داشته بود .
در بیت دوم
با چشم و ابروی تو چه تدبیر دل کنم
وه زین کمان که بر سر بیمار میکشی .
شاعر خطاب به یارش میگوید ، نمیدانم تکلیف من با این شور و شرری که با چشم و ابروی خودت بر جان من انداخته ای چیست؟
عجبا که در این میان ابروهای همانند کمان خود را که به جهت سلامت بالای سر بیمار می آویزند، بر سر چشمان خمار ( بیمار گونه ات ) عاشق کش ات نگاه داشته ای.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan