✳️ «عیدی» یا «پِری»؟
❇️ یکی از مشهورترین شعرهای کودکانه، که شاعر و منبع دقیق آن معلوم نیست، به این صورتْ متداول شده است:
یه توپ دارم قِل‌قِلیه
سرخ و سفید و آبیه
می‌زنم زمین، هوا می‌ره
نمی‌دونی تا کجا می‌ره
من این توپو نداشتم
مشقامو خوب نوشتم
بابام بهم عیدی داد
یه توپ قِل‌قِلی داد
◀️ نکته‌ای گفتنی در مورد شعر مذکور این است که کلمهٔ «عیدی» در بیت آخر درست به نظر نمی‌رسد.
دلیل نخست آن‌که وزن را به هم می‌زند. البته در اشعار عامیانه و کودکانه، ازاین‌دست اشکالات زیاد است و می‌توان از آن صرف‌نظر کرد. اما اگر این دلیل در کنار مستندات دیگر سنجیده شود، می‌توان نتیجه گرفت که در شعر اولیه، واژه‌ای دیگر به جای عیدی وجود داشته است.
◀️ قوی‌ترین احتمال، که در برخی از فرهنگ‌ها نیز ضبط شده، این است که در اینجا کلمهٔ «پِری» به معنای «جایزه» آمده بوده که به دلیل نامأنوس بودن برای بسیاری از مردم، به عیدی تبدیل شده است.
◀️ واژهٔ فرانسوی پِری (prix) معادل price و prize انگلیسی است. در اواخر قاجار و اوایل پهلوی، تحصیل‌کردگان، به زبان فرانسوی بیش از زبان انگلیسی اقبال داشتند و اغلبِ اشراف و ثروتمندان، فرزندان خود را برای تحصیل به فرانسه می‌فرستادند. این افراد پس از بازگشت به ایران، از روی عادت و یا فضل‌فروشی، در نوشته‌ها و سخنان خود لغات فرانسوی را به کار می‌بردند و بعید نیست پری نیز به همین صورت در بین درس‌خواندگانِ آن دوران استعمال شده باشد.
◀️ در فرهنگ فارسی (فرهنگ مُعین) واژهٔ پِری بدون شاهد و با این تعریف آمده است: جایزه‌ای که در مسابقات به برنده داده شود؛ جایزه برای تشویق. توضیح: عدم استعمال این کلمه [به دلیل بیگانه بودن] اولیٰ است (معین، ۱۳۷۱: ج ۱، ص ۷۶۹).
◀️ در «فرهنگ بزرگ سخن» نیز واژهٔ پِری به معنای جایزه آمده و علاوه بر شعر «بابا به من پِری داد/ یک توپ قل‌قلی داد» شعری از میرزادهٔ عشقی (۱۲۷۲-۱۳۰۳) برای شاهد آورده شده که در آن گفته است: سکه‌ای را که پِری لطف نمودی برسید (انوری، ۱۳۸۲: ج ۲، ص ۱۳۵۳).
◀️ دلیل دوم، توجه به «سرخ و سفید و آبی» بودنِ رنگ توپ است. این سه رنگ، درواقع رنگ پرچم فرانسه آن‌هم به ترتیب از راست به چپ است. قرینه‌ای دیگر که ثابت می‌کند منشأ شعر اولیه، مرتبط با زبان فرانسوی بوده است.
◀️ دکتر رضا منصوری (متولد ۱۳۲۶)، فیزیک‌دان برجستهٔ کشور نیز پس از خواندن مطالب بالا، در یادداشتی که برای نگارنده فرستاده، صحیح بودن پِری را تأیید کرده و نوشته است:
بله آقای رویانیان، این شعر را در کودکی، مادر من با همان واژهٔ پری می‌خواند که در کودکستان شنیده بود. بله پری همان واژه فرانسوی به معنی جایزه است. این نشان می‌دهد هنوز در آن زمان واژه جایزه به معنی امروزی آن، در حدود صد سال پیش رایج نبوده است [و به جای واژه جایزه، از کلمه فرانسوی پری استفاده می‌شد].
❇️ منابع :
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. صدری افشار، غلامحسین، حَکَمی، نسرین، حَکَمی، نسترن، ۱۳۹۲، فرهنگ فارسی اَعلام، فرهنگ معاصر، ویراست دوم، چ ۲، تهران.
۳. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ ۸، تهران.
4. www.larousse.fr
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ یکی از مشهورترین شعرهای کودکانه، که شاعر و منبع دقیق آن معلوم نیست، به این صورتْ متداول شده است:
یه توپ دارم قِل‌قِلیه
سرخ و سفید و آبیه
می‌زنم زمین، هوا می‌ره
نمی‌دونی تا کجا می‌ره
من این توپو نداشتم
مشقامو خوب نوشتم
بابام بهم عیدی داد
یه توپ قِل‌قِلی داد
◀️ نکته‌ای گفتنی در مورد شعر مذکور این است که کلمهٔ «عیدی» در بیت آخر درست به نظر نمی‌رسد.
دلیل نخست آن‌که وزن را به هم می‌زند. البته در اشعار عامیانه و کودکانه، ازاین‌دست اشکالات زیاد است و می‌توان از آن صرف‌نظر کرد. اما اگر این دلیل در کنار مستندات دیگر سنجیده شود، می‌توان نتیجه گرفت که در شعر اولیه، واژه‌ای دیگر به جای عیدی وجود داشته است.
◀️ قوی‌ترین احتمال، که در برخی از فرهنگ‌ها نیز ضبط شده، این است که در اینجا کلمهٔ «پِری» به معنای «جایزه» آمده بوده که به دلیل نامأنوس بودن برای بسیاری از مردم، به عیدی تبدیل شده است.
◀️ واژهٔ فرانسوی پِری (prix) معادل price و prize انگلیسی است. در اواخر قاجار و اوایل پهلوی، تحصیل‌کردگان، به زبان فرانسوی بیش از زبان انگلیسی اقبال داشتند و اغلبِ اشراف و ثروتمندان، فرزندان خود را برای تحصیل به فرانسه می‌فرستادند. این افراد پس از بازگشت به ایران، از روی عادت و یا فضل‌فروشی، در نوشته‌ها و سخنان خود لغات فرانسوی را به کار می‌بردند و بعید نیست پری نیز به همین صورت در بین درس‌خواندگانِ آن دوران استعمال شده باشد.
◀️ در فرهنگ فارسی (فرهنگ مُعین) واژهٔ پِری بدون شاهد و با این تعریف آمده است: جایزه‌ای که در مسابقات به برنده داده شود؛ جایزه برای تشویق. توضیح: عدم استعمال این کلمه [به دلیل بیگانه بودن] اولیٰ است (معین، ۱۳۷۱: ج ۱، ص ۷۶۹).
◀️ در «فرهنگ بزرگ سخن» نیز واژهٔ پِری به معنای جایزه آمده و علاوه بر شعر «بابا به من پِری داد/ یک توپ قل‌قلی داد» شعری از میرزادهٔ عشقی (۱۲۷۲-۱۳۰۳) برای شاهد آورده شده که در آن گفته است: سکه‌ای را که پِری لطف نمودی برسید (انوری، ۱۳۸۲: ج ۲، ص ۱۳۵۳).
◀️ دلیل دوم، توجه به «سرخ و سفید و آبی» بودنِ رنگ توپ است. این سه رنگ، درواقع رنگ پرچم فرانسه آن‌هم به ترتیب از راست به چپ است. قرینه‌ای دیگر که ثابت می‌کند منشأ شعر اولیه، مرتبط با زبان فرانسوی بوده است.
◀️ دکتر رضا منصوری (متولد ۱۳۲۶)، فیزیک‌دان برجستهٔ کشور نیز پس از خواندن مطالب بالا، در یادداشتی که برای نگارنده فرستاده، صحیح بودن پِری را تأیید کرده و نوشته است:
بله آقای رویانیان، این شعر را در کودکی، مادر من با همان واژهٔ پری می‌خواند که در کودکستان شنیده بود. بله پری همان واژه فرانسوی به معنی جایزه است. این نشان می‌دهد هنوز در آن زمان واژه جایزه به معنی امروزی آن، در حدود صد سال پیش رایج نبوده است [و به جای واژه جایزه، از کلمه فرانسوی پری استفاده می‌شد].
❇️ منابع :
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. صدری افشار، غلامحسین، حَکَمی، نسرین، حَکَمی، نسترن، ۱۳۹۲، فرهنگ فارسی اَعلام، فرهنگ معاصر، ویراست دوم، چ ۲، تهران.
۳. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ ۸، تهران.
4. www.larousse.fr
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment