❇️احیا بندسارها راهی برای کنترل سیلاب
🔸دکتر علیرضا حمیدیان دانشیار جغرافیای روستایی دانشگاه حکیم سبزواری
🔹قرن جاری از آن جهت در تاریخ آب و آبیاری ایران اهمیت دارد که سازه های آبی هزاران ساله ی ایران که اتفاقا تاریخ ابداع آن هم به همین ملت می رسد در محاق ظهور تکنولوژی سازه های جدید آبی قرار گرفت.
🔹قنات با تاریخ بیش از چهار هزار ساله و بند و بندسار هم با قدمتی در همین حد یا کمی کمتر یا بیشتر در برابر چاه عمیق و سدهای بزرگ عقب رانده شدند و تصور عمومی هم بر آن بود که چاه عمیق به دریای بی پایان آب متصل است و اختیار استحصال آن به دست انسان می باشد و برخلاف قنات که همیشه و در همه فصول سال جاری است، چاه یک حفره حداکثر دویست متری است که با هزینه ی کمتر و بسیار کمتر و در زمان محدودتر قابل دستیابی است در حالی که برای حفر قنات با طول چندین کیلومتر و حفر ده ها و گاهی صدها حلقه چاه و اتصال زیر زمینی آن ها گاهی نسل ها زمان لازم بود و فقط قدرتمندان و ثروتمندان بزرگ بودند که می توانستند اقدام به حفر قنات کنند.
🔹از سوی دیگر احداث سدهای بزرگ با دریاچه وسیعی از آب که در پشت آن ایجاد می شد و کانال های عظیم آبیاری به همراه راه اندازی واحدهای کشت و صنعت در زمین های زیر دست این سازه های غول پیکر آبی، آنچنان جذبه ای ايجاد کرد که بند و بند سارهای قدیمی در برابر آن به غایت خرد و ناچیز می نمود و دلبستگی به آن سنت گرایی و تحجر قلمداد می شد.
🔹اما حال در سال های پایانی قرن فهمیده ایم که چاه های عمیق نه تنها به دریای بی منتهای آب ارتباط ندارد بلکه از همین سفره های آبی تغذیه می‌کند که قنات هم به نوعی از آن تغذیه می کرد. اما قنات تدریجی و ملایم در بستر این سفره جریان دارد و به اندازه ی نزولات آسمانی از آب زمین بهره می کشد. ولی این یکی یعنی چاه عمیق، آنچنان زمین را می مکد و زهکش می‌کند که آسمان دست حیرت به دهان برده و حاصل قرن ها و هزاران سال بارش را در چند دهه به یغما می‌برد و حال دیگر خورده است به کفشکنی خشکی و خشکیدن و گاه شور شدن.
🔹از طرف دیگر آن سدهای بزرگ که کار های بزرگی هم در کشاورزی سامان دادند و کشت و صنعت های بزرگ و تولیدات چند برابر و درآمد چند برابرتر برای صاحبان آن فراهم کرده بودند، اکنون شده اند معضل زیست محیطی که پانزده تای آن بزرگترین دریاچه داخلی ایران یعنی ارومیه را روبه خشکی بردند و حال آن تولید و درآمد در کفه ی این معضل زیست محیطی لنگ می زند.
🔹از سوی دیگر سیلاب های اخیر که می توانست در سرزمین خشک ما نعمت باشد را تبدیل به نقمت کرده ایم و عوض آن که قاتق نانمان شود قاتل جانمان شده است و بعد برای کنترل آن نیازمند هزینه های سنگین پخش سیلاب و آبخیزداری و آبخوانداری هستیم و چون سنگین است پاپس می کشیم، در حالی که باز همان پیشینیان که خدای آنان را رحمت کناد سازه های آبی بسیار کم هزینه تر را برپا کرده اند که هم قنات را تغذیه می کردند و هم منبع آب قابل استفاده برای کشت و کار بودند و هم گل و لای آبرفت سیلاب، حاصلخیزی خاک را می افزود و خشم و تندی سیلاب را نیز مهار می نمود.
🔹این ها را گفتم تا بگویم یک بار دیگر پاورچین پاورچین و آرام آرام داریم به اصالت کاریز شاهکار پیشینیان خود دراین گاهواره تمدن بشری ايمان می آوریم و بفهمی و نفهمی دنبال لایروبی قنوات هستیم.
🔹و اکنون باید بپذیریم که سازه های آبی "بندسار" هم در کنترل سیلاب نقش موثر دارد هم هزینه های زیادی را طلب نمی کند و هم تکنولوژی بالایی را نیز نمی طلبد.
🔹و حال خلاصه حرف نگارنده این است، همان گونه که اندک اندک سخن از لایروبی قنوات می زنیم، البته در شرایطی که کم کم به مجلس ختم چاه عمیق نزدیک می شویم، اکنون بیایید اعتراف کنیم که آن سازه های آبی کم خرج یعنی "بندسار" چه نقش عمده ای می‌تواند و می توانست در کنترل سیلاب داشته باشد ما اکنون سخت نیاز به شکل گیری *"ستاد ملی احیا بند سار ها"* داریم و یادست کم در مناطق خشک کشور بدان نیاز حیاتی داریم لاجرم باید در شکل گیری این حرکت دست به کار شد فوری و بدون درنگ، البته کیسه خالی بودجه هم ما را لاجرم به این سمت خواهد برد.
درنگ نکنیم.
🔸دکتر علیرضا حمیدیان دانشیار جغرافیای روستایی دانشگاه حکیم سبزواری
@hakimuniversity
🆔 @RuralWomenIssues 👩🌾
.
🔸دکتر علیرضا حمیدیان دانشیار جغرافیای روستایی دانشگاه حکیم سبزواری
🔹قرن جاری از آن جهت در تاریخ آب و آبیاری ایران اهمیت دارد که سازه های آبی هزاران ساله ی ایران که اتفاقا تاریخ ابداع آن هم به همین ملت می رسد در محاق ظهور تکنولوژی سازه های جدید آبی قرار گرفت.
🔹قنات با تاریخ بیش از چهار هزار ساله و بند و بندسار هم با قدمتی در همین حد یا کمی کمتر یا بیشتر در برابر چاه عمیق و سدهای بزرگ عقب رانده شدند و تصور عمومی هم بر آن بود که چاه عمیق به دریای بی پایان آب متصل است و اختیار استحصال آن به دست انسان می باشد و برخلاف قنات که همیشه و در همه فصول سال جاری است، چاه یک حفره حداکثر دویست متری است که با هزینه ی کمتر و بسیار کمتر و در زمان محدودتر قابل دستیابی است در حالی که برای حفر قنات با طول چندین کیلومتر و حفر ده ها و گاهی صدها حلقه چاه و اتصال زیر زمینی آن ها گاهی نسل ها زمان لازم بود و فقط قدرتمندان و ثروتمندان بزرگ بودند که می توانستند اقدام به حفر قنات کنند.
🔹از سوی دیگر احداث سدهای بزرگ با دریاچه وسیعی از آب که در پشت آن ایجاد می شد و کانال های عظیم آبیاری به همراه راه اندازی واحدهای کشت و صنعت در زمین های زیر دست این سازه های غول پیکر آبی، آنچنان جذبه ای ايجاد کرد که بند و بند سارهای قدیمی در برابر آن به غایت خرد و ناچیز می نمود و دلبستگی به آن سنت گرایی و تحجر قلمداد می شد.
🔹اما حال در سال های پایانی قرن فهمیده ایم که چاه های عمیق نه تنها به دریای بی منتهای آب ارتباط ندارد بلکه از همین سفره های آبی تغذیه می‌کند که قنات هم به نوعی از آن تغذیه می کرد. اما قنات تدریجی و ملایم در بستر این سفره جریان دارد و به اندازه ی نزولات آسمانی از آب زمین بهره می کشد. ولی این یکی یعنی چاه عمیق، آنچنان زمین را می مکد و زهکش می‌کند که آسمان دست حیرت به دهان برده و حاصل قرن ها و هزاران سال بارش را در چند دهه به یغما می‌برد و حال دیگر خورده است به کفشکنی خشکی و خشکیدن و گاه شور شدن.
🔹از طرف دیگر آن سدهای بزرگ که کار های بزرگی هم در کشاورزی سامان دادند و کشت و صنعت های بزرگ و تولیدات چند برابر و درآمد چند برابرتر برای صاحبان آن فراهم کرده بودند، اکنون شده اند معضل زیست محیطی که پانزده تای آن بزرگترین دریاچه داخلی ایران یعنی ارومیه را روبه خشکی بردند و حال آن تولید و درآمد در کفه ی این معضل زیست محیطی لنگ می زند.
🔹از سوی دیگر سیلاب های اخیر که می توانست در سرزمین خشک ما نعمت باشد را تبدیل به نقمت کرده ایم و عوض آن که قاتق نانمان شود قاتل جانمان شده است و بعد برای کنترل آن نیازمند هزینه های سنگین پخش سیلاب و آبخیزداری و آبخوانداری هستیم و چون سنگین است پاپس می کشیم، در حالی که باز همان پیشینیان که خدای آنان را رحمت کناد سازه های آبی بسیار کم هزینه تر را برپا کرده اند که هم قنات را تغذیه می کردند و هم منبع آب قابل استفاده برای کشت و کار بودند و هم گل و لای آبرفت سیلاب، حاصلخیزی خاک را می افزود و خشم و تندی سیلاب را نیز مهار می نمود.
🔹این ها را گفتم تا بگویم یک بار دیگر پاورچین پاورچین و آرام آرام داریم به اصالت کاریز شاهکار پیشینیان خود دراین گاهواره تمدن بشری ايمان می آوریم و بفهمی و نفهمی دنبال لایروبی قنوات هستیم.
🔹و اکنون باید بپذیریم که سازه های آبی "بندسار" هم در کنترل سیلاب نقش موثر دارد هم هزینه های زیادی را طلب نمی کند و هم تکنولوژی بالایی را نیز نمی طلبد.
🔹و حال خلاصه حرف نگارنده این است، همان گونه که اندک اندک سخن از لایروبی قنوات می زنیم، البته در شرایطی که کم کم به مجلس ختم چاه عمیق نزدیک می شویم، اکنون بیایید اعتراف کنیم که آن سازه های آبی کم خرج یعنی "بندسار" چه نقش عمده ای می‌تواند و می توانست در کنترل سیلاب داشته باشد ما اکنون سخت نیاز به شکل گیری *"ستاد ملی احیا بند سار ها"* داریم و یادست کم در مناطق خشک کشور بدان نیاز حیاتی داریم لاجرم باید در شکل گیری این حرکت دست به کار شد فوری و بدون درنگ، البته کیسه خالی بودجه هم ما را لاجرم به این سمت خواهد برد.
درنگ نکنیم.
🔸دکتر علیرضا حمیدیان دانشیار جغرافیای روستایی دانشگاه حکیم سبزواری
@hakimuniversity
🆔 @RuralWomenIssues 👩🌾
.
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment